Berger van der Laan 2003 Tiny1
Aan: JURJEN en TINYPRIVATE Van: Jan Wolter Van der Hoek dd.: 22 december 1999 Re.: BERGER en ELGERSMA
Mijn 'wijsheid' haal ik uit de GENLIAS-internetmeldingen. Je kunt die dus zelf ook snel achetrhalen of verifiëren. Die meldingen zullen nooit compleet worden (een derde aannvulling is voor per april 2000 beloofd). Er zitten overal in Nederland openaars van bestaande/behouden archieven en duizenden thuiswerksters/uitzendkrachten die de gegevens digitaliseren. Er blijven eeuwig hiaten.
Mensen van Friese herkomst mogen blij zijn want de Friese archieven zijn tot dusver het best besloten en in de GENLIAS-proef draait Friesland als 'proefprovincie' volop mee.
Bijzonder voor Friesland is dat na de verplichte invoering van familienamen (invoering Burgerlijke Stand per 1811 toen Nederland provincie was van het Franse keizerrijk) een registratie van nieuwe familienaamhouders per 'mairie' werd gedaan en bewaard. Behalve voor Leeuwarden, Menaldumadeel en de eilanden.
BERGER-herkomst tref je vooral aan in Doniawerstal, ELGERSMA-herkomst in Wonseradeel en Wymbritseradeel.
Deze notitie doe ik op basis van een aantal aantekeningen die ik deed (nadat ik Jurjens vraag bij het Ryksargyf tegenkwam). Ander materiaal ligt in Amsterdam op de kast. Ik zit nu weer even in Deventer.
- ELGERSMA en LYCKLAMA à NIJEHOLT
Bij het zoeken naar directe voorfamilies is het vrijwel noodzakelijk dat je voornamen en achternamen kent van (over)grootvaders en (over)grootmoeders. Voornamen zijn belangrijk omdat achternamen lang niet altijd uniek zijn. Mensen met dezelfde achternaam hoeven niet met elkaar verwant te zijn.
In het gebied boven Sneek (Wonseradeel en Wymbritseradeel) leefden diverse voorfamilies ELGERSMA. In 'ons' materiaal zijn tot dusver twee huwelijken bekend tussen een jongeman Elgersma en een meisje Lycklama à Nijeholt. Er is een Siebe Scheltes Elgersma die op 10 augustus 1844 trouwt met Dieuwke Abels Lycklama à Nijeholt (Wonseradeel).
De overgrootmoeder van Tiny was een Lycklama à Nijeholt, zeggen jullie. Dan moeten we denken aan STEFFEN ELGERSMA die 5 januari 1884 met TJITSKE LYCKLAMA à NIJEHOLT trouwde (Wymbritseradeel). Herkent Tiny dergelijke voornamen in haar familie? Was haar overgrootvader STEFFEN ELGERSMA en overleed deze in 1903 (3 januari 1903)? Op de leeftijd van 47 jaar (Wonseradeel)? Wanneer dit klopt, kan je verder kijken. 2. LYCKLAMA à NIJEHOLT
Je schrijft dat het om een dochter uit een 'verarmde' tak van de Lycklama à Nijeholts zou gaan, waar overgrootvader Elgersma mee trouwde. Ik vind de term 'verarmd' historisch niet verantwoord. Het is immers bekend dat families zich uitsplitsten en dat bij meerdere kinderen vooral de jongsten de minste rechten konden worden toebedeeld. Zij raakten 'verarmd', kan je dan zeggen. De termen late geboortes of nakomelingen in het gezin kan je ook gebruiken. De rechten waren al verdeeld. Verder waren ze minstens gelijk aan broers of zusters.
De voorfamilie van de Lycklama à Nijeholts is binnen de registers te herleiden op LUCKLE EABLES uit Steenwijk die een boerenbedrijf in Nijeholtpade begon. Dat was in de Saksische tijd van rond 1500 tot begin Tachtigjarige Oorlog. Ik wil hier niet verder over uitweiden (ik word doof gebeld terwijl ik dit probeer te schrijven), jullie vinden het in allerlei geschiedenisboeken. Lyckle Eables uit Nijeholt werd grietman van Schoterland en Weststellingwerf in 1517 en zelfs erfelijk van Weststellingwerf (1524-1534). Hij weigerde verheffing in de adelstand onder de spreuk (toegeschreven) 'deugd allinne macket wiere adel'. Verder was hij Saksisch-Bourgondisch gezind en dat betekende dat de erfelijkheid van de titel eindigde toen de Tachtigjarige Oorlog begon. Al eerder eigenlijk, bij de dood van zijn zoon in 1558. In de periode 1623-1639 was er nog een achterkleinzoon grietman van Weststellingwerf. In die tijd werd door nakomelingen de familienaam Lycklama gekozen, zoals door Pyer (1611-1679) die grietman werd van Ooststellingwerf. Piers zoons voegden er à Nijeholt aan toe.
Je hebt het dan over LUBBERT LYCKLAMA à NIJEHOLT (1639-1697) die zijn vader opvolgde als grietman/burgemeester van Ooststellingwerf. Ruim twee generaties later werd Tinco Martinus Lycklama à Nijeholt (1766-1844) o.a. grietman van Ooststellingwerf, later van Utingeradeel (Akkrum en omgeving), tijdens de Franse bezetting kwartierdrost van Heerenveen (1807) en sous-préfet (1811), na de bevrijding van de Fransen lid Tweede Kamer (1815-1831) en Eerste Kamer (1835). Anders dan zijn voorvader Lyckle Eables accepteerde Tinco Martinus wel verheffing in de adellijke stand (1817). Hij had slechts één zoon, Jan Anne. Via diens kleinzoon Jan Anne Augustinus Cornelis Schelto (1855-1917) stierf deze 'adellijke' tak uit. Ze speelde wel een tijdelijk belangrijke rol in de Opsterlandse Veencompagnie.
De andere zoon van Pier was AUGUSTINUS (Auke) LYCKLAMA à NIJEHOLT (1642-1715). Deze ging niet in de politiek. Hij en zijn afstammelingen werkten door in het hereboeren-bedrijf, voornamelijk in de zuidwest-Friese gebieden. De dubbele naam werd gebruikt, maar een adellijke titel gold niet voor deze familietak. Deze familie Lycklama à Nijeholt verspreidde zich verder over de provincie. Kreeg een rooms-katholieke en een gereformeerde tak. Kende ook behoorlijk veel emigranten (19de eeuw) naar Verenigde Staten of Canada.
De afstamming LYCKLAMA à NIJEHOLT zou volgens dit verhaal slechts via twee naamdragers kunnen gaan. Het contact met de familie ELGERSMA dat in de 19de eeuw door huwelijk plaatsvond moet vrouwelijke afstamming van Auke betreffen. Die mag niet als 'verarmd' gelden. Een adellijke titel gold de Lubbert-lijn die na een eeuw uitstierf. Dat houdt niet direct verarming van de lijn via jongere broer in. Maar hierover kan verder worden gediscussieerd.
AKKE ELGERSMA is de moeder van Tiny Berger (getrouwd met Jurjen Van der Hoek). Tiny (Trijntje) moet nog de namen noemen van haar grootvader ELGERSMA en diens vrouw. Die namen ken ik nog niet.
Aan de ELGERSMA-kant is de overgrootvader STEFFEN ELGERSMA te bedenken (overleden in 1903?). Die in 1884 trouwde met TJITSKE LYCKLAMA à NIJEHOLT (Wymbritseradeel).
Dit huwelijk leidde tot kinderen. Geef wat meer informatie.
- BERGER
Tiny heet Trijntje Berger (Haskerland). De familienaam BERGER is behoorlijk uniek in Friesland. In het 1811-familienaamrgister slechts twee meldingen. Beide uit Doniawerstal. Waar komt die familienaam vandaan?
De vader van Tiny was BEREND BERGER (getrouwd met AKKE ELGERSMA). Hij overleed 1992 (Haskerland), 74 jaar oud. Geboren in 1918 of daaromtrent. Noem precieze data waar mogelijk.
In mijn telefoongesprek met Jurjen kwam naarvoren dat Berend, de vader van Tiny, waarschijnlijk eerste kind was uit het huwelijk van BINZE (Berends) BERGER met FOKJEN DE HAAN. Dit huwelijk vond plaats op 24 mei 1917 (Haskerland). Berend (1918-1992), de vader van Tiny, was eerste zoon uit dit huwelijk.
Tiny, klopt dit zo'n beetje?
Aan de Berger-kant is dan te vermoeden dat grootvader BINZE BERGER zoon was van BEREND GERRITS BERGER (1851-1941) die getrouwd was met DOIKE KOOIMAN (1856-1937). Beiden werden behoorlijk oud.
Grootvader BINZE BERGER was jongere zoon uit het huwelijk van Berend en Doike. Je hebt een oudere broer die Gerrit heette (getrouwd met Geesje van der Meulen in 1905 en/of met Jantje van der Weg in (ook) 1917)?
Op Jurjens vraag dingen zoals hierboven gemeld. Kijk er maar na. Corrigeer en/of vraag nieuwe informatie in eigen kring. Is het belangrijk? Gebrek aan kennis over wat gekend zou kunnen zijn, zou verwijtbaar kunnen zijn.
Einde dit bericht. Hoe verder? Bericht maar.
JE BROERS. Jan Wolter