Vdh-Lijn- Friesland

VDH-LIJN- FRIESLAND

1. Jan Wolters VAN DER HOEK, geb 6-4-1835 te Nijehaske (Haskerland, FR), ovl 23-9-1927 te Terband (Aengwirden, FR), 92 j oud, weduwnaar, trouwt 2-6-1861 te Het Meer (Schoterland, FR), hij 26, zij 21, met
2. Hiltje Jans LUKKES, geb 29-2-1840 te Het Meer, ovl 12-8-1915 te Terband, 75j oud.

De genoemde dorpen Nijehaske, Terband en Het Meer vielen onder verschillende grietenijen of gemeentes, Haskerland, Aengwirden en Schoterland, maar vormden samen de noordzijde van de groeiende plaats Heerenveen, dat vanuit de turfwinning op de grens van de drie grietenijen ontstond. Pas per 1-7-1934, na lang en veel gedoe, werd via landspolitiek besluit de gemeente Heerenveen in het leven geroepen. De gemeentegrenzen die dwars door het dorpsdeel boven de Schoterlandse Compagnonsvaart liepen, verdwenen, door Aengwirden en Schoterland samen te voegen en door Nijehaske (Heerenwal) aan de nieuwe gemeente toe te voegen. Dit ging ten koste van de gemeente Haskerland die gecompenseerd werd door het westelijk deel van vroeger Schoterland bij Haskerland te voegen. De oud-Schoterlandse dorpen zoals SintJohannesga, Rottum, Rotstergaast en Delfstrahuizen werden vanaf die datum deel van Haskerland (wat door velen werd betreurd). In de tijd van overgrootouders Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES werd over de grenswijziging al gediscussieerd. Maar het definitieve besluit kwam pas later.

Wolter Freerks VAN DER HOEK (kw 16) was schipper van beroep, met domicilie te Benedenknijpe (Schoterland, FR), dorp aan de Schoterlandse Compagnonsvaart, direct oostelijk van Het Meer. Eerste kinderen zijn te Langezwaag (Opsterland, FR) geboren, in 1832 zoon Freerk bij Akkrum (Utingeradeel, FR), in 1835 zoon Jan Wolters te Nijehaske (Haskerland, FR) en in 1841 zoon Jaldert, aangemeld te Aengwirden. Wolter Freerks ovl 30-9-1849, 54j, zoon Jan is dan 14j oud.

Jan Wolters VAN DER HOEK is 26 en arbeider te Luinjeberd (Aengwirden, FR) als hij in 1861 trouwt te Het Meer (Schoterland, FR) met de timmermansdochter Hiltje Jans LUKKES, dan 21j oud. Bij het huwelijk zijn de ouders van de bruid aanwezig (Jan Johannes LUKKES en Bonjé Durks WOUDSTRA) en de moeder van de bruidegom (Grietje Jans BOUWMAN) die al 12 jaar weduwe is van Wolter Freerks VAN DER HOEK.

Volgens familieverhaal is overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK zijn hele leven lang arbeider gebleven. En dat leven duurde lang: hij werd 92 jaar oud. Als oude man liep hij “sa krom as in spiker” (zo krom als een spijker), is verteld. Met wat of wie hij arbeidde is onduidelijk. Met timmermansdochter uit Het Meer, Hiltje, woont hij eerst te Luinjeberd, waar 12 maanden na huwelijk dochter Grietje wordt geboren (27-6-1862). Ze verhuizen vrij snel naar Het Meer waar zonen Jan en Wolter worden geboren en vervolgens naar Oranjewoud (bezuiden Het Meer), waar eerste dochter Grietje, 6j oud, eind december 1868 verdrinkt in een sloot en tweede dochter Grietje wordt geboren (18-1-1870) en vervolgens nog dochter Bontje (27-9-1872) en zoon Bonne (8-1-1875). Rond 1880 verhuizing van Oranjewoud naar Terband, waar Jan en Hiltje blijven wonen tot hun overlijdens in resp 1915 en 1927. Volgens het notariëel archief (Tresoar) leende Jan, obligatie gedateerd 26-4-1879, 1300 gldn van Herman(us) Andries KEIZER te Oranjewoud en dit bedrag kan gebruikt zijn om een huis en land te Terband te kopen. Maar van die aankoop geen akte. Wel van de verkoop van een huis en land te Terband voor 1750 gldn (aan Hendrik WILLEMSMA te Nieuwebrug) door Jan Wolters VAN DER HOEK en de kinderen, op 14-10-1915. Na 36j wordt de verplichting jegens Herman KEIZER eindelijk geroyeerd (notarisakte van 1-11-1915). Het overlijden van Hiltje Jans LUKKES, 12-8-1915, 75j oud, kan aanleiding zijn geweest om via verkoop van het huis en land en aflossing van de obligatie de financiële situatie rond de nu 80 jaar oude Jan neutraal te maken. Hij kon met gemak gaan wonen bij dochter Grietje en FONK-gezin ook te Terband. De andere kinderen wonen inmiddels al lang in Holland, Jan en Wolter in Amsterdam, Bontje in Weesp (toevallig overlijdt zij ook in 1915, 6-11-1915) en jongste zoon Bonne in Naaldwijk bij Den Haag (Bonne komt begin 1916, na rond 20 jaar te Naaldwijk en met daar gevormd gezin terug naar Heerenveen, in een faillissement verwikkeld dat half 1916 kan worden opgeheven).

Uit het huwelijk van Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES:

Grietje Jans Van der Hoek, geb 27-6-1862 te Luinjeberd, overl 30-12-1868, rond het middaguur, bij huis nr. 61j te Oudeschoot, 6 jaar oud (“levenloos opgehaald uit een sloot”). Geboorteaangifte 1862: “In het jaar 1862 op 27 juni is voor ons, ondergetekende, ambtenaar van de Burgerlijke Stand Gemeente Aengwirden, verschenen Jan Wolters Van der Hoek, oud 27 jaar, van beroep arbeider, wonende te Luinjeberd, welke ons verklaarde dat heden voormiddag ten elf ure te Luinjeberd een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit Hiltje Jans Lukkes, zijne echtgenote, zonder beroep, bij hem inwonende, aan welk kind hij verklaarde de voornamen te geven van Grietje Jans. De gemelde verklaring is geschied in tegenwoordigheid van Roel Egberts SLUITER, 47 jaar, timmerman te Heerenveen, en Thijs Hanzes WIJNGAARDEN, 36 jaar, kleermaker te Heerenveen.” Overlijdensaangifte 1868: “In het jaar 1868 op den 31sten der maand December zijn voor ons, ambtenaar van de Burgerlijke Stand Schoterland, verschenen: Jan Johannes Lukkes, oud 55 jaar, timmerman, grootvader, en Roel Egberts SLUITER, oud 54 jaar, timmerman, geen bloed- of aanverwant van nader te noemen overledene, beide wonende te Heerenveen, welke ons verklaard hebben dat Grietje Jans VAN DER HOEK, oud 6 jaar, z.b., geboren te Luinjeberd, wonende te Oudeschoot, ongehuwde dochter van Jan Wolters Van der Hoek, arbeider, en Hiltje Jans Lukkes, z.b., echtelieden wonende te Oudeschoot op den 30sten dezer maand, des namiddags te twee ure, levenloos is opgehaald uit een sloot nabij de huizinge nummer 61 j te Oudeschoot en alzo is overleden.”

Jan (Jans) VAN DER HOEK, geb 21-9-1864 te Het Meer, op jonge leeftijd verhuisd naar Amsterdam en daar ook getrouwd. Xxxxx dit nog invullen xxxxxxxxxxxxx\ Zie 8.2.

Wolter (Jans) VAN DER HOEK, geb 30-3-1867 te Het Meer, Zie 8.3.

Grietje (Jans) VAN DER HOEK, geb 18-1-1870 te Oudeschoot (Oranjewoud) Zie 8.4

Bontje (Jans) VAN DER HOEK, geb 27-9-1872 te Oranjewoud. Zie 8.5.

Bonne (Jans) VAN DER HOEK, geb 8-1-1875 te Oranjewoud, Zie 8.6. = kw 4.

Jan Jans VAN DER HOEK, geb 21-9-1864 te Het Meer

Wolter Jans VAN DER HOEK, geb 30-3-1867 te Het Meer. Trouwt 2-5-1891, 24j oud, pakhuis-knecht, wonende te Terband (bij zijn ouders), met Geertje Pieters VAN DER HOEFF, dienstmeid te Heerenveen (Aengwirden), 24j, geb 22-9-1866 te Wolvega, dochter van Pieter Geerts VAN DER HOEFF, timmerman te Wolvega, en Jantje Wolters BERKENBOSCH.

Een half jaar voor dit huwelijk wordt Wolter (W.v.d.Hoek – aanname dat het hem betreft) genoemd in de bestuursnotulen van de prille vereniging voor Zondagschoolonderwijs Jachin voor Heerenveen en omstreken, 20-10-1890. Hij is bereid om als hulponderwijzer in te vallen bij de zondagschool te Nieuwebrug, waar het niet goed gaat. Wolter neemt de benoeming aan, maar enkele maanden later melden de verenigingsnotulen dat W.v.d.Hoek wegens vertrek bedankt als lid. Dit sluit aan op zijn huwelijk met Geertje en verhuizing naar Drachten. Volgens (later, eenzijdig, onvolledig) familieverhaal werkte hij bij “het spoor”. Als pakhuisknecht (magazijnbediende) kan hij van Heerenveen naar Drachten, goederenvervoer via de trambaan, zijn gepromoveerd en twee jaar later via sollicitatie naar Amsterdam zijn gegaan, goederenvervoer via de trein. Die verhuizingen zijn wel bekend en in Amsterdam staat hij als magazijnmeester (1928) vermeld. Was dit bij de NS? In 1928 is hij 61. Verdere gegevens nog te verzamelen. De privacy-wetgeving staat (terecht) publiekmaking van recentere data niet toe. Journalisme kan nog volgen.

Wolter Jans VAN DER HOEK en Geertje Pieters VAN DER HOEFF zijn na huwelijk 2-5-1891 (Terband) te Drachten (Smallingerland, FR) gaan wonen en per 5-2-1894 ingeschreven te Amsterdam (NoordHolland). Bij inschrijving te Amsterdam is Wolter 26j oud. Broer Jan (29) woonde er al, ook getrouwd. In 1894 bij inschrijving te Amsterdam is adres van Wolter en gezin: Jacob van Lennepstraat 94. Te Drachten is dochter Hiltje geboren, 2-4-1892, te Amsterdam volgen nog 9 kinderen uit het huwelijk.

Het jonge stel verhuist vrij direct naar Drachten waar 2-4-1892 een dochter Hiltje wordt geboren. Wolter Jans VAN DER HOEK wordt pakhuisknecht/ magazijnmanager bij de Spoorwegen waarschijnlijk. Per 5-2-1894 wordt hij ingeschreven als inwoner van Amsterdam. Wonend aan de Jacob van Lennepstraat 94. Later verhuizen ze naar nr 134 aan de Kinkerstraat (?, de aantekening op de gezinskaart is vrijwel onleesbaar). In Amsterdam worden nogeens 9 kinderen geboren, waarvan enkelen jong zijn gestorven.

Zoon Geert Van der Hoek, geb 8-4-1903, getrouwd met Helena VERBURG, geen kinderen gemeld, wordt schoenmaker en woont aan de Jacob van Lennepkade 228 te Amsterdam. Zoon Pieter Van der Hoek, geb 2-11-1905, gehuwd met Elsje HEMMES (geb 7-10-1907, dochter van Jacobus Hemmes uit de Watergraafsmeer), één zoon Wolter (geb 21-5-1937, ovl ca 1987), werd klerk bij de Rijks Post Spaarbank. Woonde Kanaalstraat 137, parallel aan het zuidelijke deel van de Jacob van Lennepkade, en vanaf 29-1-1935 (?) aan de Admiraal de Ruyterweg 291 driehoog in Amsterdam-West.

Wolter en Geertje verhuizen naar Drachten waar 2-4-1892 de dochter Hiltje wordt geboren, en vervolgens naar Amsterdam. De drie jaar oudere broer Jan was al eerder naar Amsterdam getrokken en daar ook getrouwd. Volgens bijlage bij huwelijk van Wolter werd hij wegens broederdienst niet opgeroepen voor de Nationale Militie. Wat inhoudt: broer Jan diende op het moment dat tweede zoon Wolter oproepbaar was (zij scheelden slechts 3 jaar) en volgens de inlijvingsregels van toen krijgt Wolter automatisch vrijstelling van dienstplicht. Wolter wordt op 5-2-1894 met gezin ingeschreven te Amsterdam, woont op adres: Jacob van Lennepstraat 94. Later: Kinkerstraat 134 (?).

Grietje Jans Van der Hoek, geb. 18-1-1870 te Oranjewoud (Oudeschoot), trouwt 30-5-1891 (Aengwirden 12) met Geert FONK, geb. 9-10-1863 te Haskerdijken(Hask 160), zoon van Johannes FONK en Trijntje REGTS. Uit huwelijk van Grietje en Geert de kinderen: Johannes (geb. 25-6-1892, Aengw 63), Jan (geb. 8-4-1894, Aengw 34), Trijntje (geb. 4-4-1896, Aengw 28), Wolter Jan (geb. 30-10-1898, Aengw 86), Hiltje (geb. 15-1-1901, Aengw 7), Bonjé (geb. na 1902). In (onze) directe familieherinnering speelt vermoedelijk alleen de jongste dochter Bonjé (Bontsje) FONK nog een rol. Een statige, in het zwart geklede tante, met op haar fiets het bordje SH gemonteerd (= SlechtHorend). Dat bordje was een tijd in gebruik (verplicht?) om andere verkeersdeelnemers te laten weten dat voor de betreffende persoon mogelijk niet alle verkeersgeluiden hoorbaar waren. Tante Bonjé kwam, wanneer het zo uitkwam, wel langs-gefietst bij Willem & Lyske te Oranjewoud.

Grietje is de tweede dochter van Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES. Twaalf-en-een halve maand na het verdrinken van de eerste Grietje wordt ze geboren. Op 18-1-1870 staat vader Jan Wolters (34 jr), vergezeld van de getuigen Roel Jacobs ZANDBERG, 36 jr, arbeider te Heerenveen, en Jan Gerrits OORD, 38 jr, eveneens arbeider te Heerenveen, voor de ambtenaar van de Burgerlijke Stand om te melden dat eerder die dag “te Oudeschoot een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit zijne echtgenote Hiltje Jans LUKKES, welk kind hij verklaarde de voornaam te geven van Grietje.” Zoals al elders geschreven werd Oranjewoud (Schoterwoud) grotendeels tot Oudeschoot gerekend.

Grietje was een jaar of acht toen het gezin van Oranjewoud naar Terband verhuisde. Ze is 21 wanneer ze daar trouwt (gemeente Aengwirden) met Geert FONK. Ze trouwt 30-5-1891, vier weken na het huwelijk van haar broer Wolter dat op 2-5-1891 plaatsvond. Uit de huwelijksakte betreffende Grietje en Geert: Geert Fonk, 27 jr, geboren te Haskerdijken, veehandelaar wonende te Nijehaske, zoon van Johannes FONK, veehandelaar, en Trijntje REGTS, echtelieden te Nijehaske. Grietje Van der Hoek, 21 jr, geboren te Oranjewoud, dienstmeid wonende te Terband, dochter van Jan Wolter VAN DER HOEK, arbeider, en Hiltje Jans LUKKES, echtgenoten wonende te Terband. Het militiedocument dat als verplichte huwelijkse bijlage is toegevoegd, meldt dat Geert Fonk “op grond van lichaamsgebreken van de dienst is vrijgesteld”. Om welke gebreken het ging meldt de bijlage niet. Misschien was het een gebrek aan lengte. Geerts grootvader van moederskant, Geert Freerks REGTS, werd in ieder geval om die reden voor militaire dienst afgekeurd.

De FONK-lijn. In de kwartierstaat VAN DER HOEK-DE JONG is de FONK-lijn geen “stamlijn”. Een zus van onze opa Bonne trouwt in 1891 met ene Geert Fonk. Uiteraard hebben hun kinderen voor een deel dezelfde voorouders als wij. Maar bij ons geen FONK-lijn. In 1934 trouwen Willem VAN DER HOEK, zoon van Bonne, tantezegger van Grietje, en Elizabeth DE JONG. Vermoedelijk hebben ze het nooit van elkaar geweten, maar Elizabeth DE JONG en Geert FONK waren, heel ver weg, al een beetje met elkaar verwant. Via Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN, oudouders van Geert, oudgrootouders van Elizabeth (“Lyske”).

~ Volgens de huwelijksakte van 1891 is Geert FONK dan 27 jaar en, zoals zijn vader Johannes FONK (55 jr op dat moment), veehandelaar te Nijehaske. Het zal één gezamenlijk onderneminkje zijn geweest, waarbij Geert in de voetsporen van zijn vader stapte. ~ Die vader, Johannes FONK, wordt bijna 81 jaar oud en overlijdt in 1917. In de overlijdensakte wordt hij vee-expediteur genoemd. Uit die akte: Klaas DE HAAN, 41 jr, kleermaker te Nijehaske, en Age HOEKSTRA, 40 jr, koetsier wonende te Terband, verklaren dat Johannes FONK, 80 jaar en bijna 11 maanden oud, veeexpediteur, geboren te Heerenveen en wonende te Nijehaske, weduwnaar van Trijntje REGTS, erkende zoon van Antje Johannes FONK, den 20 januari 1917 voormiddags 9 uur te Nijehaske is overleden. Nog steeds veehandel dus. ~ De overlijdensakte van 1917 meldt Johannes FONK als “erkende zoon van Antje Johannes FONK”. De FONK-achternaam kreeg Johannes niet van zijn vader, maar via zijn moeder. Geerts grootmoeder Antje was ongehuwd toen ze 27-2-1836 te Heerenveen van Johannes beviel. Uit de geboorteakte van 1836: Johannes Philippus FONK, 54 jr, timmerknecht wonende te Heerenveen, verklaart, “zijnde bij de verlossing tegenwoordig geweest”, dat op den 27 februari voormiddags 6 uur zijne dochter Antje Johannes FONK, oud 23 jr, ongehuwd, dienstmeid wonende te Heerenveen, aldaar in het huis nr 114 is bevallen van een kind van het mannelijk geslacht, hetwelk hij aan ons voorstelt, aan hetzelve de voornaam Johannes gevend. Dat Antje ongehuwd beviel, had misschien te maken met het feit dat de FONK-familie van origine rooms-katholiek was (zie hierna). Het was in die tijd niet ongebruikelijk dat om kerkelijke redenen door ouders een toestemming tot huwelijk werd geweigerd (“Antje mocht niet trouwen met de vader van Johannes, of andersom”). ~ Antje Johannes FONK is 12-5-1839, ruim drie jaar na de geboorte van Johannes, getrouwd met Geert Willems JONKMAN en vormde met hem een gezin waarin Johannes verder zal zijn opgegroeid. Samen met Geert JONKMAN krijgt ze de kinderen: Trijntje (1841-1859), Feikjen (1844-1907, getrouwd met Gerben Gerbens), Willem (1848-1919, getrouwd met Margje Meester), Janneke (1850-1866), en Johannes (1853-1889?). Het “voorkind” van Antje, Johannes (1836-1917), de uiteindelijke vader van Geert FONK, groeide in het JONKMAN-gezin op, maar kreeg niet de JONKMAN-achternaam. ~ Johannes FONK ging in 1856 niet in militaire dienst omdat zijn nummer werd uitgeloot (buiten oproeping tot geen dienst verplicht). In 1858 besloot hij als remplacant (nummer-verwisselaar) de dienstplicht over te nemen van iemand die wel werd ingeloot. Dat ging tegen betaling. De militaire autoriteit wilde natuurlijk wel inzicht in de antecedenten van Johannes en dat hield in dat moeder Antje hem alsnog/weer officiëel moest erkennen. In de zijmarge van de geboorteakte van 1836 is dit destijds bijgeschreven: Het kind met name Johannes in nevenstaande acte vermeld is door Antje Johannes Fonk, arbeidster te Oudehaske, bij eene op den 11 maart 1858 door de ambtenaar van de Burgerlijke Stand gemeente Haskerland opgemaakte acte wettelijk erkend. Wanneer Johannes 12-7-1863 trouwt met Trijntje REGTS is de vijf jaar dienstplicht zojuist beeindigd. Johannes is 26, arbeider te Oudehaske. Trijntje is 24 jr. ~ De vader van Antje is 54 jr en timmerknecht wanneer hij de bevalling van zijn ongehuwde dochter in huis nr 114 te Heerenveen meemaakt. Hij doet aangifte van de geboorte van Johannes. Die vader/grootvader is Johannes Philippus FONK, geb ca 1782, ovl 30-3-1861, 79 jr, weduwnaar (Schoterl 65). Hij trouwde in oktober 1811 te Het Meer met Trijntje Jans DEUZE, geb ca 1789, ovl 20-5-1857, 68 jr (Schoterl 63). ~ Johannes Philippus FONK en Trijntje Jans DEUZE, overgrootouders van de Geert FONK die in 1891 trouwt met Grietje Jans VAN DER HOEK, huwen enkele maanden voordat door de Franse bezetting de Burgerlijke Stand wordt ingevoerd. Voor de melding van het huwelijk hebben we alleen het trouwregister van de Herv.Gemeente Het Meer/Heerenveen en gelukkig maar. Dat register meldt het huwelijk van Johannes Philippus, Het Meer, en Trijntje Jans, Het Meer, in “october 1811” en geeft de aantekening rooms-katholiek. Dankzij die aantekening weten we dat we met heel specifieke bronnen verder terug zouden moeten gaan. En kunnen we vermoeden dat om kerkelijke redenen het huwelijk van Antje met de (jeugdliefde?) verwekker van Johannes door de ouders van hem of haar werd verboden.

De REGTS-lijn. Trijntje REGTS, de schoonmoeder van Grietje VAN DER HOEK, is 23-2-1839 te Terband geboren, dochter van Geert Freerks REGTS en Geesje Berends WEVER. Anders dan bij de FONK-lijn, hier geen “vader onbekend” (wat lege documenten oplevert) en ook geen rooms-katholieke voorfamilie in de periode na 1700. Met REGTS en WEVER komen we terecht bij families van veenarbeiders en veenboeren, gedeeltelijk van Gieterse afkomst (NW-Overijssel).

Bij het huwelijk in 1863 tussen Johannes Fonk en Trijntje Regts, is de vader van Trijntje nog in leven, arbeider wonende te Haskerdijken, maar is haar moeder overleden (8-6-1857 te Terband). Geert Freerks REGTS en Geesje Berends WEVER zijn 9-2-1828 (Haskerland) getrouwd. Kinderen uit het huwelijk: Berend Geerts REGTS (1831-1909) Freerk Geerts REGTS (1833-1911) Geertje Geerts REGTS (1835-) Trijntje Geerts REGTS (1839-1907) Harmen Geerts REGTS (1843-1895, getrouwd met Beerendje Jentjes SCHOKKER).

~ Geert Regts wordt 2-10-1798 te Oudehaske geboren en daar 28-10-1798 gedoopt. Zoon van Freerk Geerts en Tryntje Hendriks. Het militiedocument bij de huwelijksakte van 1828 meldt dat Geert Freerks REGTS, turfmaker, uit hoofde van gebrek aan lengte is vrijgesteld. Hij mat dus minder dan 1 meter 55 cm. Hij was te klein. Geert wordt 81 jaar en 6 maanden oud. Hij overlijdt 11-4-1880 te Nijehaske, arbeider wonende te Nijehaske, weduwnaar van Geesje Berends WEVER, zoon van Freerk REGTS en Trijntje Hendriks SNIJDER. ~ Zijn vader Freerk Geerts REGTS werd 84 jr oud, ovl 21-12-1855 te Terband, geboren te Oudehaske, zoon van Geert Hendriks en Reintje Hendriks SCHOKKER, weduwnaar van Trijntje Hendriks SNIJDER, nalatende 3 meerderjarige kinderen. Freerk Geerts is ca 1771 geboren. ~ Geert Hendriks (REGTS) en Reintje Hendriks SCHOKKER zijn rond 1760 getrouwd. We komen in deze lijn de SCHOKKER-achternaam enkele malen tegen, die we in de kwartierstaat VAN DER HOEK – DE JONG ook tegenkomen (voorfamilie Elizabeth de Jong). Reintje Hendriks SCHOKKER, geb vóór 1738 te Wanneperveen (bij Giethoorn), is oudste dochter van Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN, die tot de oudgrootouders van Elizabeth DE JONG (1910-1989) behoren en tot de oudouders van Geert FONK. ~ Hendrik Berends SCHOKKER vestigde zich in 1752 vanuit Wanneperveen als veenbaas te Oudehaske.

De WEVER-lijn. ~ Geesje Wever wordt 9-3-1803 te Rotsterhaule geboren en daar 13-3-1803 gedoopt. Dochter van Berend Wolters en Geertje Jacobs. Bij haar huwelijk in 1828 zijn beide ouders reeds overleden. ~ Berend Wolters WEVER op 12-12-1827 te Nijehaske, 59 jr, arbeider, geboren te StJohannesga, wonende te Nijehaske, weduwnaar, zoon van Wolter Berends en onbekend (in de overlijdensakte zo gesteld, de moeder heette Aaltje Roelofs). Geertje Jacobs KOLK overleed op 18-9-1826 te Nijehaske, 50 jr, geboren te StJohannesga, huisvrouw van Berend Wolters WEVER, turfmaker, dochter van Jacob Kolk en Geesje Baas. ~ Omdat de beide ouders van Geesje voor het huwelijk van 1828 zijn overleden, zijn andere “bewijzen van bekendheid” nodig. Een van de huwelijkse bijlagen meldt het overlijden van haar grootmoeder van vaderskant, recent overleden: In het jaar 1826 is in een ongenummerd huis te Rohel overleden Aaltje Roelofs KROL, oud 83 jaar, arbeidster, wonende te Rohel, weduwe van Wolter Berends WEVER, nalatende 5 kinderen. ~ De WEVER-lijn bestaat vrijwel volledig uit families die na 1750 voor de verveningen overkwamen van de streek rond Giethoorn (NW-Overijssel) naar de streek rond Oudehaske (Friesland) en zich daar vestigden. De oudvader, van Geert FONK uit gezien, is Berend Gerrits WEVER, die ca 1705 bij Giethoorn werd geboren en daar ca 1730 trouwde. De naam van de oudmoeder treffen we in de meldingen niet aan. Berend kreeg minstens 8 kinderen: Jan, Albertje, Grietje, Wolter, Jeltje, Jan en Hendrik Berends WEVER. De dochter Jeltje Berends WEVER trouwt 15-12-1764 te Haskerhorne met Cornelis Hendriks SCHOKKER. Broer van de hierboven genoemde (REGTS-lijn) Reintje Hendriks SCHOKKER. Oudste zoon van Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN. ~ Hendrik Berends SCHOKKER vestigde zich in 1752 vanuit Wanneperveen als veenbaas te Oudehaske. Behalve dochter Reintje (met REGTS) en zoon Cornelis (met WEVER) trouwde daar ook jongere zoon Jan Hendriks SCHOKKER (met WILTS) partners van “Gieterse” herkomst. Grietje Jans SCHOKKER, dochter van Jan, trouwt 9-1-1791 te Haskerhorne met Fedde Fokkes VELDSTRA die van Hasker herkomst is (nog verder terug van Lippenhuizen-Opsterland) en niet van “Gieterse” herkomst. Zij wordt overgrootmoeder van Elizabeth DE JONG. ~ Wolter Berends WEVER, zoon van Berend Gerrits WEVER, trouwt 3-12-1769 te Oudehaske met Aaltje Roelofs KROL (KRUL). Kinderen uit dit huwelijk: Beernt, Jentjen, Jentjen, Roelof, Gerryt, Arend, Zwaantje en Nenne. Aaltje Roelofs is ca 1743 geboren, dochter van Roelof Arends KRUL, geb ca 1710, gehuwd ca 1735 met Jentje Peters. Kinderen van Roelof en Jentje: Jentjen, Aaltje Roelofs, Pieter Roelofs en Jan. ~ Beernt WEVER, zoon van Wolter Berends WEVER en Aaltje Roelofs KRUL, wordt ca 1771 te Oudehaske geboren. Trouwt 1-2-1801 te StJohannesga (Berend Wolters) met Geertje Jacobs. Kinderen uit dit huwelijk: Wolter, Geesjen, Wolter, Jacob, Harmen, Aaltjen.

Beknopte kwartierstaat GEERT FONK. Geert FONK. Trouwt 30-5-1891 met Grietje Jans VAN DER HOEK. Ouders van Geert FONK: Johannes FONK (1836-1917), veehandelaar. Trijntje REGTS. Grootouders van Geert FONK: vader “onbekend”. Antje Johannes FONK. Geert Freerks REGTS. Geesje Berends WEVER. Overgrootouders: vanwege 4 onbekend vanwege 4 onbekend Johannes Philippus FONK Trijntje Jans DEUZE Freerk Geerts REGTS Trijntje Hendriks SNIJDER Berend Wolters WEVER Geertje Jacobs KOLK Betovergrootouders o.a.: 24. Geert Hendriks (REGTS) 25. Reintje Hendriks SCHOKKER

1. Wolter Berends WEVER
2. Aaltje Roelofs KRUL
3. Jacob KOLK

4. Grietje BAAS Oudouders o.a.:

5. Hendrik Berends SCHOKKER

6. Grietje Jans FRANZEN

7. Roelof Arends KRUL

8. Jentje P(i)eters

9. Berend Gerrits WEVER.

Grietje Jans VAN DER HOEK was 21 jaar toen ze trouwde met de 27-jarige Geert FONK, veehandelaar te Nijehaske. Zij woonde toen bij haar ouders te Terband en voorzover we weten zijn Grietje en Geert ook in Terband gaan wonen en blijven wonen. De zes hiervoor genoemde kinderen zijn daar geboren. Grietje woonde naast of vrijwel naast haar ouders Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES. Volgens “het verhaal” ongeveer op de plek waar later in het net van snelverkeer “de Rotonde” werd aangelegd. Momenteel tref je daar nog alleen autowegen en viaducten aan. Grietje hield goed oog op haar ouders. Wanneer in 1915 moeder Hiltje overlijdt, neemt ze vader Jan, inmiddels 80, onder haar hoede. Begin 1916 komt broer Bonne VAN DER HOEK met “Hollands gezin” (Neeltje ROEM en 6 jonge kinderen) over van Naaldwijk, waar hij ongeveer 20 jaar had doorgebracht. Een eerste onderdak krijgen ze bij Jans oudere broer Freerk VAN DER HOEK die als weduwnaar, rond 85 jaar oud, in Het Meer woont bij de (voormalige) Asbrug. Dit is slechts een tijdelijke oplossing. Het “Hollands gezin” komt hierna inwonen te Terband, totdat ca 1918 de nieuwbouw aan de Van Dekemalaan te Heerenveen wordt opgeleverd, waar Bonne met gezin éen van de huurwoningen kan betrekken. Verdere informatie betreffende Grietje, Geert en kinderen nog toe te voegen.

Bontje Jans Van der Hoek, geb. 27-9-1872, namiddag 1 uur, te Oranjewoud. Aangifte wordt de volgende dag gedaan door de 37-jarige vader Jan Wolters (arbeider, wonende te Oranjewoud), vergezeld door zijn 40-jarige broer Freerk Wolters (arbeider, wonende te Het Meer). Bontje is vernoemd naar grootmoeder Bonjé Woudstra (kw 19). De “zeeuwse” schrijfwijze van de voornaam werd niet overgenomen. Grootmoeder Bonjé, schippersdochter, werd immers op een reis naar Zeeland te Tholen geboren. De ambtenaar aldaar schreef haar in als Bonjé in plaats van Bontje.

Bontje trouwt 10-6-1905, op 32-jarige leeftijd, zonder beroep, geboren te Oranjewoud, wonende te Terband, met Sijmen EENKHOORN, geb. 9-6-1868 te Genemuiden, sigarensorteerder, wonende te Steenwijk, “binnen de laatste zes maanden gewoond hebbende te Zorgvliet, gemeente Diever, weduwnaar van Femmetje Wessels.” Te Zorgvliet rond 1900 experiment met sigarenfabriek. Femmetje overleed 1-2-1903 te Kampen.

Sijmen is 37 jr wanneer hij met Bontje trouwt. Om precies te zijn: ze trouwen de dag na zijn 37ste verjaardag. Getuigen bij het huwelijk zijn Wolter VAN DER HOEK, broer van de bruid (48 jaar, werkman, wonende te Amsterdam), en Barteld EENKHOORN, broer van de bruidegom (33 jaar, werkman, wonende te Zwolle). Broer BONNE VAN DER HOEK, inmiddels te Naaldwijk woonachtig en daar in 1900 met Neeltje ROEM getrouwd en voorzien van kleine kinderen, liet misschien het feest aan zich voorbij gaan. Maar misschien ook niet. We hebben daarover geen gegevens. Mooi om te lezen dat oudere broer Wolter vanuit Amsterdam zeker wel aanwezig was.

Of uit het huwelijk van Bontje en Sijmen kinderen werden geboren, kunnen we nog niet aantonen. Waar moeten we zoeken? Het verhaal van Sijmen, geboren te Genemuiden, eerste vrouw 1-2-1903 te Kampen overleden, hij sigarensorteerder te Steenwijk, maar binnen de laatste zes maanden gewoond hebbende te Zorgvliet (bij Diever in Drenthe), wat zijn dit voor gegevens? Langs welke logische lijnen is zijn ontmoeting met de ongehuwd gebleven Bontje te Terband (een behoorlijk eind verwijderd van Diever en Steenwijk) te verklaren? Welke verhalen zitten er mogelijk nog achter dus. En waar bemoeien we ons mee.

Het kan zijn dat Bontje en Sijmen mogelijk via Steenwijk of direct naar Kampen trokken. Te Kampen overlijdt een Sijmen EENKHOORN in 1917 (akte 226) en in 1922 (akte 288). Die akten nog te raadplegen. Uit de huwelijksakte van 1905 weten we dat Sijmen zoon was van Lubbert Sijmens EENKHOORN, arbeider, en van Aagje LAST, in 1905 wonende te Kampen. Sijmen is zoon van Lubbert Sijmens EENKHOORN, arbeider, en Aagje LAST, beide in 1905 wonend te Kampen. Vader Lubbert daar in 1918 overleden (Kampen akte 6) en moeder Aagje in 1919 (Kampen akte 247)? De EENKHOORN-familie wordt genoemd in het verzameloverzicht “Oude families uit Genemuiden” door H.W.Hammer (Huissen 2000). Daarin wordt Sijmen Wolters EENKHOORN genoemd, geb 1754 te Genemuiden en aldaar overleden 18-4-1827, mattemaker. Deze Sijmen was getrouwd met Trijntje VAN REES. Vermoedelijk waren zij grootouders van de Sijmen EENKHOORN, weduwnaar, met wie BONTJE VAN DER HOEK in 1905 trouwt. In en rond Genemuiden nog steeds Eenkhoorn-geslachten.

Over de jongste zus van opa Bonne weten we nog te weinig. Vermoedelijk is ze naar Kampen getrokken en moet voor verdere informatie daar in de archieven worden gedoken.

0000000000000000000 2007 Bontje Van der Hoek, geb 27-9-1872 Oranjewoud, ovl 6-11-1915 te Weesp (NH), 43j oud, gehuwd, tr 10-6-1905 te Heerenveen met Sijmen Eenkhoorn, weduwnaar (uit eerste huwelijk werden 8 kinderen geboren waarvan 3 jong overleden). Kinderen uit het huwelijk van Sijmen en Bontje: Jan Wolter Eenkhoorn, geb 4-6-1906 te Steenwijk (OV), ovl 1933 in Nederlandsch Indië (Indonesia), 27j oud. Gerrit Eenkhoorn, geb 7-7-1907 te Steenwijk, ovl 1975 te Arapshoe (Colorado, USA), 68j oud. Hiltje Jansje Aagje Eenkhoorn, geb 29-1-1909 te Steenwijk, ovl october 1987 te St.Pancras (bij Alkmaar,NH), 78j oud. Grietje Eenkhoorn, geb 14-5-1911 te Weesp, ovl 2-7-1991 te Nederhorst den Berg (NH), 80j oud. Johannes Eenkhoorn, geb 19-6-1913 te Weesp, ovl 27-11-1985 te Muiderberg, 92j oud.

00000000000000000

Bonne Van der Hoek, geb 8-1-1875 te Oranjewoud (kw 4). Grootvader (opa) Bonne in 1900 te Naaldwijk getrouwd met (opoe) Neeltje ROEM (kw 5). Betreffende hen het aparte “Werkdocument 4”.

Grintdyk was eertijds zandweg tussen Oudeschoot en Brongerga (door het Schooterwoud), die als landweg staat getekend op een kaart uit 1680. De weg werd na 1860 verhard en kreeg toen in de volksmond de naam “Grintdyk” (Grindweg). Die naam bleef bestaan nadat de weg in 1931/32 werd verbreed en geasfalteerd. In de volksmond heette ze toen ook wel de “Gruisloze” (=”Geruisloze”, waarschijnlijk ontleend aan juichverhalen van aannemer of pers over de lawaaidempende werking van asfaltbeton). Pas 6-9-1948 kreeg de weg een officiële naam: Prinses Wilhelminaweg. Een week na het aftreden van Koningin Wilhelmina. Willem Van der Hoek zat toen in de gemeenteraad van Heerenveen die dit besluit goedkeurde. Het besluit werd 22-4-1963 herroepen toen Wilhelmina was overleden. De straatnamencommissie vond Koningin Wilhelminaweg passender. Een jaar eerder was de weg gecoupeerd: het oostelijke deel (naar Hotel Tjaarda toe) werd verlengde van de Koningin Julianaweg.

De huidige situatie is totaal anders dan toen overgrootouders Jan en Hiltje aan de Grintdyk kwamen wonen en opa Bonne er werd geboren. Zijn geboortehuis is niet meer aanwezig. Het stond in het deel ten oosten van de Lollius Ademalaan (die voor 1949 Van Eijcklaan heette en eerder in de volksmond Pôlesingel naar het huis De Pôle aan de Grintdyk). Jan en Hiltje kwamen oostelijk van dat huis te wonen dat als opslagplaats in gebruik was. De laan die uiteindelijk naar Lollius Adema werd vernoemd komt op een kaart van 1718 (Schotanus/Halma) al gedeeltelijk voor, zonder naam. Oostelijk van die laan liep een wijk (gegraven sloot) naar De Pôle, die in de volksmond Adema’s Wyk ging heten. Alweer Lollius Adema bedoeld die rond 1840 officier van justitie te Heerenveen, landeigenaar en ontginner te Oranjewoud. Hij liet de boerderij Meerzicht bouwen, nog steeds aanwezig, en daarachter de polder, noordelijk richting Het Meer, aanleggen. Hij wijzigde het oude zandweggetje Rottum-Brongerga (“binnenweg”, “het laantje”) en maakte er een zandweg van die later werd bestraat (sinds 1949 Koningin Julianaweg geheten). Over de Adema’s wyk kwam een bruggetje. Parallel aan deze wijk maar niet pal ernaast ging in onze tijd “Het Donkere Laantje” in noordelijke richting. Dat werd tamelijk slecht onderhouden en was een beruchte vrijplaats tot tussen 1952 en 1955 De Berenclub (tienerclub met geschreven reglement) het laantje tot eigen gebied claimde en hutten bouwde op het eilandje aan de verre noordkant. Uulke de Jong (zoon van Hampie Rot) is er nog derdegraads aan zijn hoofd in brand gevlogen.

Jan en Hiltje zijn na 1875 van de Grintdyk verhuisd naar Terband (de Schans), direct ten noorden van Heerenveen (Aengwirden). Jan was toen ruim 40 jaar oud. Misschien werkte hij als arbeider in de wegenbouw (Grintdyk, straat- en spoorwegen rond station Heerenveen). Rond station Heerenveen had in 1883 jongste zoon Bonne (8 jaar), spelenderwijs waarschijnlijk, een conflict met trein of tram (zijn er krantenberichten uit die tijd?) dat hij overleefde. Maar zwaargewond raakte hij wel en hij moest verder met behulp van krukken naar school. Vader Jan liet hem na de lagere school vervolgonderwijs doen (de Franse school) wat binnen de familie nog uniek was. Besloot ook dat Bonne maar kleermaker moest worden, een beroep waarbij je veel moet zitten (ambtenaren stonden toen nog meestal). En liet hem naar Holland vertrekken, want daar viel geld te verdienen (Bonne kwam in 1916 met een gezin van 6 jonge kinderen en in faillissement terug).

Te Terband (ongeveer op de plaats waar na 1950 de Rotonde werd aangelegd) heeft overgrootvader Jan Wolters Van der Hoek 50 jaar gewoond. Overgrootmoeder Hiltje Jans Lukkes overlijdt er in 1915. Dochter Grietje, getrouwd met Geert Fonk, woont er ook. Wanneer Bonne met zijn gezin in 1916 naar Heerenveen komt, krijgen ze eerst onderdak in Het Meer bij bejaarde oom en kinderloze weduwnaar Freerk Wolters Van der Hoek (huis tegenover de vroegere Asbrug over de Schoterlandse Compagnonsvaart), daarna in Terband en per 1918 een eigen nieuwbouwwoning aan de Van Dekemalaan te Heerenveen.

10. Willem ROEM, geb. 3 mei 1826 te Naaldwijk (Westland, ZuidHolland), ovl 8 mei 1907 aldaar, 81 jaar en 5 dagen oud, tuinder, tr. 11-5-1861 te Naaldwijk, 35 jaar oud, met de 29-jarige 11. Antje VAN BEEK, geb. 8 april 1832 te Naaldwijk, ovl 26 maart 1905 aldaar, bijna 73j oud.

Uit dit huwelijk: Nicolaas Roem, geb te Naaldwijk 20-4-1862, ovl 24-4-1943 te Delft (wonende te Naaldwijk), 81 jaar oud, weduwnaar van Cornelia VAN DORP, huwelijk te Naaldwijk 18-11-1893. Nicolaas Roem was eerst getrouwd met Klazina PRINS, geb 15-11-1859, ovl 16-1-1898, 38 jaar oud. Uit dat huwelijk twee dochters. Klazina Prins was dochter van Martinus Prins (1823-1896) en Jannetje VALSTAR. Nicolaas Roem en Klazina Prins hadden de voorouders Willem Pietersz Valstar (1668-1737) en Johanna Blom gemeen (vgl kw 332 en 333). Van de twee dochters van Nicolaas en Klazina heeft waarschijnlijk alleen Johanna Jannetje Roem de volwassen leeftijd bereikt. Haar tante Hendrika Prins, drie jaar jonger dan moeder Klazina, ontfermde zich over het meisje (Hendrika was getrouwd met Marinus van Dalen en kreeg geen (eigen) kinderen). Johanna Jannetje ROEM trouwt 18-3-1920 te Naaldwijk met Willem Marcelis AUGUSTINUS. Christiaan Roem, geb. te Naaldwijk 12-1-1865, ovl 1-10-1937, 72j, weduwnaar, tr 6-5-1893 met Johanna KOPPENOL. Nog na te zoeken. Anna Roem, geb te Naaldwijk 14-6-1868, ovl aldaar 9-5-1871, bijna 3j oud. Neeltje Roem, geb. te Naaldwijk 17-11-1871 (kw 5). Johannes Roem, geb te Naaldwijk 21-5-1876, tr (1) 28-7-1900 met Wilhelmina BURGER, tr (2) 10-1-1912 met Margaretha LAROS (1879-1938).

Willem Roem was 8 jaar oud toen zijn vader Nicolaas (kw 20) overleed. Moeder Angenita (kw 21) trouwt hierna met Pieter van Dijk. Vermoedelijk is Willem als jonge knecht begonnen in het tuindersbedrijf. Zo leren we hem later als tuinder kennen en oma Neeltje (kw 5) als tuindersdochter. In 1900, wanneer dochter Neeltje trouwt met de kleermakersgezel Bonne Van der Hoek (kw 4), is Willem Roem 74 jaar en zal hij al tamelijk in ruste zijn geweest.

Tijdens de 19de eeuw werd het Westland als specifiek tuinbouwgebied (ook export naar Engeland) steeds belangrijker. Rond 1880 komen veel tuinders in grote problemen. In heel West-Europa heerst dan een grote landbouwcrisis. Overgrootvader Willem Roem is dan 50-plusser en had vermoedelijk de mogelijkheden en reserves niet om zijn bedrijf door de impasse heen op te bouwen. Daarvoor waren aanzienlijke investeringen nodig en samenwerkingsverbanden in de vorm van veilingen (kwaliteitsaanbod). Op 25 april 1889 werd de veilingvereniging “Vereeniging Westland” opgericht die voor de internationale status van het Westland als tuinbouwgebied heel belangrijk werd. Maar vooreerst bleef het sappelen. In die periode was overgrootvader Willem Roem als 60-er en 70-er actief, maar de omschakeling naar de nieuwe bedrijfsaanpakken duurde voor hem te lang. Vermoedelijk was hij gewoon een te kleine tuinder. Andere voorfamilietakken die tuinders waren in het Westland konden wel mee gaan met de vernieuwing. De Valstar-familie bijvoorbeeld.

Willem Van der Hoek (kw 2) wordt 30-4-1906 als vierde kind en eerste zoon uit het huwelijk van Bonne Van der Hoek en Neeltje Roem geboren. Zijn oma Antje van Beek was ruim een jaar eerder overleden (26-3-1905). Zijn opa Willem Roem overlijdt 8-5-1907, 1 jaar en 1 week na de geboorte van de naar hem genoemde kleinzoon. Ruim acht jaar later (januari 1916) verlaten Bonne en Neeltje met kinderen het Westland (Naaldwijk), faillissement aan de broek, en vestigt Bonne zich weer te Heerenveen (Schoterland, Friesland).

DJ-LIJN

1. Pier Jacobs DE JONG, geb. 20 mei 1825 te Doniaga (FR), halfnegen in de avond, overl. 10 oktober 1885 te Oudehorne, des avonds 11 uur, 60 jaar oud, veenbaas, boer, trouwt 30 augustus 1846, 21 jaar oud met de 23-jarige
2. Joltje Fokkes VELDSTRA, geb. 18 maart 1823 te Haskerhorne, overl. 10 april 1900 te Mildam, 77 jaar oud.

Pier was 7 toen het gezin van Jacob en Geeske (kw 24/25) in 1832 naar Haskerhorne verhuisde. Het buurmeisje Joltje wordt zijn vriendin. Wanneer ze trouwen is Joltje vier maanden in verwachting van hun eerste kind. In totaal worden zeven kinderen geboren.

Pier is 25 wanneer vader Jacob Piers de Jong (kw 24), boer te Haskerhorne, in november 1850 op 52-jarige leeftijd overlijdt. Pier is boer te Haskerdijken volgens de geboorteakte van dochter Geeske enkele maanden later (april 1851). In 1856 vertrekt hij naar Oudehorne om daar veenbaas en veehouder te worden. Daar overlijdt hij (1885) 60 jaar oud.

Uit dit huwelijk: Jacob Piers de Jong, geb. 3-6-1847 te Haskerhorne/Oudehaske, blijft ongehuwd, overlijdt 23-7-1879 te Haskerhorne huis nr 6. In de overlijdensakte verkeerde (?) geboortedatum: “De aangevers Sybold Sipkes YKEMA en Klaas Meines JANSMA, beiden veehouders te Haskerhorne, geen bloed- of aanverwanten van overledene, melden het overlijden van Jakob Piers DE JONG, oud 32 jaar, geboren 10-6-1847 te Oudehaske, zonder beroep, wonende te Haskerhorne, zoon van Pier Jacobs DE JONG, veehouder, en Joltje Fokkes VELDSTRA.” Jacob was ongeveer 8 toen het gezin van Haskerhorne naar Nieuwehorne verhuisde. Volwassen geworden bleef hij niet in het bedrijf van zijn vader. Eén van de zonen van Pier overleed aan een longontsteking die hij opliep bij het voorrijden van paarden bij een keuringswedstrijd, volgens mondeling familieverhaal (Elizabeth DE JONG, kw 3). Dat was vermoedelijk deze Jacob. In de overlijdensaangifte wordt hij vermeld als “zonder beroep”. Het kan zijn dat hij in losse dienst werkte voor verschillende boeren, waarbij hij o.a. paarden voorreed bij keuringswedstrijden. In hetzelfde familieverhaal noemde Elizabeth haar pake Pier een goede “paardenboer” (fokker Friese paarden). Misschien was dit rond 1879 al minder geworden (Pier ovl 1885) en werkte Jacob daarom weer te Haskerhorne. Zijn overlijdensaangifte wordt gedaan door de Haskerhornster boeren Sybold Sipkes YKEMA en Klaas Meines JANSMA. Het kan zijn dat hij mede voor hen, of één van hen, bij de keuringswedstrijd aanwezig was.

Fokke Piers de Jong, geb. 12-5-1849 te Haskerhorne/Oudehaske, overl 11-5-1889 (namiddags halfeen) te Noordwolde, de dag voordat hij 40 zou worden. Blijft tot bijna zijn 33ste verjaardag ongetrouwd, maar gaat dan in zee, 27-4-1882, met de 33-jarige Immigjen Jacobs JAGER, geb. 2-12-1848 te Elsloo, overl 8-7-1918, 69 jaar, dochter van landbouwer Jakob Tjammes JAGER (geb. 1810, ovl 28-4-1857, Ooststellingwerf 69, 47 jaar oud) en Eefjen Jans JONKERS (geb. 1806?, ovl 29-12-1890, 84 jaar, weduwe, WSW 274). Fokke, “van boerenbedrijf, geboren te Oudehaske, wonende te Oudehorne”, Immigjen, “zonder beroep, geboren te Elsloo, wonende te Noordwolde”.

Immigjen is jongste kind en dochter uit het huwelijk van Eefjen Jans JONKERS, die in 1882 76 jaar oud is, “boerin wonende te Noordwolde”, en Jakob Tjammes JAGER die al in 1857 is overleden. Immigje is 8 wanneer haar vader overlijdt. Dat gebeurt te Elsloo in Ooststellingwerf waar Jager zijn boerenbedrijf heeft. In 1882 zien we moeder en dochter te Noordwolde in Weststellingwerf. Die dorpen liggen slechts enkele kilometers van elkaar maar worden administratief gescheiden door de grens tussen Oost- en Weststellingwerf die ten westen van Elsloo loopt. De JAGER-familie woont rond 1800 te Oldeberkoop in de westelijke punt van Ooststellingwerf die niet ver boven Noordwolde uitsteekt tussen de gemeenten Schoterland en Weststellingwerf. Dirk Hendriks JAGER is grootvader van Jacob Tjammes en meldt zich in 1811 bij de familienaamregistratie met de kinderen Tjamme (33 jaar), Janke (27), Geertje (21) en Harmen (14). Volgens de aantekening in het register was hij ook substituut-baljuw (dorpsrechter, bijzitter). Zoon Tjamme Durks JAGER overlijdt 18-2-1825 (OSW 18) op 46-jarige leeftijd. Gemeld wordt dan dat hij zoon is van Durk Hendriks Jager en Wytske Tjammes. Het huwelijk van deze twee vinden we in de registers van de Hervormde gemeenten te Oldeberkoop en te Noordwolde terug: 29-10-1775, Dirk Hendriks uit Oldeberkoop en Wytske Tjammes uit Noordwolde, trouwen te Oldeberkoop. Tjamme Dirks is één van de eerste kinderen uit dit huwelijk. In 1811 zijn alleen de kinderen gemeld die op dat moment nog leven. Tjamme (Oldeberkoop) trouwt 15-5-1808 met Aaltje Jans HOLTROP (Boyl). Attestatie van Aaltje naar Oldeberkoop. Deze Aaltje Holtrop overlijdt 26-7-1856, 70 jaar oud, weduwe (WSW 147). Ze is rond haar 40ste al weduwe geworden en na het overlijden van Tjamme weer in Boyl of het nabije Noordwolde terecht gekomen.

Jakob Tjammes JAGER is ca. 1810 geboren (ovl 1857, 47 jaar oud) en was eerste of tweede kind uit het huwelijk van Tjamme Jager en Aaltje Holtrop. Zijn grootvaders heetten Durk resp. Jan en één van deze twee namen zou je dus verwachten. Maar hij wordt Jakob genoemd. Hij is ongeveer 15 jaar oud wanneer zijn vader overlijdt en zal als boerenknecht elders aan het werk zijn gegaan. Dat “elders” was slechts enkele kilometers bezuiden Oldeberkoop (Ooststellingwerf) en dus in de buurt van Noordwolde (Weststellingwerf). Hij trouwt er 19-5-1832 (WSW 20) met Eefjen Jans JONKERS.

Tjamme en Eefjen krijgen 8 kinderen over de periode 1833-1848, vijf zonen en drie dochters: Jan (1833), Tjamme (1834), Dirk (1837), Luitsen (1839), Trientjen (1841), Hendrik (1843), Aaltje (1845) en Immigjen (1848). De geboorte-aangifte van het oudste kind is in Weststellingwerf, de aangiften van alle volgenden te Ooststellingwerf. Tjamme en Eefjen hebben hun plaats in Elsloo gevonden. Omdat Jakob ook relatief jong overlijdt (1857, 47 jaar oud), moeten zonen en dochters, maar ook Eefjen, hem vroeg missen bij het vinden van bestemmingen. Immigjen is de jongste dochter. Ze trouwt pas op haar 33-ste en woont dan met moeder Eefjen (76) te Noordwolde.

Ze trouwt 27-4-1882 met Fokke Piers de Jong die ook 33 is. Fokke verlaat Oudehorne (Schoterland) en wordt veehouder te Noordwolde. Daar (Weststellingwerf) kan hij melden “dat op den 21ste augustus 1888 ’s avonds 21.30 uur te Noordwolde een kind van het mannelijk geslacht is geboren uit zijn echtgenote Immigje Jacobs Jager, zonder beroep, wonende te Noordwolde.” Het kind krijgt de naam Pier (Fokkes de Jong). Uit de eerste zes jaar van het huwelijk kennen we geen geboorte-aangiftes, misschien waren er miskramen. Pier blijft enig kind uit het huwelijk, want Fokke overlijdt kort erna, 11-5-1889, bijna 40 jaar oud.

In de overlijdensakte van Fokke staat genoteerd dat zijn vader, Pier Jacobs de Jong, is overleden en dat zijn moeder is: Joltje Fokkes Veldstra, huishoudster, wonende te Idskenhuizen. Vader Pier overlijdt 10-10-1885, 60 jaar oud, boer te Oudehorne. De akte leert dat moeder Joltje daarna uit de streek is weggetrokken, naar het dorp Idskenhuizen (Doniawerstal). In 1893 woont moeder Joltje nog in Idskenhuizen. Ze kan dan niet aanwezig zijn bij het huwelijk van haar zoon Klaas Piers (kw 6), diens derde huwelijk, 2-3-1893, te Mildam. Zeven jaar later is moeder Joltje, 77 jaar oud inmiddels, wel te Mildam want daar overlijdt ze 10-4-1900.

Geeske Piers de Jong, geb. 25-4-1851 te Oudehaske. Geeske trouwt 11-5-1877, 26 jaar oud, met de 27-jarige Jelle Taekes BULTSMA, geb 16-2-1850 te Nijeholtwolde.

Uit huwelijksakte: “Jelle BULTSMA, 27 jaar, geb te Nijeholtwolde, boerenwerk doende, wonende te Nijeholtwolde, zoon van Taeke Wybes BULTSMA, overleden, en Jebbegje Hendriks PALMBOS, z.b. wonende te Wolvega, indertijd echtelieden, de moeder hierbij tegenwoordig en hare toestemming gevende. En Geeske Piers DE JONG, 26 jaar, geboren te Haskerdijken, z.b. wonende te Oudehorne, dochter van Pier Jacobs de Jong, boer, en Joltje Fokkes Veldstra, echtelieden wonende te Oudehorne, beide hierbij tegenwoordig en hunne toestemming gevende.”

Volgens de huwelijkse bijlagen was Jelle Bultsma door trekking van het lot nr 55 verplicht tot dienst in de Nationale Militie. Maar hij (zijn vader) betaalde een remplacant of nummer-verwisselaar “die op den 10e mei 1870 is ingelijfd bij het 3e Regiment Huzaren en den 9e mei 1875 wegens expiratie van dienst uit de dienst is ontslagen.” Jelle werd geen soldaat en hoefde ook niet te dienen. De remplacant had volgens afspraak keurig de honneurs waargenomen.

We hebben binnen dit Werkdocument uiteraard ook nog gekeken naar mogelijke interessantheden uit de voorfamilie van Jelle BULTSMA. Hoe kwam hij bijvoorbeeld aan die familienaam. Zijn overgrootvader droeg de naam Jan Bult, zo schijnt. Of dat een bijnaam was (vanwege een “bult”) of een herkomstnaam (naar een hogergelegen plaats, “buld”) is nog onduidelijk. De herkomstnaam zou aannemelijk zijn. Nakomelingen binnen Friesland maken er BULTSMA (of BULDSMA) van.

In 1850 meldt Taeke Wybes BULTSMA, 45 jaar, boer te Nijeholtwolde, de geboorte op 16-2-1850 des avonds 10 uur te Nijeholtwolde, van een zoon Jelle. De moeder is Taekes echtgenote (huisvrouw), Jebbigje Hendriks PALMBOS, boerin wonende te Nijeholtwolde. Taeke, de schoonvader van Geeske Piers, trouwde 12-5-1837 met Jebbigjen, de schoonmoeder van Geeske Piers. Uit de huwelijksakte: “Taeke Wybes BULTSMA, oud 33 jaar, arbeider wonende te Nijeholtwolde, geboren aldaar, hebbende overlegd het vereiste certificaat van voldoening aan de wet op de Militie, zoon van Wybe Douwes BULTSMA en van Hendrikje Jans DIJK, beiden overleden te Nijeholtwolde, - de eerste 2 maart 1831, de tweede 7 maart 1832 -, zijnde de grootouders van vaderskant beide overleden, - en wel de grootvader Douwe Jans te Wolvega 19-11-1811 en de grootmoeder Antje Wybes BULD 14-3-1821 -. De grootouders van moederskant zijn beide (ook – red) verstorven blijkens akte van bekendheid. En Jebbigjen Hendriks PALMBOS, 26 jaar, boerendienstmeid, wonende te Wolvega, geboren te De Knijpe, dochter van Hendrik Foppes PALMBOS, arbeider woonachtig te Duurswoude, en van Martzen Foppes BROUWER, ovl 30-4-1824 te Hoornsterzwaag.”

Overlijdensakte Martje Brouwer, de moeder van Jebbigjen Palmbos: “In 1824 op 30 april nm 3 uur is in het huis nr 23 te Hoornsterzwaag overleden Martzen Foppes BROUWER, 43 jr, huisvrouw van Hendrik Foppes PALMBOS, huisman te Hoornsterzwaag. Dochter van Foppe Beenes BROUWER, huisman, en van Aaltje Walters, echtelieden te Wolvega.” Jebbigjen Hendriks is 5-2-1811 geboren, ’s avonds 9 uur, in de Knijpe, dochter van Hendrik Foppes, arbeider, en Martje Foppes, echtelieden in de Knijpe. Jebbigjen is naar grootmoeder van vaderskant vernoemd. Hendrik Foppes werd namelijk 18-7-1777 te Hoornsterzwaag geboren (gedoopt 10-8-1777) als zoon van Foppe Jans en Jebbigjen Hendriks. De familienaam PALMBOS heeft niets met de begroeiing van tropische eilanden te maken, maar wordt herleid naar de jeneverbesbossages die her en der in de oude heidevelden te vinden waren. Nu nog resten in Drenthe. Martzen Foppes BROUWER overlijdt wanneer Jebbigjen 13 is. Haar vader Hendrik Foppes PALMBOS, 47 jaar oud, arbeider te Hoornsterzwaag, trouwt het jaar erop met Wietske Wiebes PLANTINGA, 43 jaar, “naaister, geboren te Bovenknijpe en wonende te Lippenhuizen, weduwe van Bouwe Wiebes WIJBENGA, blijkens doodextract op den 22ste juli 1820 in de Hemrik overleden, dochter van Wiebe Jans PLANTINGA, huisman, blijkens doodextract op den 1ste december 1817 op 72-jarige leeftijd te Lippenhuizen verstorven, en van Hiltje Ekkes, arbeidster, nog wonende aldaar.” Moeder Hiltje is bij het huwelijk aanwezig en geeft de toestemming. Wietske PLANTINGA is 20-12-1781 te Bovenknijpe geboren (gedoopt 27-1-1782). Van Hendrik zijn de ouders en ook de grootouders “voor lange jaren verstorven” zoals hij onder ede moet verklaren. Wietske dient een certificaat van onvermogen in. Wietske wordt de stiefmoeder van Jebbigjen PALMBOS. Wanneer Jebbigjen 13 jaar later trouwt, op 26-jarige leeftijd, is zij boerendienstmeid te Wolvega (Weststellingwerf), terwijl vader Hendrik en stiefmoeder Wietske dan te Duurswoude (Opsterland bij Wijnjeterp). Te Wijnjeterp overlijdt Hendrik Foppes PALMBOS , 75 jaar oud, op 8-3-1853 des morgens ten 5 ure in het huis nr 47. De BULTSMA-tak is vooral Stellingwerfs, maar met spreiding binnen de regio. Bij het huwelijk van Taeke Wybes BULTSMA (33 jr, wonend te Nijeholtwolde), zijn beide ouders zijn overleden, moet een Akte van Bekendheid als huwelijkse bijlage worden toegevoegd. Het kantongerecht laat weten dat de “getuigen verklaren wel te weten dat van TAEKE WYBES BULTSMA, van boeren-bedrijf te Nijeholtwolde, zijn grootvader van vaderszijde, met name Douwe Jans, te Wolvega is overleden. Dat zulks in het voorjaar van 1811 is voorgevallen. Alsmede dat zijn grootouders van moederskant zijn overleden en wel Jan Jans DIJK te Gorredijk omtrent de Lichtmis, en Jeltje TAEKES te Nijlamer omstreeks de maand november 1780.”

Bij het huwelijk van 1877 tussen Jelle BULTSMA en Geeske DE JONG wordt gesteld dat de dan 27-jarige Jelle bezig is “boerenwerk doende” te Nijeholtwolde. Na het huwelijk gaat hij andere dingen doen. Ze gaan in Leeuwarden wonen, waar Geeske 24-8-1928 (Lw akte 418) als weduwe overlijdt, 77 jaar oud. Daar overlijden al eerder een dochter Jebbigje, 16-4-1897, 10 jaar oud (Lw 158), de zoon Pier, 24-9-1902, 22 jaar oud (Lw 432) en een zoon Taeke, 28-9-1918, 39 jaar oud, gehuwd (Lw 523). De zoon Taeke was te Leeuwarden werkzaam als commies bij de Rijksbelastingdienst.

Geeske overleeft ze allemaal. Uit haar overlijdensakte 1928: Poppe Busma, 49 jr, aanspreker, en Hylke Busma, 26 jr, huisschilder, beide wonende te Leeuwarden, verklaren dat op den 24e augustus n.m. 6.00 uur is overleden Geeske Piers de Jong, geboren te Oudehaske, wonende te Leeuwarden, weduwe van Jelle Bultsma, dochter van Pier Jacobs de Jong en van Jeltje Fokkes Veldstra, beiden overleden.

Klaas Piers de Jong, geb. 24-4-1853 te Haskerhorne/Oudehaske (kw 6)

Fedde Piers de Jong, geb. 3-7-1855, trouwt 12-6-1884, 28 jaar oud, “rijkscommies, geboren te Oudehaske, wonende St.Annaparochie, binnen de laatste 6 maanden gewoond hebbende te Berg, gemeente Urmond”, in Mildam met Jeltje Ypes BOSMA, die ook 28 is, zonder beroep, geboren 12-3-1856 (aangifte) te Mildam, dochter van de Mildamster boer Ype Annes BOSMA (geb. 8-1-1820) en diens vrouw Lijsbeth Siebrens WOUDSTRA (geb. 10-5-1820). Fedde voldeed aan de verplichtingen ten aanzien der militie. Certificaten van de ongehinderde afloop van de afkondigingen van het voorgenomen huwelijk in de gemeenten Het Bildt (Friesland) en Urmond (Limburg) werden aan de akte toegevoegd. Het jonge echtpaar ging eerst in Sint-Annaparochie (Het Bildt) wonen waar Fedde bij de belastingdienst werkte. Daar werden de kinderen Pier (19-8-1885), Elisabeth (3-5-1887), Ype (23-4-1889) en Joltje (15-11-1890) geboren.

Het gezin verhuist naar Leeuwarden. Daar overlijdt 3-2-1912 de moeder van het gezin Jeltje BOSMA, 55 jaar oud.

Fedde Piers DE JONG trouwt op zijn 65ste voor een tweede maal, 9-11-1920 (Leeuwarden akte 334). Met de 55-jarige Lamkje KEIZER, geb 13-9-1865 te Terband (Aengwirden), dochter van Reitze KEIZER en Grietje Andries KÜPERUS. Lamkje is weduwe van Sybren VAN ALBERDA, die 18-1-1918 te Leeuwarden overleed. Volgens de huwelijkse bijlagen wonen zij op Looijerstraat 4b te Leeuwarden, het adres waar Lamkje met nog twee minderjarige kinderen al woonde. Volgens de huwelijksakte staat Fedde die als rijkscommies der belastingen in het Limburgse Urmond en het Friese St.Annaparochie werkzaam was, nu als Gemeente Keurmeester te Leeuwarden te boek. Mogelijk was hij een van de toezichthouders op de grote veemarkt die wekelijks werd gehouden. Zijn tweede huwelijk duurt slechts kort. Fedde overlijdt 2-2-1922, middags 6 uur. Uit overlijdensakte: “Poppe BIESMA, 43 jr, en Pieter ANEMA, 54 jr, aansprekers beiden wonende te Leeuwarden, verklaren dat op de 2de februari 1922 nm 6 uur is overleven Fedde DE JONG, oud bijna 67 jaar, Keurmeester, geboren te Oudehaske, wonende te Leeuwarden. Man van Lamkje KEIZER, eerder weduwnaar van Jeltje BOSMA, zoon van Pier Jacobs DE JONG en van Joltje Fokkes VELDSTRA, beide overleden.”

Lamkje KEIZER wordt 65 jaar en overlijdt 12-12-1930 nm 4 uur.

Epke Piers de Jong, geb. 14-5-1857 (’s morgens 6 uur) te Oudehorne, trouwt op z’n 23ste, “van boerenbedrijf, geboren en wonende te Oudehorne”, 12-8-1880, met Gatske JELLEMA, 20 jaar, geboren 19-3-1860 en wonende te Nieuwehorne, dochter van kastelein Karst Jelles JELLEMA (Kerst, geb. 7-3-1825) en diens vrouw Renske Lammerts SCHIPPER (Rinske, geb. 5-8-1831 Ooststellingwerf).

Moeder Lyske de Jong (kw 2) wist over oom Epke niet zoveel te vertellen. Haar vader, pake Klaas (kw 4), was de familierelaties misschien ook ontgroeid toen Lyske in 1910 werd geboren en het Klaas-gezin ook nog naar Duitsland verhuisde. Oom Epke leefde een ander leven dan Klaas. Hij trouwde op jonge leeftijd (12-8-1880) met kasteleinsdochter Gatske Jellema en dat huwelijk duurde bijna 20 jaar. Pake Klaas trouwde (16-5-1878) eveneens jong maar kreeg niet de kans op langdurige huwelijken, door jong overlijden van eerste twee echtgenotes (zie kw 4). Pas via derde huwelijk, met Fokje Schippers (kw 5), kwam er voor hem een meer langdurige relatie. Fokje overleefde hem.

Epke Piers de Jong gaat ook niet in het bedrijf van zijn vader Pier Jacobs de Jong door. In plaats van boer/veenbaas wordt hij handelaar/koopman. Op jonge leeftijd trouwt hij, 12-8-1880, met kasteleinsdochter Gatske JELLEMA en behalve met de handel heeft hij ook met de zorg voor een groeiend gezin te maken. Uit het huwelijk worden in minder dan 20 jaar negen kinderen geboren:

Jacob Pier de Jong, 19-10-1880 te Nieuwehorne. Geboren twee maanden na de formele huwelijkssluiting. Epke is 23, arbeider te Nieuwehorne. Deze Jacob Pier overlijdt na enkele weken. Jacob Pier de Jong, 11-10-1881 te Nieuwehorne. Epke is 24, winkelier te Nieuwehorne. Tweede kind en zoon krijgt dezelfde naam als de eerste, reeds overledene. Overlijdt ook jong? Pier de Jong, 5-11-1884 te Oudehorne. Zoon van Epke de Jong, koopman te Oudehorne. Naamloos, 12-12-1888 (doodgeboren kindje). Jelle Epkes de Jong, 19-4-1891. Rond 1890 verhuizen Epke en Gatske uit Schoterland naar Utingeradeel (Akmarijp?). Zoon Jelle wordt daar geboren, maar wordt slechts 3 maanden (overleden 13-8-1891). Jelle de Jong, 11-12-1893. Wordt slechts 4 maanden oud (overleden 15-4-1894, Utingeradeel akte 33). Joltje de Jong, 30-11-1895 (Utingeradeel akte 122). Jelle de Jong, 20-11-1896. Wordt slechts 5 maanden oud (overleden 20-4-1897, Utingeradeel akte 28). Jeltje de Jong, geboren te Oudeschoot 8-9-1899. Epke en Gatske zijn van Akmarijp/Utingeradeel naar Oudeschoot/Schoterland verhuisd. Dochter Jeltje wordt laatste kind uit het huwelijk. Moeder Gatske JELLEMA overleeft het kraambed niet. Ze overlijdt 17-9-1899, 39 jaar oud. Ook de baby Jeltje “haalt het niet”. Ze overlijdt 24-9-1899, twee weken oud (Schoterl 150, in de akte werd 2 maanden oud gelezen, maar dit klopt niet).

Van de negen kinderen die Epke Piers uit huwelijk met Gatske Jellema kreeg zijn de meesten jong overleden. Misschien wel 7 van hen (andere 2 nog te onderzoeken).

Epke trouwt opnieuw 12-5-1904 (Haskerland), 47 jaar oud, “van beroep koopman, geboren te Oudehorne, wonende te Joure, weduwnaar van Gatske JELLEMA, zoon van Pier Jacobs de Jong en Joltje Fokkes Veldstra, beide overleden,” met Grietje POUTSMA, “oud 39 jaar, zonder beroep, geboren te Oudehaske, wonend te Ouwsterhaule, weduwe van Klaas DE VRIES, dochter van Sake Lyckles POUTSMA en Wiepkjen BAKKER, beiden overleden.” Uit dit huwelijk wordt een dochter Minke geboren. Epke de Jong wordt 79 en overlijdt 5-10-1936 te Snikzwaag.

Genoemde Sake Lykles POUTSMA (geb. 9-8-1835, Hask 97) was zoon van Lykele Sakes POUTSMA en Grietje Ypes HOLTROP (huwelijk van 18-3-1832, Hask 6). Voordat deze Lykele met die Grietje trouwde, was hij eerder kortstondig gehuwd met de jeugdige Jacobje Hanzes Frankena (huwelijk 27-5-1826, Hask 22), de jongere zus van betovergrootmoeder Lijsbert Hanzes Frankena (kw 27). Dat huwelijk duurt slechts zes maanden doordat Jacobje 28-11-1826, 19 jaar oud, overlijdt (Hask blad 96). De POUTSMA-voorfamilie (dominees, notarissen en onderwijzers) komt eerder voor in de DE JONG-voorfamilie.

Elizabeth Piers de Jong, geb. 5-9-1864 te Oudehorne, trouwt 11-3-1886, 21 jaar oud, met de 24-jarige onderwijzer Klaas DE WEERT wonend te Nieuwehorne, maar geboren te Holwerd, als zoon van de timmerman Gert Johannes DE WEERT en diens vrouw Aafke Klazes BOONSMA – deze ouders wonen in 1886 te Betterwird (bij Dokkum). Elisabeth en Klaas vestigen zich te Nieuwehorne.

Jongste kind en tweede dochter van Pier en Joltje, Elisabeth, had haar huwelijk met Klaas de Weert misschien al gepland toen vader Pier 10-10-1885 plots overleed. Vijf maanden na het overlijden van Pier vindt het huwelijk plaats. Lang mocht het niet duren.

Uit het huwelijk wordt een zoontje gemeld, Gerrit de Weert (17-4-1888, Schoterland) en nog een zoontje, 28-10-1889, dat Pier (Klazes de Weert) wordt genoemd. Tien dagen na de geboorte van Pier moet het overlijden van Elisabeth worden gemeld, 6-11-1889, 25 jaar oud. Zo eindigde dit huwelijk.

Volgens familieverhalen was de jonge onderwijzer Klaas de Weert een ijverige propagandist in de streek rond Nieuwehorne voor de politieke kandidatuur van ds. Ferdinand Domela Nieuwenhuis, die in 1888 de eerste socialist werd die in het Nederlandse parlement zitting kon nemen. Vanuit het district Schoterland. Dat dit lukte was vooral te danken aan het feit dat gereformeerde (anti-revolutionaire) kiesgerechtigden in het district werden overgehaald voor Nieuwenhuis te stemmen omdat hun eigen kandidaat er toch niet kon winnen. In ruil voor die steun stemden “radicalen” (socialisten) in Weststellingwerf voor de gereformeerde kandidaat omdat de situatie daar net anders lag.

Klaas de Weert trouwt 5-5-1892 met Tietje Bijlsma (Schot 26) en krijgt uit dit huewelijk nog minstens de zonen Jan (1893), Johannes (1895) en Sjoerd (1898). Tietje Bijlsma overlijdt 31-12-1938, 73 jaar oud (Heerenv 340) en Klaas de Weert 22-2-1941, 79 jaar oud (Heerenv 82).

De zonen van Elisabeth en Klaas de Weert zijn jong overleden. Pier wordt 18 jaar oud, ovl 3-11-1907 te Leeuwarden (aangifte Schoterland 28-11-1907, akte 247).

14. Jurjen Annes SCHIPPER, geb. 4 september 1822 te Oldetrijne (WSW 150), overl. 29 oktober 1908 te Oudehaske (wonend te Nieuweschoot), 86 jaar oud, landarbeider, trouwt 12 november 1864 (WSW 76) met 15. Janke Hendriks WIEKEL, geb. 20 januari 1840 te Nieuwehorne, overl. 12 januari 1908 te Nieuweschoot, bijna 68 jaar oud.

Uit dit huwelijk:

Trijntje Jurjens Schippers, geb. 28-11-1865, “’s morgens half acht te of in het Oranjewoud”, arbeidster, overl. Katlijk 25-9-1940. Tr. 19-5-1889 met Jan Yntzes VAN DER HONING, arbeider, geb. 28-10-1865 te Katlijk, overleden aldaar 1-11-1950.

Uit dit huwelijk: Yke (geb 6-4-1890 te Mildam, trouwt 12-1-1911 met Uilke Yntzes HOEKSTRA, geb 15-9-1875, boer te Katlijk (Schoterlandseweg, “lytse Uille”), overl 15-8-1954, 78 jaar oud) Yntze (geb 14-3-1892)* Sake (geb 26-5-1893) Janke (25-11-1895) Tetje (11-6-1897, aangifte door oma/beppe Jantje Wijkel) Hendrik (20-1-1899) Tetje (9-11-1900) Fokje (13-9-1902).

*) Gegevens rond Trijntje Schippers en Jan Yntzes van der Honing worden gedocumenteerd door hun achterkleinzoon Yntze van der Honing. Eerder genoemde Yntze (1892-1967), zoon van Trijntje en Jan, is zijn grootvader/pake. De achterkleinzoon meldt o.a. dat Trijntje in 1865 werd geboren “in het witte huisje schuin achter de begraafplaats van Brongerga (thans onder Oranjewoud) dat er nog altijd staat.”

========= zie verdere meldingen =============

Hendrik Jurjens Schippers, geb. 15-11-1867 ’s avonds 6 ure te Oranjewoud, trouwt 24-5-1900, oud 32 jaar, boerenknecht, geb en wonende te Oranjewoud, met Janke HOEKSTRA, oud 25 jaar, geb. 2-7-1874 te Mildam, wonende te Joure, dochter van Meeuwes Yntzes HOEKSTRA, arbeider wonende te Katlijk en Geeske TOLSMA, overleden 15-4-1890, indertijd echtelieden.

Fokje Jurjens Schippers, geb. 15-6-1870 te Oudeschoot (?) (kw 7).

Anne Jurjens Schippers, geb 6-2-1873 ’s morgens om 6 uur te Oranjewoud, trouwt 17-4-1898, oud 25 jaar, geb te Oranjewoud en wonende te Katlijk, zoon van Jurjen Schippers, arbeider, en Janke Hendriks Wijkel, zonder beroep, echtelieden wonende te Katlijk (?), met Tjitske DE KROON, 24 jaar, zonder beroep, geb 18-1-1874 te Katlijk, wonende te Katlijk, dochter van Durk Sietzes DE KROON, arbeider wonende te Katlijk, en Hendrikje Luites BLOEMBERGEN, overleden 25-5-1894, indertijd echtelieden. Tjitske overlijdt 16-6-1909, 35 jaar oud. Anne trouwt daarna 22-9-1910 met Mettje WOUDSTRA. Hij is inmiddels 37, Mettje is 23, zonder beroep, geboren 19-4-1887 te Langezwaag, wonende te Katlijk, dochter van Jelle Wiebes WOUDSTRA, werkman, wonende te Beneden Knijpe en Grietje POPMA die al was overleden 29-8-1898 te Boven Knijpe.

Pietje Jurjens Schippers, geb 2-7-1882 “des morgens ten vier ure te Oranjewoud”. Jongste dochter Pietje trouwt 7-5-1908, oud 25 jaar, zonder beroep, geboren te Oranjewoud, wonende te Oudehaske, dochter van Jurjen Schippers, arbeider, wonende te Nieuweschoot, en Janke Wijkel, overleden. Moeder Janke was 12-1-1908 te Nieuweschoot overleden en vader Jurjen zal 29-10-1908 te Oudehaske overlijden (wonende te Nieuweschoot). Pietje trouwt in de maanden hiertussen met Pieter BOERSMA, oud 27 jaar, arbeider, geb 27-7-1880 te Rottum, wonende te Rottum, zoon van Freerk BOERSMA, arbeider, en Jantje KOOY, zonder beroep, wonende te Rottum.

Overgrootvader Jurjen Schipper was 42 toen hij met Janke Wiekel trouwde.

Waar hij in de tijd ervoor zich (ongehuwd) ophield, weten we niet. Volgens de huwelijksakte was hij in 1864 wonend in Oldeholtwolde (Weststellingwerf), arbeider. Bij de geboorte van jongste dochter Pietje is hij op twee maanden na 60 jaar oud (Janke is dàn 42) en kan hij geen aangifte doen. Dat was ook al zo bij de geboorte van de dochter Fokje (kw 7) twaalf jaar eerder.

De vroedvrouw doet de geboorte-aangifte: “Frederika Fokkens, 47 jaar, vroedvrouw, wonende te Heerenveen (welke ons verklaarde) dat op de 15den dezer maand juni 1870, in haar tegenwoordigheid des morgens ten zeven ure te Oudeschoot is geboren, uit Janke Hendriks Wiekel, zonder beroep, echtgenote van en inwonende bij Jurjen Annes Schippers, arbeider, wonende te Oudeschoot, beroepshalve afwezig en daardoor verhinderd zelf deze aangifte te doen, (een dochter) aan welke zij verklaarde de voornaam te geven van Fokje.” Twaalf jaar later is Jurjen ook niet aanwezig bij de geboorte van jongste dochter Pietje, om dezelfde reden, volgens de aanmelding die dezelfde vroedvrouw hiervan doet.

Jurjen was werkzaam als los (seizoens-)arbeider. In november en februari was hij wel zelf aanwezig om aangifte te doen. In de maanden juni en juli blijkt hij beroepshalve afwezig.

Janke was 24 bij het huwelijk (Weststellingwerf 12-11-1864), “dienstmeid, wonende te Oranjewoud onder Oudeschoot.” In februari 1860 was haar moeder Fokje Jans van Fleeren overleden (kw 31) en in juni 1861 haar vader Hendrik Durks Wiekel (kw 30). Beide te Nieuwehorne. Janke werd ouderloos. Wanneer ze enkele jaren later trouwt met de 42-jarige Jurjen Annes Schipper(s) wordt in de akte gemeld dat ze 24 jaar is en dienstmeid te Oranjewoud (Schoterland) en dat Jurjen 42 is en arbeider te Oldeholtwolde (Weststellingwerf). Misschien leerde ze Jurjen te Oranjewoud kennen. Los-arbeiders kwam je tijdens seizoenen overal tegen en Jurjen was wellicht zo iemand. Volgens de gegevens is Janke Wiekel, wonend te Oranjewoud, getrouwd in Oldeholtwolde (Weststellingwerf), maar gingen zij en Jurjen daarna te Oranjewoud wonen. Er is een gebrek aan informatie betreffende overgrootvader Jurjen Schipper in de 20 jaar ervoor. Was hij eerder getrouwd geweest? Waar woonde hij voor Oldeholtwolde?

Direct na het huwelijk van Jurjen en Janke (WSW 76) wonen ze in Oranjewoud waar de dochters Trijntje en Fokje worden geboren. Volgens verhaal van kleindochter Elizabeth (Lyske, kw 3) woonden ze in de laan achter het oude kerkhof van Brongerga (met klokkestoel). In de huwelijksakte, 1893, van dochter Fokje staat geschreven dat deze te Oudeschoot is geboren. Als woonplaats van Jurjen en Janke en ook Fokje wordt dan Mildam genoemd. Misschien moeten we in alle gevallen Oranjewoud lezen.

Wanneer Janke 12-1-1908 overlijdt woont zij en Jurjen te Nieuweschoot. Jurjen overlijdt 11 maanden later, 29-10-1908 te Oudehaske, waar dochter Fokje met gezin toen woonde. In de akte van zijn overlijden (in de gemeente Haskerland) staat geschreven: wonend te Nieuweschoot. Pas maanden later wordt ook in de gemeente Schoterland het overlijden van Jurjen in een akte bevestigd. De akten melden geen gegevens over eerdere levensfeiten.

Daar moeten we het vooralsnog dus mee doen.

Meldenswaardig is dat bruidegom Jan een toevoeging op de huwelijksakte laat schrijven. De naam van zijn vader is Wolter geschreven, maar dit zou volgens hem Wouter moeten zijn. Hij vond kennelijk dat de Friese uitspraak (“Wôter”, in ieder geval geen “l”-klank) door de schrijfwijze Wolter geen recht werd gedaan. Door zijn bezwaar van toen kom je Wouters en Wolters tegen. Waarom Jan op dat moment (even) taalpurist werd, blijft onachterhaalbaar. Zijn grootmoeder wordt geschreven Hendrikjen Wolters en zijn overgrootvader Wolter Jans. Met respect voor Jans kloeke kanttekening, hebben wij dat in ons verhaal niet veranderd. Bij en na hem kom je in akten Wouter en Wouters tegen. Jans zoon, grootvader Bonne VAN DER HOEK, koos (misschien onbewust) voor Wolters en in onze tak bleef dat zo. Herman(us) Andries KEIZER (1843-1921) is te Wolvega (Weststellingwerf, FR) geboren, jongste zoon van Andries Gerrits KEIZER (1803-1883) en Lammigje Reitzes BOS (1803-1875). Grootvader Gerrit Keizer was opzichter bij de verveningen bezuiden Wolvega (De Blesse, Blesdijke), overleden begin 1808, 37j oud. Herman(us) tr 8-5-1869, 25j oud, met Grietje Tjeerds BOLTJES (1842-1917) uit Oldeholltwolde (Weststellingwerf, FR). Het huwelijk schijnt kinderloos te zijn gebleven. Ze vestigden zich te Oranjewoud/’Het Meer (Schoterland, FR) en waren bemiddeld genoeg om geld uit te lenen. Zoals de 1300 gldn in 1879 aan Jan Wolters VAN DER HOEK te Oranjewoud en 350 gldn in 1881 aan Jochum WOUDA te Oranjewoud. Ook een Jan SANGERS te Bolsward kreeg een lening, maar leende kennelijk her en der en ging failliet in 1885. Daar moest een curator aan te pas komen. Dit maakte KEIZER misschien voorzichtig, want andere uitleningen van hem komen we niet tegen. Pas later, hij is dan 65, komt in notariëel archief de melding voor dat hij voor 1500 gldn, te betalen in 30 halfjaarlijkse termijnen van 50 gldn met 4% rente per jaar, aan Bote Jochums WOUDA te Oranjewoud een perceel weiland te Het Meer verkoopt. Op 7-7-1917 overlijdt te Het Meer echtgenote Grietje Tjeerds BOLTJES, 74j oud, en binnen de week, 12-7-1917, verkoopt Hermanus Andries KEIZER huis en tuin te Het Meer voor 2000 gldn, contant betaald, aan Jacob NUMAN te Het Meer. Hermanus wordt 77. Jachin-notulen 20-10-1890: “Knol [zondagsschoolonderwijzer te Nieuwebrug] komt de Afdeeling vragen om een tweede onderwijzer op Nieuwebrug, daar hij alleen het werk niet meer af kan. Op voorstel van Busstra wordt W.v.d.Hoek uitgenoodigd die functie waar te nemen. Deze neemt voorloopig die benoeming aan.” Jachin-notulen van 21-1-1891: Er zijn zes zondagsscholen, namelijk te Heerenveen, Oranjewoud, Nieuwebrug, Oudehaske, Luinjeberd en Tjalleberd. “Nieuwebrug met K.Knol en W.v.d.Hoek als onderwijzers.” Jachin-notulen van 15-4-1891: “Door den secretaris wordt medegedeeld: dat W.v.d.Hoek wegens vertrek bedankt als lid.” Volgens familieverhaal: Hij werkte bij de Spoorwegen en verhuisde naar Amsterdam. De gezinskaart (lopende tot en met 1939) betreffende Wolter en zijn gezin in het Amsterdamse Gemeente Archief is slecht leesbaar en voorzien van een dikke reep plakband over de kolommen met geboortedata etc die de aantekeningen daarin onleesbaar maakt. We moeten dus verder zoeken. De kinderen in volgorde van vermelding: Hiltje, Pieter (ovl 12-4-1904), Jan, Jan, Jantje, Wolter, Geert, Aukje, Pieter (geb 2-11-1905) en Geertje. Rond 1950 hadden de kinderen VanderHoek in Oranjewoud spaarboekjes bij de Rijkspostspaarbank die eens per jaar voor rentebijschrijving naar Amsterdam moesten worden opgestuurd, “oom Pieter” stuurde bij terugzending weleens een groet mee (zo herinner ik me dat tenminste, - Jan). Het ging om dubbeltjes en centen uiteraard. Jan: “Begin 1959 viel het besluit dat ik aan de Vrije Universiteit te Amsterdam Nederlandse taal- en letterkunde zou gaan studeren. In april ging ik met vader naar een kennismakingsdag in Amsterdam en op zoek naar een studentenkamer. Dat lukte eigenlijk vrij snel die middag: Jacob van Lennepkade 69, tweehoog (kamer vierhoog). Na afloop zijn we nog bij “oom Pieter en tante Elsje” (Pieter was in werkelijkheid een neef van vader) aan de Admiraal de Ruyterweg op theevisite geweest. Toen ik in Amsterdam studeerde heb ik ze nooit bezocht.” Wet van den 19den Augustus 1861 betrekkelijk de Nationale Militie. Artikel 47: Vrijstelling van de dienst bij de militie wordt verleend aan den loteling, wanneer zijn wettige broeder of halve broeder in een lageren rang dan die van officier dient of gediend heeft. Artikel 48: De vrijstelling wordt zoo verleend, dat van een even getal broeders de helft en van een oneven de kleinere helft diene. Vergelijk de situatie anno 1950. Door verhuizing over een afstand van slechts 100 meter, van Van der Sluislaan 9 naar Koningin Julianaweg 18, viel het gezin VAN DER HOEK kerkelijk en ook qua schoolgang (christelijke lagere school) plots niet meer onder Heerenveen, maar onder Oudeschoot. Rond die tijd trouwens werd het westelijke (dichtstbebouwde) deel van Oranjewoud ten behoeve van bestemmingsplannen aan het dorp Heerenveen toegevoegd. Dertig jaar daarna werd Oudeschoot omgedoopt tot Heerenveen-Zuid. Geert Willems JONKMAN werd 19-9-1808 te Noordwolde geboren, zoon van Willem Geerts JONKMAN en Fijtje (Feikje) Jans. Deze twee trouwden te Noordwolde 31-8-1806. Vermoedelijk voor Willem Geerts een tweede of derde huwelijk. Hij is bijna 50 en Fijtje ca 27. Zoon Geert wordt te Noordwolde geboren, maar het echtpaar verhuist daarna van de Stellingwerven naar Utingeradeel. Daar wordt 20-3-1813 (Uting 5) nog een dochter Femmigjen Jonkman geboren. Twee weken later overlijdt Feikjen Jans, 34 jr (Uting 3). Willem Jonkman wordt 79 en ovl 27-3-1835 te Oudehaske (Haskerdijken? – Hask 8). Hij kocht de dienstplicht van een persoon die met nummer 21 werd ingeloot. Misschien de zoon van een boer of veenbaas die er wel een paar honderd gulden voor over had om zijn zoon binnen het bedrijf en buiten de kazerne (9-12 maanden, plus vier jaar oproepbaar) te houden. Johannes was ruim 20 en vond het misschien wel goede handel. Dit is nog niet gebeurd. Bij de militaire metingen stond de el voor 1 meter. Palmen stonden voor 10 centimeter, duimen voor 1 cm en strepen voor millimeters. In het geval van Geert werd de lichaamslengte als minder dan 1 meter 55 centimeter vastgesteld en werden precieze maten, want toch onvoldoende lengte, wellicht niet meer op papier gezet. Dat hij slechts 1 meter (1 el) hoog was, zoals in de akte gemeld, lijkt onwaarschijnlijk. Het militaire document meldt voor hem bruine ogen, ronde kin, zwarte haren en zwarte wenkbrauwen. Bijzondere merktekenen: geen. Informatie Idzinga “Vriezenveners”. Zie ook André Idzinga “Vriezenveners”. De EENKHOORN-familie wordt genoemd in het verzameloverzicht “Oude families uit Genemuiden” door H.W.Hammer (Huissen 2000). Daarin wordt Sijmen Wolters EENKHOORN genoemd, geb 1754 te Genemuiden en aldaar overleden 18-4-1827, mattemaker. Deze Sijmen was getrouwd met Trijntje VAN REES. Vermoedelijk waren zij grootouders van de Sijmen EENKHOORN, weduwnaar, met wie BONTJE VAN DER HOEK in 1905 trouwt. In en rond Genemuiden nog steeds Eenkhoorn-geslachten. Nazaten van Bontje nog niet gesignaleerd. Westland: Poldergebied ten zuiden van ’s Gravenhage en westelijk van Delft, jullie kennen het wel. Vanaf de negende eeuw begonnen hier (zoals in Friesland) regionale bedijkingen en ontginningen en vormden zich heemraadschappen. Begin 14de eeuw, rond 1315, werd een gezamenlijk Hoogheemraadschap Delfland gevormd met onderscheid tussen de Oostambachten en de Westambachten (Oostland en Westland). Hiervan is de benaming Westland bewaard gebleven. Wat was dan “west”? Volgens J.G.de Ridder (Uit de Geschiedenis van het Westland, 1979): “De grens tussen oost en west liep toen van het noord-west-einde van de Kastanjewatering langs de Tanthofskade-Hareweg naar Kethel en vandaar langs de Harg, ongeveer ter hoogte van Spieringshoek naar het westen afbuigend door de Babberspolder.” Dit lijkt ons een voor ieder begrijpelijke aanduiding. Ook de steden Delft en Den Haag behoren tot het Hoogheemraadschap Delfland dat in het westen aan de Noordzee grenst en van Hoek van Holland tot voorbij Scheveningen in die zee golfbrekers (strandhoofden) aanlegde, zeventig in totaal. De bekendste is wellicht de Pier van Scheveningen. Informatie over Prins bij K.Ruigrok (internet). Op de website familieprins.nl wordt gemeld dat Martinus PRINS, jongste zoon van Arie PRINS, te Naaldwijk werd geboren en te Honselersdijk overleed. Hij trouwt 30-11-1844 te Naaldwijk met Jannetje VALSTAR, naaister van beroep, geb 24-3-1821 te Naaldwijk en ovl 25-2-1891 te Honselersdijk. Ze krijgen 12 kinderen, van wie 4 jong sterven en 3 andere geen kinderen nalaten. Klazina was zevende kind, genoemde Hendrika achtste. Martinus PRINS trok naar Honselersdijk omdat hij daar bij de buitenplaats Endeldijk een kavel grond met huis en schuur kon pachten om voor eigen rekening een tuinbouwbedrijfje te beginnen (bessen, boomgaarden enz.). Na zijn dood in 1896 zette oudste zoon Arie PRINS er het bedrijf voort. Of zijn zonen in het bedrijf stapten en het overnamen, is nog onduidelijk. Wieden en pootgoed uitzetten is overigens een tijdrovende bezigheid waarmee je tot op hoge leeftijd kunt bezig zijn. Het bouwen van kassen etc. is meer jongemannenbezigheid. “Men zocht naar andere teelten, ook naar nieuwe verkoopmethoden in de vorm van veilingverkoop, en ging gebruik maken van glas voor de verbouw van groenten en fruit. Reeds tevoren had men gebruik gemaakt van glazen ramen (‘plat glas’) die vóór de druivenbomen tegen de muren geplaatst werden, voorlopers dus van de latere serres en warenhuizen. Langzamerhand verdwenen de muurkassen.” (de Ridder, pag 13) Jacob Piers de Jong, 28 jaren, boerenknecht, wonende te Doniaga. Zijn echtgenote: Geeske Jochums Oenema. Een zoon op de 20e mei, ’s avonds 8.30 uur. De naam is Pier. In het jaar 1900 de 10de april verschenen Gerrit MEESTERS, 61 jaar, turfmaker te Mildam, en Johannes MAAT, 33 jaar, koopman te Mildam, bij het kantoor van de Burgerlijke Stand om aangifte te doen van het overlijden van Joltje Veldstra, oud 77 jaar, zonder beroep, geboren te Haskerhorne, wonende te Mildam, weduwe van Pier Jacobs de Jong, dochter van Fokke Feddes Veldstra en Lijsbert Hanzes Frankena, beide overleden, op den 10den april dezes jaar ’s nachts half twee te Mildam. Haskerdijken: Boerendorp in het uiterste noorden van Haskerland, hemelsbreed zo’n vijf kilometer boven Oudehaske en Haskerhorne, maar via de weg op grotere afstand. Historisch befaamd omdat in 1225 op deze plaats de norbertijnse monnik Doda zich terugtrok die in de jaren ervoor in een kluis woonde op de hoge heide in de buurt van het tegenwoordige Bakkeveen, op de grens van Friesland en Drenthe, waar hij vanwege zijn vroomheid veel bezoekers kreeg. Het schijnt dat hij zich o.a. fel verzette tegen de heidense gebruiken van bloedwraak. De kluizenaar vond de aandacht voor zijn persoon misschien wat te veel worden en verhuisde daarom naar het slecht toegankelijke “Haskerwoud”. Hij kwam er 30-3-1231 om het leven bij instorting van de door hem gebouwde kapel. Collega-monniken stichtten direct daarop en op dezelfde plaats een klooster (van augustijner koorheren) dat als Haskerconvent (Maria’s Rozendal) bekend werd. In 1402 werd het een dubbelklooster, in 1465 werd er de kloosterhervorming doorgevoerd. Het Haskerconvent volgde een tamelijk eigen koers, maar overleefde de reformatie niet en werd in 1576 in de beginjaren van de Tachtigjarige oorlog verwoest. De “Spaanse” stadhouder Rennenberg wees in 1579 de gronden en bezittingen toe aan de Staten van Friesland. De dorpsnaam Haskerdijken verwijst waarschijnlijk naar de bepolderingsaktiviteiten van de middeleeuwse kloosterlingen. Ook wordt wel gesteld dat de Grietenij Haskerland haar naam en bestaan aan het Haskerconvent heeft te danken. We gaan er hier verder niet op in. Toen overgrootvader Pier Jacobs de Jong rond 1850 boer te Haskerdijken was, tijdelijk zoals we weten, telde de streek ruim 40 behuizingen en 250 inwoners “die meest hun bestaan vinden in den handel in hooi, vee en turf”. Zijn grootvader Jacob Piers de Jong (kw 24) overleed in 1850 in Haskerhorne huis nr 4. Zijn grootmoeder Lijsbert Hanzes Frankena (kw 27) in 1871 in Haskerhorne huis nr 5. De akte meldt dat zij geen bloed- of aanverwanten van de 32-jarige Jacob waren. Siebold Sipkes YKEMA (1821-1892) is 58 jaar in 1879, in 1855 getrouwd met Wybigjen VAN DEN BERG, zij kregen 8 kinderen. Hij heeft Pier Jacobs de Jong in diens Haskerhornster tijd zeker wel gekend en daarmee ook de zoon Jacob Piers. Klaas Meines JANSMA (1830-1903) is 49 jaar in 1879. Weduwnaar van Janke Alles HOSPER en 9-9-1877 getrouwd met (weduwe) Grietje Klazes OTTER. Vermoedelijk was hij minder dan Siebold YKEMA met de DE JONG-familie bekend. Eefjen Jans JONKERS was dochter van Jan Luitjens JONKERS en Immigje Geerts KRAAK. Laatstgenoemde overleed 13-2-1852 in huis nr 9 van wijk 5 te Noordwolde, 82 jaar oud, geboren te Blesdijke, wonende te Noordwolde, weduwe, dochter van Geert Jans en Aaltje Jans. Elslo: Ontginnningsdorp aan de grens met Drenthe. Buurschappen: Tronde en Zuidhorn. Taal: Stellingwerfs. Dirk of Durk, het komt beide voor. Derk wil men ook nog weleens schrijven. De ambtenaar doet het en in die tijd waren lezen en schrijven (geen algemeen schoolonderwijs) minder controleerbaar voor de meesten. Boyl: Dorp tussen Noordwolde en Elsloo, het oostelijkste dorp van Weststellingwerf. Buurschappen: Boekelte, Rijsberkampen. Taal: Stellingwerfs. Naam van het dorp wordt ook als Buil, Boil of Buijl geschreven. Vermoedelijk een plaatsbeschrijving: hoogte, heuveltje. Is er een juiste verklaring nog te vinden? We hebben nog geen “reden” gevonden. Er kunnen familierelaties hebben meegespeeld. Een relatie is Trijntje VAN DIJK die herbergierster was te Idskenhuizen. Deze Trijntje is dochter van Anna Jochums OENEMA, jongste zus van Geeske Jochums OENEMA, de schoonmoeder van Joltje. Deze aangetrouwde nicht is 20 jaar jonger dan Joltje. Vader Pier Jacobs de Jong, 25 jaar oud, doet de geboorteaangifte: “Boer, wonende te Haskerdijken, verklaart dat op 25 april 1851 des avonds om 11 ure te Oudehaske een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit declarant en dezelfs echtgenote Joltje Fokkes Veldstra, zonder beroep aldaar.” Ze geven haar de naam Geeske Piers. Getuigen zijn Herman Jacob CLOO, 34 jaar, boer te Oudehaske, en Gerrit DE VRIES, winkelier te Joure. Wij weten dat Herman Jacob CLOO (Harmen Jacobs) getrouwd was met het twee jaar oudere zusje van Joltje, namelijk Janke Fokkes Veldstra (huwelijk van 18-12-1842, zie kw 26/27). Pier en Joltje woonden te Haskerdijken, maar Joltje zal in de boerderij van Harmen Cloo (zus Janke, moeder Lijsbert) zijn bevallen. Take Wybes BULTSMA, ovl 23-10-1876 te Wolvega. Interessant in al zulke gevallen is welke andere niet-dienstplichtige, want niet ingeloot, tegen betaling de dienstplicht overnam. Een buurjongen die wel tijd had? Een “beroepsmatige” nummerverwisselaar die dit vaker deed? Op 16-4-1804 in Nijeholtwolde geboren en 20-5-1805 gedoopt: Taeke, zoon van Wybe Douwes en Hendrikje Jans. Zonder dat certificaat mocht een jongeman niet trouwen in die tijd. Taeke blijkt tot geen dienst verplicht. Ovl 2-3-1831 des avonds 11 uur in huis nr 35 te Nijeholtwolde Wybe Douwes BULTSMA, 69 jr, boer, wonende en geboren te Nijeholtwolde. Gehuwd met Hendrikje Jans DIJK. Zoon van Douwe Jans en Antje Wybes. Ovl 7-3-1832 nm 2 uur in huis nr 35 te Nijeholtwolde Hendrikjen Jans DIJK, 62 jr. Geboren aldaar. Dochter van Jan Jans DIJK en Jeltje Jans. Weduwe van Wybe Douwes BULTSMA. Ovl 19-11-1811 vm 6 uur te Wolvega Douwe Jans, 76 jr, rentenier aldaar, zoon van Jan Bult en naam moeder de aangevers onbekend. Ovl 14-3-1821 nm 1 uur in huis nr 33 te Oldeholtpade: Antje Wybes BULD, 87 jaar, renteniersche, wonende te Oldeholtpade, geboren te Mildam, dochter van Eybe Jelles en van Ebeltje Uilkes, beiden overleden. Uit overlijdensakte: Bokke Jans STOKER, 31 jr, en Hendrik Eizes HOFSTRA, 48 jr, beiden arbeiders wonende te Wijnjeterp en bekenden van de overledene, verklaren dat Hendrik Foppes PALMBOS, oud 75 jaar, arbeider, geboren te Hoornsterzwaag, wonende te Wijnjeterp, gehuwd aan Wytske Wiebes PLANTINGA, zoon van Foppe zijnde de verdere namen van de vader en namen van de moeder aan de aangevers onbekend, op den 8ste maart van dit jaar des morgens ten 5 ure aldaar in het huis nr 47 is overleden. Uit overlijdensakte: Hendrik DIRKSEN, 54 jr, en Dirk KLEISMA, 53 jr, aansprekers beiden wonende te Leeuwarden, verklaren dat: op 28 september v.m. 11.00 uur is overleden Taeke BULTSMA, 39 jr, Kommies bij de Rijksbelastingen, geboren te Oudehaske, wonende te Leeuwarden, man van Jeltje DIJKSTRA, zoon van Jelle Taekes BULTSMA, overleden, en van Geeske Piers DE JONG, huishoudster, wonende te Leeuwarden. Ype Annes BOSMA, oud 27 jaar, boer, geboren en wonende te Mildam, zoon van Anne Ypes BOSMA (overleden) en Antje Andries PENNENGA, thans echtgenote van Sytze Bartels LUGTENVELD, trouwt 21-3-1847 met Lijsbeth SIEBRENS WOUDSTRA, oud 27 jaar, geboren en wonende te Oudeschoot, zonder beroep, dochter van Siebren Hendriks WOUDSTRA, landbouwer te Oudeschoot, en Jantje Hendriks ZANDSTRA. Nog niet volledig nagezocht. Epke Piers de Jong, oud 33 jaar, koopman, wonende te Akmarijp, verklaart dat op 19 april ’s morgens 9 uur een kind van het mannelijk geslacht uit Epken de Jong en Gatske Jellema is geboren. Ze geven hem de naam Jelle. Epke de Jong, 42 jaar, koopman, wonende te Oudeschoot, verklaart dat 8 juli namiddags 7 uur te Oudeschoot is geboren uit Gatske Jellema een dochter. Ze geven haar de naam Jeltje. Jouke Kuperus, 40 jaar, stationschef, wonende te Oudeschoot, en Hendrik Doosje, 28 jaar, spoorwegwerker te Oudeschoot, verklaren dat Gatske Jellema, oud 39 jaar, zonder beroep, geboren te Nieuwehorne, wonende te Oudeschoot, getrouwd met Epke de Jong, 17-9-1899 des avonds 9 uur is overleden. Zie meldingen Bruinsma. Epke en Grietje woonden in een huis “op het DOUWE EGBERTS-terrein” te Joure. Aanspreker Eit Brouwer te Snikzwaag meldt het overlijden van EPKE DE JONG, oud 79 jaar, geboren te Oudehorne. Overleden te Snikzwaag op 5 oktober 1936, echtgenoot van GRIETJE POUTSMA, eerder weduwnaar van GATSKE JELLEMA, zoon van PIER JACOBS DE JONG en JOLTJE FOKKES VELDSTRA. Holwerd: Grootste dorp van Westdongeradeel in het Noorden van Friesland tegenover het eiland Ameland. Tussen Ameland en Holwerd was lang een (tamelijk) droge verbinding. Het was een ingewikkeld verhaal met veel drukte eromheen. Zie elders. Jantje Wijkel (= Janke Hendriks Wiekel), 58 jaar oud, zonder beroep, wonende te Mildam, verklaarde dat op 11 juni 1897 in haar bijzijn des avonds half twaalf te Katlijk een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit Trijntje Schippers, zonder beroep, echtgenote van en inwonende bij Jan VAN DER HONING, arbeider, wonende te Katlijk, beroepshalve afwezig en daardoor verhinderd zelf aangifte te doen. Zij vermeldt haar de voornaam te geven van Tetje. Emailbericht 8-12-2001. Hendrik trok bij lichting 1887 militie Schoterland nr 122 en hoefde niet in dienst. Vastgesteld werd, in Schoterland en Haskerland, dat Hendrik en Janke onvermogend waren tot betaling van kosten vallende op de stukken die tot het aangaan van een huwelijk benodigd zijn. Ook hier certificaat van onvermogen op beide echtelieden. Anne trok bij lichting 1893 militie Schoterland het nr 32 en had dus in dienst gemoeten. Maar hij werd door de militieraad van de dienst vrijgesteld “op grond van lichaamsgebreken vermeld onder nr 322 van het algemeen visitatiereglement.” Lichaamsgebrek 322: “regenboog-uitzakking” (prolapsus iridus). Anne had dus slechte ogen. Tjitske overlijdt 17 juni 1909 namiddags half twee te Katlijk. Aangifte wordt gedaan door de geburen Phlippus WASLANDER, 30 jaar, arbeider te Katlijk, en Klaas VAN DER HONING, 57 jaar, idem. Oldeholtwolde: Het is slechts een klein dorp of buurtje, schrijft Van der Aa rond 1850, waar men niet meer dan ruim 70 inwoners telt, die zich meest toeleggen op de landbouw. “Een klein gedeelte van de landen van dit dorp ligt binnen den Weerdijk, doch het meeste, naar de Kuinder liggende, is laag wei- en hooiland, met kostbare klijngronden, en echter wordt er tot nog toe geen turf van eenig belang gegraven, omdat de uitvoer zeer bezwaarlijk is, wegens de ondiepten die aldaar in de rivier de Kuinder zijn.” De rivier de Kuinder is de rivier de Tjonger. De verveners, Schoterlandse Compagnons, vanuit Heerenveen dachten eind 16de eeuw ook de turf gemakkelijk via de Tjonger te kunnen afvaren en stuitten op dezelfde ondiepten. Ook bij de aanmelding van Pietje meldt de vroedvrouw dat moeder Janke verklaarde die voornaam te geven. Misschien was er overleg van Fokje en de afwezige Jurjen vooraf geweest over de naamstoekenning. De vier eerdere kinderen werden naar grootouders vernoemd. Pietje misschien naar de oudste, jong overleden zus van Janke. Uit de Haskerlandse akte: Overleden 29 oktober 1908 ’s nachts om 4 uur te Oudehaske. Aangifte door Theake Frankes DE JONG, 59 jaar, arbeider te Oudehaske, en Jan JONKMAN, 28 jaar, smid te Oudehaske. Uit de Schoterlandse akte: Een duizend negen honderd acht te Oudehaske is overleden Jurjen Schipper, geboren te Oldetrijne, oud 86 jaar en bijna 3 maanden, zonder beroep, wonende te Nieuweschoot, weduwnaar van Janke Wyckel, zoon van Anne Pieter Schipper en Trijntje Hendriks Kijlstra.