De Klein And Te Veldstra Vries Wiebe 1
DE KLEIN- voorfamilie
Jan Hendriks & Lysabet Alberts Freerk Jans de Kleine & Fedtje Engberts de Jong Harmen Freerks de Kleine & Berentje Wolters Wiebe de Klein & Janke Rozema J(oh)annes de Klein & Jantje Maat Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek
Betovergrootvader Freerk Jans, wonend te Ureterp (Opsterland), laat zich bij de naamsregistratie van 1811 als DE KLEINE inschrijven. De familienaam wordt als DE KLEIN geschreven sinds (minstens) 1878 bij de geboorte van Wiebe, de eerste Wiebe de Klein. Dit is daarna zo gebleven.
Onbekend is waarom Freerk Jans de familienaam DE KLEINE koos. Hij was in 1811 nog geen 20 jaar oud en ongehuwd. Zijn vader, Jan Hendriks, was in 1807 overleden, zijn moeder Lysabet Alberts is nog in leven.
Hendrik –
Gezien het patroniem van oudvader Jan Hendriks is er een oudgrootvader Hendrik geweest. Waarschijnlijk omstreeks 1720/1730 geboren, maar misschien al eerder.
Het patroniem van de moeder van Freerk Jans wijst op een oudgrootvader Albert uit ongeveer dezelfde tijd, schoonvader van Jan Hendriks. Deze mannen kunnen we tot op heden niet in archiefmeldingen her-ontdekken. Kan nog komen.
Jan Hendriks en Lysabet Alberts
In de huwelijksakte van Freerk Jans (1821) worden als zijn ouders genoemd:
Jan Hendriks, overleden 30-6-1807, en Lijsbert Alberts, arbeidster te Ureterp.
Uit het trouwregister van de Herv. Kerk van Terwispel blijkt dat deze twee 21-5-1780 huwden: “Jan Hendriks, Terwispel, en Lysabet Alberts, Terwispel.”
Waarschijnlijk was Freerk (geboren ca. 1792) een latere zoon uit het huwelijk en zijn er eerder zonen Hendrik en Albert geboren. Bij de naamsregistratie van 1811 melden deze zich niet (voorlopige conclusie).
Jan Hendriks is 30-6-1807 overleden. Dit is vier jaar voor de invoering van de Burgerlijke Stand. Een overlijdensakte is daarom niet beschikbaar. Oudmoeder Elisabeth Alberts overlijdt 2-1-1837, 81 jaar oud, weduwe:
“Elisabeth Alberts, oud 81 jaar, zonder beroep, geboren te Lippenhuizen, wonende te Ureterp, weduwe van Jan Hendriks, dochter van Albert en Ans, zijnde de verdere namen aan de declaranten onbekend. Overleden op 2 januari 1837. Aangevers: Bastiaan Fokkes AARDEMA, 56 jaar, boer, en Liuwe Sytzes DE HOOP, 50 jaar, arbeider, wonende te Ureterp”.
Bij huwelijk in 1780 werden Jan en Lysabet beiden geregistreerd als behorende tot de Herv.gem.Terwispel (en/of Lippenhuizen). Ze zijn voor of rond 1790 in oostelijke richting verhuisd: naar Ureterp. Freerk Jans de Kleine en Fedtje Engberts de Jong
Betovergrootvader Freerk Jans laat bij de naamsregistratie van 1811 de familienaam de Kleine noteren. Hij is 19 jaar oud en nog ongehuwd. Hij trouwt bijna tien jaar later op 10-5-1821, “oud 29 jaar, van beroep schipper, geboren en wonende te Ureterp.”
De gelukkige bruid is Fedtje Engberts de Jong, “oud 22 jaar, arbeidster, geboren en wonende te Ureterp, dochter van Engbert Siebes de Jong, arbeider, en Harmkje Berends de Jong”. Fedtje ondertekent de huwelijksakte niet met haar naam, maar met een grote X (“Dit is Fedtje Egberts haar gezette merk”). Ook twee getuigen ondertekenen met een X.
Uit het huwelijk van Freerk en Fedtje worden (in ieder geval) vier zonen geboren: Jan Freerks de Kleine (geb 3-1-1822) Berend Freerks de Kleine (geb 15-9-1828) Harmen Freerks de Kleine (geb 8-12-1833) Hendrik Freerks de Kleine (geb 4-6-1841).
Freerk Jans de Kleine overlijdt 11-9-1855, “oud 63 jaar, arbeider, geboren en overleden te Ureterp, ’s avonds 9 uur in huis nr 95.” In de overlijdensakte staat, namens de aangevende buurmannen, geschreven dat hij zoon was van “Jan Alberts en Elisabeth Jans Post.” De buurmannen hadden wel de voornamen van de ouders goed, verwisselden de patroniemen en voegen bij Elisabeth de familienaam “Post” toe. Misschien hadden ze daarvoor een reden.
Betovergrootmoeder Fetje Engberts de Jong overlijdt 24-8-1881 te Wijnjewoude, “oud 83 jaar, geboren te Ureterp, weduwe van Freerk Jans de Kleine, dochter van Engbert Siebes de Jong en Harmke Berends.” Bij de geboorte van kleinzoon Wiebe, van Harmen, in 1878 was ze dus nog in leven.
De Jong-lijn
De ouders van betovergrootmoeder Fedtje zijn hierboven al genoemd.
Oudvader Engbert Sybes de Jong overlijdt 24-8-1828, “oud 71 jaar te Ureterp in huis nr 236, ’s avonds om 8 uur, geboren te Ureterp, gehuwd met Harmke Berends, zoon van Sybe Gooitzens en Akke Engberts.”
Bij de naamsregistratie van 1811 laat hij zich (Ureterp) met de familienaam DE JONG inschrijven, mede voor 7 (nog levende) kinderen, waarvan de eerste drie uit eerste huwelijk (21-5-1786 gesloten, met Antje Rintzes), de volgenden uit tweede huwelijk (20-5-1798 gesloten te Ureterp met Harmke Berends):
Siebe (23, overlijdt 1-5-1848, 60 jaar, gehuwd, Opsterland) Rinse (21, overlijdt 22-11-1863, 74 jaar, Opsterland, Rinze) Bouke (17, misschien Bonne en dan overleden 21-7-1816, 22 jaar, ongehuwd, Opsterland) Fedtjen (12, dochter, wordt betovergrootmoeder van onze Wiebe, overlijdt 1881, 83 jaar) Berend (10, overlijdt 20-1-1885, 82 jaar, Opsterland) Lokke (7, dochter, overlijdt 23-11-1873, 69 jaar, Opsterland) Jantje (1, dochter, overlijdt 22-6-1829, 19 jaar, ongehuwd, Opsterland).
Er zitten nog onduidelijkheden in dit overzicht die moeten worden verholpen (bijvoorbeeld: Bouke of Bonne).
De stamlijn De Jong: Gooitzen Sybe Gooitzens & Akke Engberts Engbert Sybes de Jong & Harmke Berends Fetje Engberts de Jong & Freerk Jans de Kleine Harmen Freerks de Kleine & Berendje Wolters Wiebe de Klein & Janke Rozema J(oh)annes de Klein & Jantje Maat Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek
De volgende generatie in de DE KLEIN-stamlijn is die van Harmen en Berendje (Berentje) Wolters (Wouters).
Harmen Freerks de Kleine en Berendje Wolters
Overgrootvader Harmen de Kleine is 8-12-1833 te Ureterp geboren. Vader is 42 jaar oud. Harmen is 21 wanneer zijn vader Freerk Jans overlijdt. Wat hij deed en waar hij verbleef in de eerste 20 jaren daarna hebben we (nog) niet in archieven kunnen terug vinden. Misschien verdiende hij ijverig de kost in Ureterp en omgeving.
Een huwelijk van hem staat niet geregistreerd. We komen hem pas weer tegen in 1878 en dan zou hij 44 jaar moeten zijn. Hij meldt 14-10-1878 de geboorte te Donkerbroek (Oost-stellingwerf) van een zoon, Wiebe de Klein, “zoon van Harmen Freerk de Klein, oud 34 jaar, arbeider, en Berentje Wolters.” Aldus de akte. Smokkelde Harmen met zijn leeftijd of verstond de dienstdoende ambtenaar het verkeerd?
In 1882 komt Harmen nog een keer voor in de Burgerlijke Stand-archieven. Op 14-2-1882 is een zoontje Jan geboren, dat de dag erop overlijdt, “zoon van Harmen Freerks Klein en Berendje Wolters”, volgens de aangevers.
Harmen de Kleine wordt 82 jaar oud, overlijdt 6-11-1916 te Donkerbroek, “landbouwer, geboren te Ureterp, zoon van (Freerk) Jans de Kleine en Fettje Engelbert de Jong, weduwnaar van Berendje Wouters.” Deze melding ondersteunt dat hij 44 jaar oud was (en niet 34) toen (de eerste) Wiebe de Klein werd geboren.
Overgrootmoeder Berendje Wolters is 29 jaar bij de geboorte van zoon Wiebe. Zij geldt dan als huwelijkspartner van Harmen de Kleine (44 jaar) hoewel geen huwelijksakte gevonden. Berendje wordt slechts 32 jaar oud, ze overlijdt te Donkerbroek huis nr 37 op 27-2-1882, dertien dagen na de geboorte van zoontje Jan (dat slechts 1 dag leeft). Een kraambed-overlijden. De aangevers van dit overlijden weten dat ze in Koudum werd geboren (Hemelumer Oldeferd), maar kennen niet de namen van haar ouders.
Achteraf weten we dat Berendje de dochter was van (oudmoeder) Grietje Lammerts Wouters, ongehuwd, 20 jaar, en een onbekend gebleven/gehouden man.
Volgens de geboorteakte te Koudum: “4 augustus 1849 is voor ons Grietman, ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de Grietenij Hemelumer Oldeferd, gecompareerd: Pietje Reins QUARRÉ, oud 52 jaar, vroedvrouw wonende te Koudum, welke ons verklaarde dat de 3de augustus 1849 des morgens ten zes ure te Koudum buiten echte een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren, uit GRIETJE LAMMERTS WOUTERS, oud 20 jaar, zonder beroep, woonachtig te Koudum, door hulpvaardigheid en assistentie der comparante, aan welk kind zij verklaarde de voornaam van Berendje (te geven) uit naam en vanwege de moeder.”
Naamsgeving van de kinderen: Destijds was het nog overwegend de gewoonte dat kinderen naar grootouders of andere naaste familie werden vernoemd. Overgrootouders Harmen en Berendje deden dat dus niet. Zo geven zij hun (eerste?) zoon de naam Wiebe, waar je Freerk of Lammert zou verwachten.
Er is tot dusver geen familiaal aanknopingspunt gevonden voor de voornaam “Wiebe” (Wybe). Misschien hadden Harmen en Berendje lak aan vernoemingsgewoonten of hadden ze andere redenen (leuke naam, onmin met familie, wat dan ook) om het zoontje Wiebe te noemen.
V. Wiebe de Klein en Janke Rozema
Wiebe de Klein en Janke Rozema trouwen 15 mei 1903 - huwelijksakte Opsterland nr. 65.
De akte meldt dat de bruidegom 24 jaar is, arbeider, geboren en wonende te Donkerbroek (Ooststellingwerf), zoon van Harmen Freerk de Klein, arbeider, en Berentje Wolters, overleden. “De vader van de echtgenoot verklaart niet te kunnen tekenen als hebbende zulks niet geleerd.”
In de geboorteakte van Wiebe de Klein (de oudere, grootvader van onze Wiebe) staat te lezen dat hij 14-10-1878 werd geboren - geboorteaangifte 15 oktober 1878 Ooststellingwerf.
Te Donkerbroek en zoon van Harmen Freerk de Klein, 34 jaar, arbeider, en Berentje Wolters.
Uit het huwelijk worden o.a. de kinderen geboren: Jannes (of Johannes, geboren in 1905, de voornaam “Jannes” van ROZEMA-kant; na huwelijk met Jantje Maat (geboren 1913), vader van Wiebe de Klein II). Harmen Lokke (dochter).
Die volgende generatie nog verder te documenteren.
Doopboeken Terwispel en Ureterp moeten nog worden geraadpleegd. Haar voornaam komt als Lysabet, Lijsbert en Elisabeth in aktes voor. De familienaam van Harmk(j)e was vermoedelijk niet “de Jong” maar DRENT. Ze is overleden 12-9-1851 om 8 uur in een ongenummerd huis te Ureterp, “79 jaar oud, geboren te Duurswoude, wonende te Ureterp, weduwe van Engbert Sybes de Jong, dochter van Berend DRENT en Betje, zijn de verdere namen van de moeder onbekend.” De aangevers zijn Johannes Sjoerds de Vries, 30 jaar, arbeider, en Fokke Jans Hamstra, 23 jaar, boerenknecht, beiden te Ureterp en bekenden van de overledene. Haar voornaam komt ook als Fettje en Fetje voor. Haar patroniem ook als Egberts en Engelberts. Dit mag nog worden onderzocht. Akte niet aanwezig in archief. Niet in BS te Friesland. Berentje WOUTERS.
Wiebe 1 - DE KLEIN april 2002
PAGE
PAGE 4