De Leeuw de Klein Disk 2003 Wiebe 1
DE KLEIN- voorfamilie
Freerk (oudovergrootvader, geboren vóór 1700, kleermaker te Gorredijk?) Hendrik Freerks (geboren ca 1724, trouwt 1749 te Terwispel) & Antje Oenes (boerendochter uit Terwispel) Jan Hendriks (geboren 1749 te Terwispel, trouwt 1780 te Terwispel, overlijdt 1807 te Ureterp) & Lijsbert Alberts (timmermansdochter, geboren 1755 te Lippenhuizen, overlijdt 1837 te Ureterp) Freerk Jans de Kleine (geboren 1792 te Ureterp, trouwt 1821, schipper, later “arbeider”, overlijdt 1855 te Ureterp) & Fedtje Engberts de Jong (geboren 1798 te Ureterp, overleden 1881 te Wijnjewoude) Harmen Freerks de Kleine (geboren 1833 te Ureterp, land-bouwer te Donkerbroek, overlijdt 1916 te Donkerbroek) & Berentje Wouters (geboren 1849 te Koudum, Hemelumer Oldeferd, overleden 1882 te Donkerbroek) Wiebe de Klein & Janke Rozema J(oh)annes de Klein & Jantje Maat Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek
Betovergrootvader Freerk Jans, wonend te Ureterp (Opsterland), laat zich bij de naamsregistratie van 1811 als DE KLEINE inschrijven. De familienaam wordt als DE KLEIN geschreven sinds (minstens) 1878 bij de geboorte van Wiebe, de eerste Wiebe de Klein. Dit is daarna zo gebleven.
Onbekend is waarom Freerk Jans de familienaam DE KLEINE koos. Hij was in 1811 nog geen 20 jaar oud en ongehuwd. Zijn vader, Jan Hendriks, was in 1807 overleden, zijn moeder Lijsbert Alberts is nog in leven.
Freerk was niet enig kind uit het huwelijk van Jan en Lysabet (Elizabeth, Lijsbert).
Vermoedelijk had hij in ieder geval een ongeveer tien jaar oudere broer Hendrik Jans. Deze is in 1811 ook nog ongehuwd, woont ook te Ureterp, en kiest voor de familienaam DE VECHT die vrij snel (huwelijk van Hendrik in 1813) als DE VEGT in de registraties Burgerlijke Stand wordt en bleef geschreven. Als ouders van Hendrik Jans de Vegt worden in akten ook Jan Hendriks en Lysbeth Alberts genoemd. Waarom hun oudste zoon in 1811 voor de familienaam DE VEGT koos en de jongere zoon Freerk Jans voor de naam DE KLEINE (in latere generaties DE KLEIN) blijft onverklaard. Merkwaardig is dat dit gebeurde terwijl ze vrijwel buren waren, beiden wonend te Ureterp.
De “stamlijn” DE KLEINE krijgt de vaste familienaam in 1811. Door een (misschien niet zo definitief bedoelde) ingeving van betovergrootvader Freerk Jans. We kunnen binnen die stamlijn drie rechtstreekse voorvaders (vaders van vaders), uitgaande van Freerk Jans de Kleine per 1811, noemen. Of dit meer kunnen worden hangt van de resultaten uit verder archiefonderzoek af.
Freerk (kleermaker te Lippenhuizen?) & ---
Oudovergrootvader. Geboren vermoedelijk vóór 1700. Of hij turfmaker, schipper, arbeider of bouwman/boer was, weten we op dit moment nog niet. Was hij misschien kleermaker? In de tijd voor 1700/1730 hield men zeker (ook) in het zuidoostelijke deel van Friesland geen administratie bij van alles en iedereen. Meestal moeten speurtochten naar verdere voorouders bij die periode stoppen. Verder terug “vinden” kan niet meer. Wat de DE KLEIN-stamlijn betreft: er is een oudovergrootvader geweest met de naam Freerk. Omdat het patroniem Freerks (zoon van Freerk) begin 18de eeuw opduikt: een zoon Hendrik Freerks wordt ca. 1724 geboren en komt daarna in bewaard gebleven archieven voor. Bij deze zoon begint de (tot dusver) terugvindbare DE KLEIN-stamlijn.
De naam van de moeder (oudover-grootmoeder van ‘onze’ Wiebe de Klein) van oudgrootvader Hendrik Freerks is nu nog niet bekend.
Bij de belastingregistratie van 1749 (Quotisatie) is er een Freerk Jans te Lippenhuizen, kleermaker, gezin met 5 personen van 12 jaar of ouder en 1 kind jonger dan 12. Deze kleermaker komt voorzover we het nu overzien, het meest in aanmerking voor de rol als oudovergrootvader in de DE KLEIN-lijn.
Hendrik Freerks en Antje Oenes
Oudgrootvader Hendrik Freerks is circa 1724 geboren. Zoon van bovengenoemde Freerk. Die meer kinderen had dan alleen deze zoon. Minstens drie andere kinderen per 1749 (zie hierboven, wanneer dit geldt).
Met oudgrootvader Hendrik Freerks komen we in de periode van registraties en bewaard gebleven registraties. Hij trouwt 25-5-1749 (Herv.gem. Terwispel) met Antje Oenes.
In het trouwregister van de Hervormde kerk Terwispel wordt de bevestiging van het huwelijk per 25-5-1749 vermeld tussen: Hendrik Freerks, Lippenhuizen, en Antje Oenes, Terwispel.
Bij de belastingregistratie van 1749 (Quotisatie) wordt Hendrik Freerks niet als zelfstandig gezinshoofd vermeld. Was zijn vader de toen vermelde kleermaker Freerk Jans te Lippenhuizen?
Uit het huwelijk (1749) van Hendrik Freerks en Antje Oenes is in ieder geval een zoon Jan Hendriks geboren.
Oudgrootmoeder Antje Oenes overlijdt rond 1770, geboren ca 1727, dus ze overlijdt als 40-plusser. Het is nog niet aangetoond dat zij dochter was van (eventuële) oudovergrootvader Oene Douwes, die bij de Quotisatie 1749 te Terwispel als boer een bedrijf voert. Gezin van 7 personen van 12 jaar of ouder plus 1 kind jonger dan 12 (aanslag 52 Caroliguldens en 7 stuivers).
Na het overlijden van Antje Oenes gaat Hendrik Freerks nog een tweede huwelijk aan (29-3-1772, Terwispel) met Trijntje Alberts, weduwe (1734-1803). Geen verdere kinderen.
Jan Hendriks en Lijsbert Alberts
In de huwelijksakte van Freerk Jans (1821) worden als zijn ouders genoemd:
Jan Hendriks, overleden 30-6-1807, en Lijsbert Alberts, arbeidster te Ureterp.
Uit het trouwregister van de Herv. Kerk van Terwispel blijkt dat deze twee 21-5-1780 huwden: “Jan Hendriks, Terwispel, en Lysabet Alberts, Terwispel.”
Waarschijnlijk was Freerk (geboren ca. 1792) een latere zoon uit het huwelijk en zijn er eerder zonen Hendrik en Albert geboren. Bij de naamsregistratie van 1811 meldt zich broer Hendrik Jans, die de familienaam DE VECHT kiest. Veranderd in DE VEGT.
Jan Hendriks is 19-10-1749 te Terwispel gedoopt en 30-6-1807 te Ureterp overleden. Dit is vier jaar voor de invoering van de Burgerlijke Stand. Een overlijdensakte is daarom niet beschikbaar. Oudmoeder Elisabeth Alberts overlijdt 2-1-1837, 81 jaar oud, weduwe:
“Elisabeth Alberts, oud 81 jaar, zonder beroep, geboren te Lippenhuizen, wonende te Ureterp, weduwe van Jan Hendriks, dochter van Albert en Ans, zijnde de verdere namen aan de declaranten onbekend. Overleden op 2 januari 1837. Aangevers: Bastiaan Fokkes AARDEMA, 56 jaar, boer, en Liuwe Sytzes DE HOOP, 50 jaar, arbeider, wonende te Ureterp”.
Bij huwelijk in 1780 werden Jan en Lysabet beiden geregistreerd als behorende tot de Herv.gem.Terwispel (en/of Lippenhuizen). Ze zijn voor of rond 1790 in oostelijke richting verhuisd: naar Ureterp.
Oudmoeder Lysabet (Lysabet, Lijsbert, Lysbeth, Elisabeth) Alberts was dochter van Albert Roels, timmerman te Lippenhuizen/Terwispel, gedoopt te Bakkeveen 5-4-1722, overleden te Terwispel voor 20-12-1781, en van Antje Heerkes, overleden na 20-12-1781.
Oudgrootouders Albert en Antje zijn rond 1745 getrouwd. Hierover geen documentatie.
Mogelijk is Heercke Johannes, volgens Quotisatie 1749 bijker te Lippenhuizen, gezin met 3 personen van 12 jaar of ouder en 1 kind jonger dan 12 (aanslag 30 Cguldens en 9 stuivers), vader van Antje Heerkes en dus oudovergrootvader. Maar hiervoor (nog) geen deugdelijk bewijs.
Freerk Jans de Kleine en Fedtje Engberts de Jong
Betovergrootvader Freerk Jans laat bij de naamsregistratie van 1811 de familienaam de Kleine noteren. Hij is 19 jaar oud en nog ongehuwd. Hij trouwt bijna tien jaar later op 10-5-1821, “oud 29 jaar, van beroep schipper, geboren en wonende te Ureterp.”
De gelukkige bruid is Fedtje Engberts de Jong, “oud 22 jaar, arbeidster, geboren en wonende te Ureterp, dochter van Engbert Siebes de Jong, arbeider, en Harmkje Berends de Jong”. Fedtje ondertekent de huwelijksakte niet met haar naam, maar met een grote X (“Dit is Fedtje Egberts haar gezette merk”). Ook twee getuigen ondertekenen met een X.
Uit het huwelijk van Freerk en Fedtje worden (in ieder geval) vier zonen geboren: Jan Freerks de Kleine (geb 3-1-1822) Berend Freerks de Kleine (geb 15-9-1828) Harmen Freerks de Kleine (geb 8-12-1833) Hendrik Freerks de Kleine (geb 4-6-1841).
Freerk Jans de Kleine overlijdt 11-9-1855, “oud 63 jaar, arbeider, geboren en overleden te Ureterp, ’s avonds 9 uur in huis nr 95.” In de overlijdensakte staat, namens de aangevende buurmannen, geschreven dat hij zoon was van “Jan Alberts en Elisabeth Jans Post.” De buurmannen hadden wel de voornamen van de ouders goed, verwisselden de patroniemen en voegen bij Elisabeth de familienaam “Post” toe. Misschien hadden ze daarvoor een reden.
Betovergrootmoeder Fetje Engberts de Jong overlijdt 24-8-1881 te Wijnjewoude, “oud 83 jaar, geboren te Ureterp, weduwe van Freerk Jans de Kleine, dochter van Engbert Siebes de Jong en Harmke Berends.” Bij de geboorte van kleinzoon Wiebe, van Harmen, in 1878 was ze dus nog in leven.
De Jong-lijn
De ouders van betovergrootmoeder Fedtje zijn hierboven al genoemd.
Oudvader Engbert Sybes de Jong overlijdt 24-8-1828, “oud 71 jaar te Ureterp in huis nr 236, ’s avonds om 8 uur, geboren te Ureterp, gehuwd met Harmke Berends, zoon van Sybe Gooitzens en Akke Engberts.”
Bij de naamsregistratie van 1811 laat hij zich (Ureterp) met de familienaam DE JONG inschrijven, mede voor 7 (nog levende) kinderen, waarvan de eerste drie uit eerste huwelijk (21-5-1786 gesloten, met Antje Rintzes), de volgenden uit tweede huwelijk (20-5-1798 gesloten te Ureterp met Harmke Berends):
Siebe (23, overlijdt 1-5-1848, 60 jaar, gehuwd, Opsterland) Rinse (21, overlijdt 22-11-1863, 74 jaar, Opsterland, Rinze) Bouke (17, misschien Bonne en dan overleden 21-7-1816, 22 jaar, ongehuwd, Opsterland) Fedtjen (12, dochter, wordt betovergrootmoeder van onze Wiebe, overlijdt 1881, 83 jaar) Berend (10, overlijdt 20-1-1885, 82 jaar, Opsterland) Lokke (7, dochter, overlijdt 23-11-1873, 69 jaar, Opsterland) Jantje (1, dochter, overlijdt 22-6-1829, 19 jaar, ongehuwd, Opsterland).
Er zitten nog onduidelijkheden in dit overzicht die moeten worden verholpen (bijvoorbeeld: Bouke of Bonne).
De stamlijn De Jong: Gooitzen Sybe Gooitzens & Akke Engberts Engbert Sybes de Jong & Harmke Berends Fetje Engberts de Jong & Freerk Jans de Kleine Harmen Freerks de Kleine & Berendje Wolters Wiebe de Klein & Janke Rozema J(oh)annes de Klein & Jantje Maat Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek
De volgende generatie in de DE KLEIN-stamlijn is die van Harmen en Berendje (Berentje) Wolters (Wouters).
Harmen Freerks de Kleine en Berendje Wouters (Wolters)
Overgrootvader Harmen de Kleine is 8-12-1833 te Ureterp geboren. Vader is 42 jaar oud. Harmen is 21 wanneer zijn vader Freerk Jans overlijdt. Wat hij deed en waar hij verbleef in de eerste 20 jaren daarna hebben we (nog) niet in archieven kunnen terug vinden. Misschien verdiende hij ijverig de kost in Ureterp en omgeving.
Een huwelijk van hem staat niet geregistreerd. We komen hem pas weer tegen in 1878 en dan zou hij 44 jaar moeten zijn. Hij meldt 14-10-1878 de geboorte te Donkerbroek (Oost-stellingwerf) van een zoon, Wiebe de Klein, “zoon van Harmen Freerk de Klein, oud 34 jaar, arbeider, en Berentje Wolters.” Aldus de akte. Smokkelde Harmen met zijn leeftijd of verstond de dienstdoende ambtenaar het verkeerd?
Met Berendje Wouters haalt hij een meisje uit het verre Koudum (Hemelumer Oldeferd, aan de Zuiderzeekust) in de familie die, voorzover bekend, tot dusver vooral rond Ureterp woonde, in de verveningsgebieden langs de Fries/Drentse grens.
In 1882 komt Harmen nog een keer voor in de Burgerlijke Stand-archieven. Op 14-2-1882 is een zoontje Jan geboren, dat de dag erop overlijdt, “zoon van Harmen Freerks Klein en Berendje Wolters”, volgens de aangevers.
Harmen de Kleine wordt 82 jaar oud, overlijdt 6-11-1916 te Donkerbroek, “landbouwer, geboren te Ureterp, zoon van (Freerk) Jans de Kleine en Fettje Engelbert de Jong, weduwnaar van Berendje Wouters.” Deze melding ondersteunt dat hij 44 jaar oud was (en niet 34) toen (de eerste) Wiebe de Klein werd geboren.
Overgrootmoeder Berendje Wolters is 29 jaar bij de geboorte van zoon Wiebe. Zij geldt dan als huwelijkspartner van Harmen de Kleine (44 jaar) hoewel geen huwelijksakte is gevonden. Berendje wordt slechts 32 jaar oud, ze overlijdt te Donkerbroek huis nr 37 op 27-2-1882, dertien dagen na de geboorte van zoontje Jan (dat slechts 1 dag leeft). Een kraambed-overlijden. De aangevers van dit overlijden weten dat ze in Koudum werd geboren (Hemelumer Oldeferd), maar kennen niet de namen van haar ouders.
Achteraf weten we dat Berendje de dochter was van (oudmoeder) Grietje Lammerts Wouters, ongehuwd, 20 jaar, en een onbekend gebleven/gehouden man.
Volgens de geboorteakte te Koudum: “4 augustus 1849 is voor ons Grietman, ambtenaar van de Burgerlijke Stand van de Grietenij Hemelumer Oldeferd, gecompareerd: Pietje Reins QUARRÉ, oud 52 jaar, vroedvrouw wonende te Koudum, welke ons verklaarde dat de 3de augustus 1849 des morgens ten zes ure te Koudum buiten echte een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren, uit GRIETJE LAMMERTS WOUTERS, oud 20 jaar, zonder beroep, woonachtig te Koudum, door hulpvaardigheid en assistentie der comparante, aan welk kind zij verklaarde de voornaam van Berendje (te geven) uit naam en vanwege de moeder.”
Naamgeving van de kinderen: Destijds was het nog overwegend de gewoonte dat kinderen naar grootouders of andere naaste familie werden vernoemd. Overgrootouders Harmen en Berendje deden dat dus niet. Zo geven zij hun (eerste?) zoon de naam Wiebe, waar je Freerk of Lammert zou verwachten.
Er is tot dusver geen familiaal aanknopingspunt gevonden voor de voornaam “Wiebe” (Wybe). Misschien hadden Harmen en Berendje lak aan vernoemingsgewoonten of hadden ze andere redenen (leuke naam, onmin met familie, wat dan ook) om het zoontje Wiebe te noemen.
WOUTERS-lijn
Betovergrootmoeder Berendje Wouters werd 3-8-1849 “buiten echte” geboren. De moeder Grietje Lammerts WOUTERS is 20 jaar en kan een jeugdliefde hebben gehad, met wie ze niet mocht trouwen van haar en/of zijn ouders.
Hoe dat bij Grietje zat weten we niet. We weten wel, dat ze haar dochter Berendtje Wouters laat noemen. “Berendtje” kan een verwijzing zijn naar de vader. We weten ook dat Grietje ongehuwd bleef en dat ze op haar 26ste opnieuw een dochter kreeg, die ze Aaf(ke) liet noemen: Aaf WOUTERS, geb 17-5-1855 (Hemelumer Oldeferd 1855 nr 59). Vernoemd naar de moeder van Grietje, Aaf Rinkes Jansen. Misschien hield Grietje een “informeel huwelijk” aan met de vader van Berendje en Aaf. De akten vertellen het niet. Die vertellen wel het ernstige feit dat Grietje Lammerts Wouters haar keuzes verder niet formeel kan laten bevestigen. Ze overlijdt 8-12-1855, 27 jaar, ongehuwd gebleven (HO 106), maar wel met twee dochters. De jongste van die dochters, Aaf(ke), is bijna 7 maanden oud wanneer Grietje overlijdt. Aafke wordt slechts 2 en overlijdt 12-1-1858 (HO 5). Dochter Berendje Wouters is 6 wanneer haar moeder overlijdt en 8 wanneer haar zusje overlijdt.
Oudmoeder Grietje Lammerts Wouters was zelf ook pas 6 jaar oud toen háár moeder overleed, Aaf Rinkes Jansen. Vader Lammert Eelkes Wouters sloot ruim een jaar na overlijden van Aaf een nieuw huwelijk. Met Jisk Ypes VISSER. Die werd daarmee stiefmoeder van de jonge Grietje. In hoever dit problemen gaf waardoor Grietje later geen toestemming voor huwelijk kreeg, kunnen anderen proberen uit te vissen.
Van moederskant heeft de al jong verweesde betovergrootmoeder Berendje Wouters (1849-1882) de grootouders Lammert Eelkes Wouters en Aafke Rinkes Jansen.
Die trouwen met elkaar 27-12-1821 (HO 15) en krijgen 5 kinderen: Eelke, geb 9-12-1821 (Lammert en Aafke trouwen formeel twee weken na de geboorte van deze zoon) Wypkjen, geb 7-7-1824 Grietje, geb maart 1827, overlijdt 6-5-1827, 7 weken oud Grietje, geb 1-10-1828, ovl 8-12-1855, 27 jaar oud, ongehuwd, twee dochters, onder wie Berendje Rinke, geb 14-9-1831, ovl 9-9-1856, 24 jaar oud, “matroos, verdronken in de Noordzee”). Oudmoeder Aaf Rinkes wordt slechts 31 jaar oud en overlijdt 15-8-1834 (HO 43).
Hierboven al vermeld: oudvader Lammert Eelkes Wouters huwt 24-10-1835 opnieuw, nu met Jisk Ypes VISSER. Deze wordt de stiefmoeder voor de kinderen uit het eerste huwelijk van Lammert en baart hem nog verdere 8 kinderen: Sjoukjen (18-11-1835, geboren 4 weken na het formele huwelijk), Ypkje (30-4-1857), Wouter (3-6-1839), Rinze (17-5-1841, ovl 2-11-1860, 19 jaar oud, “overboord geslagen en verdronken” (HO 121)), Baukje (22-10-1843), Ype (22-2-1846), Piebe (16-10-1849, wordt slechts 10 maanden oud), Piebe (29-3-1853).
Oudvader Lammert Eelkes Wouters wordt 66 jaar oud en overlijdt 20-11-1862 (HO 96). Zijn tweede vrouw Jisk Ypes VISSER overleeft hem slechts ruim een jaar en overlijdt 9-12-1863, 57 jaar oud (HO 89). De vader van Lammert is Eelke Wouters geweest die bij de naamsregistratie van 1811 zich vanuit Koudum meldt met de kinderen (nog in leven): Dochter Bauk (25, wonend te Workum) Dochter Tjiete (20, wonend te Stavoren) Wouter (19, getrouwd 24-2-1811 te Koudum met Grietje Abes en inmiddels met een dochter Grietje, oud ¾ jaar) Lammert (15).
Oudgrootvader Eelke Wouters trouwt 18-6-1786 te Koudum met Grietje Lammerts, oudgrootmoeder in ons rijtje. Eelke Wouters overlijdt 1-2-1814 te Koudum, 57 jaar oud (HO 2), zoon van Wouter Eelkes en Bauk Annes.
Die twee zijn oudovergrootouders in de WOUTERS-lijn. Hun huwelijk vond 20-1-1754 te Koudum plaats. Wouter Eelkes & Bauk Annes Eelke Wouters & Grytje Lammerts Lammert Eelkes Wouters & Aafke Rinkes Jansen Grietje Lammerts Wouters & onbekend gehouden Berendje Wouters & Harmen Freerks de Klein(e) Wiebe de Klein & Janke Rozema J(oh)annes de Klein & Jantje Maat Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek
Oudmoeder Aafke Rinkes Jansen, die slechts 31 jaar oud werd (1803-1834), was dochter van Rinke Jans en Wypk Simons die, beide behorend tot de Herv. kerkgemeente Hemelum, 14-12-1794 in het huwelijk traden. Bij de naamsregistratie van 1811 zijn ze te Molkwerum woonachtig (misschien al veel eerder) en oudgrootvader Rinke laat zich als Rinke Jans Jansz registreren (werd JANS of JANSEN als familienaam) met kinderen:
Jantjen (16) Janke (13) Jan (10) Aaf (9) Sierd (6).
Kinderen die tamelijk vroeg verweesd raakten, want Rink Jans overlijdt 8-3-1815, 41 jaar oud (HO 5, “ouders en geboorteplaats niet vermeld”) en Wypk Symens BOUMA 8-7-1819, 45 jaar oud, weduwe (HO 10).
VI. Wiebe (Harmens) de Klein en Janke Rozema
Wiebe de Klein en Janke Rozema trouwen 15 mei 1903 - huwelijksakte Opsterland nr. 65. De akte meldt dat de bruidegom 24 jaar is, arbeider, geboren en wonende te Donkerbroek (Ooststellingwerf), zoon van Harmen Freerk de Klein, arbeider, en Berentje Wolters, overleden. “De vader van de echtgenoot verklaart niet te kunnen tekenen als hebbende zulks niet geleerd.” In de geboorteakte van Wiebe de Klein (de oudere, grootvader van onze Wiebe) staat te lezen dat hij 14-10-1878 werd geboren - geboorteaangifte 15 oktober 1878 Ooststellingwerf. Te Donkerbroek en zoon van Harmen Freerk de Klein, 34 jaar, arbeider, en Berentje Wolters.
Uit het huwelijk worden o.a. de kinderen geboren:
Jannes (of Johannes, geboren in 1905, de voornaam “Jannes” van ROZEMA-kant; na huwelijk met Jantje Maat (geboren 1913), vader van Wiebe de Klein die trouwt met Fokje Van der Hoek). Harmen Lokke (dochter).
VII.Jannes de Klein & Jantje Maat
VIII.Wiebe de Klein & Fokje Van der Hoek.
De volgende generaties nog verder te beschrijven.
Was zij misschien Lijsbert Alberts de Pas te Ureterp uit naamsregistratie 1811? Zie verder. Doopregisters (Terwispel, Ureterp) moeten nog worden geraadpleegd. Zo’n afwijkende familienaamkeuze (in 1811) bij broers (met overleden vader) is niet uniek. In de VANDERHOEK-voorfamilie koos de oudere broer (Sierd Tammes, destijds te Jubbega) in 1811 voor de naam LENSTRA, maar dat werd snel SEINSTRA. Terwijl de jongere broer (Freerk Tammes, in De Knipe) VAN DER HOEK in de boeken liet zetten. Voor alle zekerheid: Hendrik Jans (de Vegt) en Freerk Jans (de Kleine) waren mogelijk geen broers. Beiden zoon van (een) Hendrik Jans en Elizabeth Alberts. Akte! Misschien blijft dit zo. Omdat de registratie er toen niet was. Volgende onderzoekers: Alle zegen. Dopen van andere kinderen nog na te zoeken. Voor deze (mogelijke) lijn kan ook verder gezocht worden. Oene Douwes was een behoorlijk grote boer. In speciekohieren etc. moet hij zeker zijn terug te vinden. Doopboeken Terwispel en Ureterp kunnen nog worden geraadpleegd. Misschien was de broer Albert vóór 1811 al overleden. Volgens andere bron werd zij 17-7-1757 te Gorredijk gedoopt. Maar dit hoeft niet in tegenspraak te zijn. Haar voornaam komt als Lysabet, Lijsbert en Elisabeth in aktes voor. Bij de naamsregistratie 1811 meldt zich een Lijsbert Alberts de Pas te Ureterp met de kinderen Douwe Jans (15, Beetsterzwaag) en Antje Jans (15, Ureterp). Was dit een derde familienaam binnen het gezin? De naam de Pas wordt verder niet meer gebruikt in Burgerlijke Stand Opsterland/Smalling-erland. Op 29-12-1821 trouwt een Antje Jans met Rienk Reids VAN DER VEEN (Opst 56). Als dit de jongste dochter van Lijsbert Alberts was, staat in die huwelijksakte misschien nog een melding die verduidelijking kan geven. De merkwaardige Lijsbert Alberts de Pas kan ook helemaal niet met het DE KLEIN-verhaal te maken hebben. De familienaam van Harmk(j)e was vermoedelijk niet “de Jong” maar DRENT. Ze is overleden 12-9-1851 om 8 uur in een ongenummerd huis te Ureterp, “79 jaar oud, geboren te Duurswoude, wonende te Ureterp, weduwe van Engbert Sybes de Jong, dochter van Berend DRENT en Betje, zijn de verdere namen van de moeder onbekend.” De aangevers zijn Johannes Sjoerds de Vries, 30 jaar, arbeider, en Fokke Jans Hamstra, 23 jaar, boerenknecht, beiden te Ureterp en bekenden van de overledene. Haar voornaam komt ook als Fettje en Fetje voor. Haar patroniem ook als Egberts en Engelberts. Dit mag nog worden onderzocht. Akte niet aanwezig in archief. In de Ooststellingwerfse akten (Donkerbroek) wordt Wolters geschreven. Maar de akten uit Hemelumer Oldeferd (Koudum) melden WOUTERS en dit is de feitelijke naam. Niet in BS te Friesland. Berentje WOUTERS. Volgens de huwelijkswetgeving van die tijd kon een huwelijk van 20-jarigen niet formeel gesloten worden, zonder de toestemming van alle ouders (in leven). Ouders konden een huwelijk weigeren om allerlei redenen. Was de jongen van een “verkeerde kerk” misschien? Pas wanneer men de 30 was gepasseerd verviel die strikte ouderlijke toestemming (tussen 24-30 jaar kon een rechter bemiddelen). Geen uniek verschijnsel natuurlijk. Algemene leerplicht werd pas in 1901 ingevoerd. Dat de in 1811 gekozen familienaam DE KLEINE tijdens het leven van Harmen formeel DE KLEIN geschreven raakte, mag ook als een onnauwkeurigheid van de toenmalige ambtenarij van de Burgerlijke Stand worden gezien. Controle op eerdere schrijfwijzen van de naam werd niet (altijd) door de dienstdoende ambtenaar gedaan. En de “fout geschreven” naam werd familienaam wanneer de akte bij volgende gelegenheden wèl als basisdocument erbij werd gehaald.
Wiebe 1 - DE KLEIN april 2002
PAGE
PAGE 2