Over Friezen En Esten

OVER FRIEZEN EN ESTEN

Aan: Auke cc.: Jelte en Rense (oktober 1997/JW)

1. Lijnen van afstamming

Vergeleken met de meeste van al je buren in de Bijlmer, heb je een merkwaardig uiterlijk. Blanke huidskleur, blond haar, blauwe ogen. Terwijl een 'gewoon' mens een donkere huidskleur hoort te hebben, en minstens zwart haar en bruine ogen. Vooral zwart haar is voor mensen het meest gewone wat er is, zelfs in het 'blanke' Europa. Ooit ontstonden er families waarin het haar blonder werd, de huid blanker en de ogen blauw. Er is een ook een andere afwijking, die leidde tot 'stammen' met roodbruin haar en groene of grijze irissen. Dit alles in het koude noorden van Europa, waar oorspronkelijk slechts weinig mensen woonden door de ijstijd en het gure klimaat.

Jouw donkerhuidige buren (zwart haar, bruine ogen) in de Bijlmer kwamen daar terecht door handelspraktijken en politieke ontwikkelingen van de laatste paar honderd jaar. Ook de niet-donkerhuidige buren (wel zwart haar, bruine ogen) zoals Marrokanen of Turken. Om ze zo maar even te noemen. In het noordwesten van Europa komen ze onder anderen de blondharige, blauwogige mensen tegen, want toevallig leefden die 'van oudsher' in deze koude streek en nergens anders. Ja, pas sinds enkele honderden jaren ook in andere delen van de wereld, als handelaren en kolonialisten, waardoor je donkerhuidige buren tenslotte ook hier terecht kwamen. En ze zijn welkom, met alles wat ze hebben.

Volgens onze bestaande kennis heeft de tegenwoordige mens (homo sapiens) zich vanuit een oorsprongsgebied in Oost-Afrika over de hele aarde verspreid. Dat begon zo'n 200.000 jaar geleden en de eerste menselijke bewoning van Amerika startte waarschijnlijk pas zo'n 13.000 jaar geleden. De enige toegang tot het Amerikaanse continent over land ligt immers ver in het Noorden, waar nu de Beringzee stroomt tussen Siberië en Alaska.

In ruim honderdduizend jaar bestaan van de mens verspreidde de soort zich wel over Eurazië, het grootste vasteland van de wereld. Houd even vast hoelang ruim honderdduizend jaar is, want dat is héél lang. Eigenlijk weten wij pas iets zekers over de laatste vierduizend jaar en het vliegtuig bestaat nog geen honderd jaar, om maar wat te noemen. De computer eigenlijk pas veertig of volgens anderen pas twintig jaar. Houd in de gaten dat je in een 'tijd van versnelling' leeft.

In de honderdduizend jaar die vooraf ging aan de nog maar heel korte tijd van de 'beschreven moderne mens' (onze 'historie') kreeg je aparte families. In het afstammingsgebied Afrika ging de reis vooral naar het Zuiden, met zijn tropische regenwouden en korte lijnen van bestaan. De weg naar het Noorden was niet aantrekkelijk, want dat was woestijngebied waar je met families nauwelijks kon leven. Steeds maar enkele groepen trokken in de tijd in Noordelijke richting, waarschijnlijk via het Nijlgebied. Over een bijna ondenkbaar lange periode ontwikkelden zich verschillende 'menstypes'. Die in principe aan elkaar gelijk zijn, laat ik dat vooral stellen. De mens die altijd in Afrika bleef, kreeg het uiterlijk van wat 'we' nu negroïde noemen. De families die Afrika verlieten kregen, over heel lange tijd, typische afwijkingen: huid werd blanker, soms werden haren bruin of blond en ogen grijs of blauw. 2. Trektochten en vestigingen

Pas kort geleden, in de beschreven geschiedenis, werd het contact tussen de Afrikaanse mensen (de oorspronkelijke, zou je kunnen zeggen) en hun afstammelingen van wie de voorouders Afrika ooit verlieten, weer hersteld. De 'emigranten' hadden op hun trektochten een heleboel bijgeleerd en waren tot andere volken geworden. Ook qua uiterlijk. Het begin van de beschreven cultuur ligt niet in Afrika. Die cultuur wordt naar Afrika overgebracht en het type van de zwarte mens is voor de rest dan al een merkwaardigheid.

De meest directe verbinding tussen de beschreven cultuur en het Afrikaanse oorsprongslang loopt langs de rivier de Nijl in het oosten van Afrika. Dat was ook 'de oude weg' waarlangs honderdduizend jaar eerder de mens waarschijnlijk naar het Noorden trok en Eurazië in. De Egyptische Farao's hadden een direct contact met de Nubiërs of Moren in het zuiden, die voor prestigegoederen zoals goud en slaven zorgden. Bijna 3000 jaar geleden (maar hoe kort is die tijd eigenlijk) namen Nubiërs, zwarte Afrikanen, zelfs een tijd de macht over Egypte over, de tijd van de Zwarte Farao's. Zie de tentoonstelling in Amsterdam. In Soedan staan meer pyramides dan in Egypte. En het verhaal gaat ook dat Mozes die het volk van Israël uit Egypte leidde, een Nubische prins was en dat het hele Exodus-verhaal uit de Joodse overlevering anders zou moeten worden bekeken. Ruim tien jaar geleden haalde de staat Israël (van nu) een paar duizend 'zwarte joden' uit Ethyopië (Nubië) vandaan. Er zijn verhalen die nog nooit echt zijn verteld.

Vele tienduizenden jaren geleden trokken mensen uit Afrika weg en het immens grote gebied van Eurazië binnen. De achtereenvolgende families ontwikkelden zich in nieuwe gebieden op eigen manieren. Door de trektochten en nieuwe vestigingen, in kleine groepjes, ontstonden typische trekken. Richting de zonsopgang (India, China, Japan, Polynesië) werden gaandeweg andere overeenkomsten ontwikkeld, dan tussen de mensfamilies die de andere kant uit trokken, richting wat we nu Europa noemen.

De huidskleur werd lichter richting het Oosten. Voorbij de oostelijke woestijnen, gebergten en regenwouden trokken families die nieuwe groepen gingen vormen (zoals de Chinezen, Maleisiërs en doordat ze overstaken naar wat we nu Amerika noemen, ook de Eskimo's en Indianen). Groepen die voor de westelijke kant van Eurazië kozen, ontwikkelden zich uiteindelijk tot de Kelten (vaak met bruin haar) of de Scandinaviërs (blond haar, blauwe ogen). Er gingen tienduizenden jaren van vaak erg kleine families aan vooraf, voordat dit uiterlijk zo veranderde.

Amerika raakte bevolkt vanuit de Aziatische verhuisvolken, langs de Beringstraat. De 'native-Americans' (Indianen) hebben daarom veel trekken gemeen met de Noord-Siberische volken, van wie ze immers afstammen. De eilanden aan de Oostkant van Azië raakten bevolkt vanuit de Zuid-Aziatische gebieden, Vietnam en Maleisië. Daarmee hebben ze ook hun trekken gemeen.

Vanuit het stamland Afrika gingen tijdens een historisch heel lange periode groepen van mensen aan de woestijnen voorbij, zodat ze in voorlopig heel kleine aantallen en na vele, vele jaren doordrongen naar onmetelijk grote nieuwe jachtgebieden. Het smalle Afrika raakte overbevolkt en ondanks een rijke natuur economisch onderontwikkeld, zonder kijk op verhuizing naar elders (waar moesten ze naartoe, voordat de slavenhandelaars verschenen), terwijl op het brede Euraziatische continent vanuit de zone van een gematigd klimaat trektochten steeds meer profijt gaven en vestigingen via bepaalde gebieden waar je in seizoenen jacht en landbouw kon combineren, voor continuë voeding zorg droegen. De combinatie droeg ertoe bij dat in Eurazië zich aparte systemen en 'volken' ontwikkelden. Toen de laatste IJstijd (noordkant van Eurazië ontdooide) wisten die 'volken' elkaar te vinden. Vanuit Afrika kwam niets nieuws. 3. De blondharige volken

Je buren in de Bijlmer moeten niet denken dat ik het over een rassentheorie wil hebben. Hun gelijk in de wereld is zeker zo groot. Blondharige volken (bleek, blauwogig) zijn in de wereld een veel grotere ethnische minderheid, laten ze dat nu eens begrijpen. Toevallig hebben ze in Nederland sterk met die types te maken, in de rest van de wereld niet. Ze moeten ons bijzonder en aardig vinden, zoals wij met hen wel overweg kunnen. De meeste kolonialisten waren zwartharig (blank maar niet bleek) en bruinogig.

Zo'n vierduizend jaar geleden ontstond een eerste schriftelijke cultuur, in China. Langs de Gele Rivier kwamen groepen van 'familiestammen' over een groot gebied tot afstemming met elkaar, na veel oorlogen en aanleg van waterwerken ten behoeve van landbouw en handelsverkeer. De afstemming gebeurde onder een systeem van leidende families die met elkaar afspraken maakten en dingen lieten gebeuren. Typisch is dat achteraf (relatief kort erna) geschreven verhalen ontstonden. Daarin wordt gesteld dat het onder andere de verdienste was dat 'de mensen met zwarte haren' werden verenigd en verdedigd. Het oude China kende mensen met niet-zwarte haren, waartegen men zich moest organiseren.

Dit is de oudste bewaarde bron, waaruit kan worden afgeleid dat er mensen met niet-zwarte haren waren, die een bedreiging vormden. Blondharige volken misschien. Pas veel later zijn er andere schriftelijke bronnen (bewaard gebleven), waarin blonde haren voorkomen. Bij de oude Grieken was blondharig iets wat men aan godinnen toeschreef. Toen de Romeinse legers rond 2000 jaar geleden doorstootten tot aan de uitstroming van de Rijn (Nederland), noemden ze de Frisii die daar leefden en die hen in de weg zaten. De Friezen zijn genoemd naar hun haarkleur en haarvorm.

Voor de Romeinen waren de Friezen vanwege hun haar bijzonder, hoewel je ook kunt bedenken dat de Romeinen de naam 'Frisii' overnamen vanuit het spraakgebied eromheen. Onder de Germaanse families golden de Friezen al als typische mensen met blonde krullen.

Later blijkt dat de Friezen het Scandinavische volk zijn tussen Schelde en Jutland, geliëerd aan de Saksen, de Angelen en de Jutten waarmee ze samen ook Brittannië koloniseerden. Terwijl de oorspronkelijk Britse bevolking (Kelten) niet blondharig was. En de volken die eerder naar het Zuiden trokken vanuit Scandinavië ook niet blondharig waren (Teutonen, Gothen, Vandalen, Lombarden). Dit is een merkwaardig 'gegeven'. We weten dat ook de Saksen vooral blond waren, maar verder is hierover niets bekend.

1. De Esten

Toen de Romeinen (met hun schrijfcultuur en hun grote legers) vanuit het zuiden bij de monding van de Rijn aankwamen, stuitten ze daar op de Frisii. Hoewel het de bedoeling van de Romeinen was om hun veroveringen verder naar het noorden en oosten uit te breiden, gingen hun veld- en zeetochten steeds verloren. De Friezen waren een zeevarend handelsvolk en konden met de Romeinen wel overweg. Totdat dezen een streng tribuut gingen opleggen, want de Romeinse legers aan de Rijn moesten gevoed en betaald worden.

Van de Friezen werd een 'belasting' in de vorm van een groot aantal ossenhuiden per jaar opgelegd. Dat tribuut werd door de Friezen geweigerd en zo ontstond de Ossenhuidenopstand van 28 jaar volgens de later ingevoerde christelijke jaartelling tot het jaar 47. Toen de Friezen hun verzet begonnen werd bij Jeruzalem de crimineel Jezus Christus aan het kruis gespijkerd tot de dood erop volgde (oorsprong van het Christelijk geloof), waarvan zij dus niets wisten. De Ossenhuidenopstand eindigde twintig jaar later toen de Romeinse keizer zijn legers opdracht gaf de Rijn als eindgrens aan te houden en de Britse eilanden te veroveren.

De Friezen mochten als onafhankelijke buur boven de Rijn hun eigen zaken afdoen. Een gebied boven de Rijn werd als neutraal gebied aangewezen. Friezen mochten daar geen vestigingen aanhouden. Door de Friezen werd dit niet geaccepteerd en afvaardigingen naar Rome werden gestuurd (leuke verhalen, ik laat die hier weg).

Gelijktijdig noemen Romeinse schrijvers een 'volk' veel verder weg in het Oosten, in het gebied waar de Romeinen nooit en te nimmer doordrongen. De Aestii woonden aan de oostkant van het Germanen-gebied.