Van der Hoek
Kwartierverhalen De Jong

Klaas Piers de Jong & Fokje Schippers

Generatie 3 DE JONG (grootouders)

KLAAS PIERS DE JONG en FOKJE SCHIPPERS, ouders van ELIZABETH DE JONG (1910-1989)

KLAAS PIERS DE JONG & FOKJE SCHIPPERS

  1. Klaas Piers DE JONG, geboren zondag 24 april 1853 (volle maan) te Haskerhorne, overleden dinsdag 9 december 1930 te Oudehaske, 77 jaar oud, veenwerker, winkelier, boer, melkerijchef (in Duitsland), tr. (1) 16-5-1878 met JELTJE HEIDA, tr (2) 12-5-1881 met JANTJE DE ROOS bij wie drie dochters en een zoon Pier, tr (3) 2 maart 1893 met
  2. Fokje SCHIPPERS (Fokje Jurjens Schipper), geb. woensdag 15 juni 1870 (volle maan) te Oudeschoot, overl. 14 november 1936 (nieuwe maan) in De Tijnje (Opsterland), 66 jaar oud.

Klaas Piers (“pake Klaas”) was bijna 40 jaar, toen hij op 2 maart 1893 (donderdag, volle maan) trouwde met de 22-jarige Fokje SCHIPPERS (“beppe Fokje”). In 1910 worden zij ouders van Elizabeth DE JONG (kw 2, “moeder Lyske”). Klaas Piers is dan 57, Fokje op 13 dagen na 40 jaar oud. Na de geboorte van Lyske worden nog de spullen bij elkaar gepakt en verhuist het gezin, op twee kinderen na (Jurjen en Geeske), naar het Duitse Rijnland waar Klaas, in twee perioden, aan de slag gaat als melkerijchef bij een herenboer te Lohrwardt. Jongste zoon en laatste kind Heinrich (Hendrik) wordt daar in 1913 geboren.

Tekst uit huwelijksakte van 2 maart 1893, het huwelijk tussen Klaas en Fokje: “In het jaar 1893, den tweeden dag der maand Maart, zijn voor ons ondergetekende, ambtenaar van den Burgerlijke Stand der Gemeente Schoterland, provincie Friesland, verschenen: KLAAS DE JONG, weduwnaar van Jantje de Roos, oud 39 jaren, vervener, geboren te Oudehaske, wonende te Mildam, meerderjarige zoon van Pier Jacobs de Jong, overleden, en Joltje Fokkes Veldstra, zonder beroep, wonende te Idskenhuizen, indertijd echtelieden, en FOKJE SCHIPPERS, oud 22 jaren, zonder beroep, geboren te Oudeschoot, wonende te Mildam, minderjarige dochter van Jurjen Annes Schippers, arbeider, en Janke Hendriks Wiekel, zonder beroep, echtelieden, wonende te Mildam. Welke ons verzocht hebben het door hen voorgenomen huwelijk te voltrekken, waarvan de afkondigingen op zondagen den 19de en 26ste Februarij dezes jaar binnen de gemeente is geschied. Waarna wij hun in het openbaar hebben afgevraagd, of zij elkander wederkerig tot echtgenooten aannemen en getrouwelijk al de plichten zullen vervullen, welke door de wet aan de huwelijkse staat verbonden zijn, waarop door ieder afzonderlijk een toestemmend antwoord zijnde gegeven, hebben wij in naam der wet verklaard dat KLAAS DE JONG en FOKJE SCHIPPERS bovengenoemd door de echt aan elkaar zijn verbonden. En zulks in tegenwoordigheid van Hendrik Faber, oud 47 jaren, veldwachter, en Herman Bakker, oud 46 jaren, veldwachter, beiden wonende te Heerenveen, Harm Wind, oud 36 jaren, klerk, wonende te Nijehaske, en Jouke Kort, oud 27 jaren, klerk, wonende te Het Meer, allen geen bloedverwanten of aanverwanten van de echtgenoten. Er is hiervan door ons opgemaakt deze acte, echter nadat wij deze eerst aan verschijnende partijen en de getuigen hebben voorgelezen. Door ons, de bruidegom, de bruid, den ouders des bruid en de getuigen is ondertekend, verklarende dat de moeder der bruid niet te kunnen schrijven als zulks niet geleerd hebbende.”

In de tekst van de huwelijksakte staat wel vermeld dat Klaas Piers weduwnaar is van Jantje DE ROOS, niet dat hij daarvoor al weduwnaar was van Jeltje HEIDA. Bij dit derde huwelijk zijn de ouders van Klaas niet aanwezig. Vader Pier Jacobs DE JONG (1825-1885, kw 12) omdat hij is overleden, moeder Joltje Fokkes VELDSTRA (1823-1900) omdat ze vermoedelijk niet bij machte was de winterreis tussen Idskenhuizen en Mildam te doen. Joltje zal 18 maart 70 worden. Na het overlijden van Pier is ze van Oudehorne (bij Mildam) naar Idskenhuizen gegaan en daar ingetrokken bij een tante en nicht van haar. Zeven jaar later is Joltje wel te Mildam bij Klaas & Fokje aanwezig. Ze overlijdt te Mildam op dinsdag 10 april 1900, 77 jaar oud.

De ouders van Fokje zijn wel bij het huwelijk aanwezig: Jurjen Annes SCHIPPERS (1822-1908, kw 14) en Janke Hendriks WIEKEL (1840-1908, kw 15). Volgens de akte wonen deze twee te Mildam, maar in feite zal het te Brongerga zijn geweest (“het witte huisje schuin achter de begraafplaats te Brongerga”), de buurtschap dicht bij Mildam die ook als Oranjewoud of “onder Oudeschoot” wordt aangeduid. In dat witte huisje is Fokje in ieder geval geboren.

Uit het huwelijk van Klaas Piers en Fokje worden 9 kinderen geboren: Janke, geb zaterdag 31-3-1894 te Mildam. Pier, geb donderdag 26-3-1896 te Mildam, ovl dinsdag 22-8-1899, drie jaar oud. Jacob, geb vrijdag 29-7-1898 te Mildam. Pier, geb maandag 29-10-1900 te Mildam. Jurjen, geb maandag 19-5-1902 te Mildam. Geeske, geb 1904 te Mildam. Tryntje, geb vrijdag 27-4-1906 te Oudehaske. Elizabeth, geb donderdag 2-6-1910 te Oudehaske (kw 3). Hendrik (Heinrich), geb 1913 te Lohrwardt/Haffen (Duitsland).

Pake Klaas is 60 wanneer Hendrik als laatste kind wordt geboren, beppe Fokje 43. De geboorte vindt plaats in het dijkhuis aan de oostelijke Rijnoever bij Gut Hübsch waar Klaas als melkerijchef werkzaam is. Een deel van de Lohrwardtse polder, de geboorteaangifte wordt gedaan op het gemeentehuis te Mehrhoog waar de pasgeborene niet als Hendrik maar als Heinrich wordt ingeschreven.

Klaas Piers is vierde kind, derde zoon, uit het huwelijk van Pier Jacobs DE JONG en Joltje Fokkes VELDSTRA. Pier en Joltje trouwden zondag 30-8-1846 te Haskerhorne. Pier is een boerenzoon en Joltje een boerendochter. Als oudste zoon zou Pier eerste opvolger zijn voor het boerenspul van zijn vader Jacob Piers DE JONG (1797-1850, kw 24) te Haskerhorne. Maar deze vader Jacob overlijdt op 52-jarige leeftijd. Pier is dan 25 en net 4 jaar getrouwd, twee peuterzonen. Misschien was er geen overeenstemming betreffende de toekomst van het bedrijfje te Haskerhorne en koopt Pier zich er uit. In 1851 staat hij vermeld als boer te Haskerdijken, kinderen (waaronder in 1853 Klaas Piers) gemeld als geboren te Oudehaske. Circa 1855 trekt Pier weg uit Haskerland, hij is dan 30, om een eigen bedrijf te Oudehorne (Schoterland) te starten. Op dit bedrijf groeit Klaas Piers vervolgens op. Pier staat in akten vermeld als veehouder, boer en veenbaas. Een gemengd bedrijf. Volgens familieverhalen (kleindochter Lyske die hem nooit in leven heeft gekend) was hij een “grote boer” en een gewaardeerde fokker van Friese paarden.

Uit de gegevens zou kunnen worden afgeleid dat Pier Jacobs na het vroege overlijden van zijn vader tamelijk eigenzinnige keuzes deed. Volgens familieverhaal was zijn derde zoon, Klaas Piers, minstens zo of zelfs meer eigenzinnig. Een jongen-met-wilde-haren, zegt de dochter Lyske er later over. Typerend is wel dat wanneer Pier in 1885 op 60-jarige leeftijd overlijdt, geen van zijn zonen in het bedrijf aanwezig is om dit voort te zetten (jongste zoon Epke is nog thuis en doet wat, maar is te jong). Weduwe Joltje vertrekt naar Idskenhuizen.

Hoe het werkelijk ging weten we niet. Klaas Piers (pake Klaas) is 25 en “van boerenbedrijf”, wanneer hij 16-5-1878 trouwt met Jeltje HEIDA (21). Ze gaan wonen te Mildam. Niet bij het bedrijf van vader Pier. Oudste broer Jacob Piers (1847-1879) woont te Haskerhorne en dus ook niet bij dat bedrijf. Tweede broer Fokke Piers (1849-1889) is in 1878 wèl in het bedrijf van zijn vader werkzaam. Klaas sluit daar niet op aan. (Zie verder bij Pier Jacobs DE JONG, kw 12).

KLAAS PIERS & JELTJE HEIDA

De boerenzoon Klaas Piers DE JONG (25) uit Oudehorne, geboren te Oudehaske, trouwt donderdag 16-5-1878 (volle maan) met Jeltje HEIDA (21), boerendochter uit Mildam. Ze gaan te Mildam wonen.

Jeltje is jongste kind uit het huwelijk van Homme Jeips HEIDA en Aaltje Jelles SCHOTANUS. Een nakomertje want Homme en Aaltje trouwden zondag 27-5-1832 en kregen eerst de kinderen Jeep Heida (1834), Jelle Heida (1836), Jan Heida (1838), Ytje Heida (1840), Tjeerd Heida (1843), Ede Heida (1845-1846), Ede Heida (1849), daarna, op 27-12-1856 (zaterdag, derde kerstdag, nieuwe maan), Jeltje Heida (na doodgeboren kindje nog in 1851). De oudere broers van Jeltje zijn rond 20 wanneer zij wordt geboren.

Wanneer ze in 1878 trouwt, zijn de ouders van Jeltje overleden. Homme Jeips HEIDA op zondag 5-7-1874, 66 jaar oud. Aaltje SCHOTANUS op vrijdag 19-4-1878, 68 jaar oud. Aaltje overlijdt 19 april, terwijl het huwelijk van Jeltje en Klaas op 16 mei gepland stond. Aaltje maakte de voorbereidingen tot het huwelijk van haar jongste dochter nog wel mee, maar stierf vier weken vooraf. Bij het huwelijk heeft Ede HEIDA, koopman te Oudeschoot, broer van de formeel nog minderjarige Jeltje, de rol van voogd: hij geeft toestemming voor het huwelijk.

Haar moeder Aaltje Jelles SCHOTANUS is 16-12-1809 te Mildam geboren, dochter van Jelle Klazes SCHOTANUS en Jeltje Tjeerds HOEKSTRA die 8-5-1803 te Katlijk met elkaar trouwden. Uit hun huwelijk werden louter dochters geboren: Popkjen (1804-1881, tr 29-10-1826 met Tjeerd Jans HOEKSTRA), Trijntje (1806-1865, tr 16-5-1830 met Jeip Pieters HEIDA), Aaltje (1809-1878, tr 27-5-1832 met Homme Jeips HEIDA), Beeuwkjen (1813-1816) en Beeuwkjen (1817-1863, tr 16-5-1841 met Sipke Joukes DE VRIES).

Haar vader Homme Jeips HEIDA is ca 1808 te Mildam geboren, jongste zoon van Jeip Jans HEIDA en Ytje Hommes KUIPER. Het huwelijk van Jeip en Ytje was voor Jeip een tweede huwelijk. Jeip is van 2-1-1749 (Oranjewoud). Zijn eerste huwelijk, 19-11-1780 te Oudeschoot, is met Popkje Pieters LANGIUS. Uit dat huwelijk worden de dochters Wytske (1783-1813, gehuwd 9-1-1803 met Andries Jans uit Bovenknijpe) en Akke geboren (1785-1820, gehuwd 6-12-1807 met Sjoerd Jacobs Vellinga uit Mildam). Popkje overlijdt en 27-1-1793 trouwt Jeip opnieuw. Te Heerenveen op 27-6-1793 met Ytje Hommes Kuipers. Uit dat huwelijk de zoon Jan Jeips HEIDA, geb te Mildam 30-8-1795, trouwt daar 20-4-1815 met Saakjen Eizes, ovl 8-1-1818, 22 jr, “veehouder te Mildam”. De dochter Stijntje, geb 4-1-1797, trouwt 16-5-1821 met Anne Eizes HOEKSTRA. En de zoon Homme, ca 1808. Vader Jeip is dan 59, moeder Ytje 43 jaar oud. Ytje KUIPER werd 92 (ovl 19-6-1857). Jeip HEIDA werd 67 (ovl 28-6-1816). Homme maakt zijn vader slechts 8 jaar mee. Uit overlijdensakte van Jeip: “Merk Gerrits VAN DER MOLEN, 42 jr, en Barteld Klazes BEENEN, 34 jr, beide arbeiders en geburen, verklaren dat Jeip Jans HEIDA, huisman, 67 jr, wonende te Mildam, nalatende zijne echtgenote Ytjen Hommes KUIPER benevens éen meerderjarige en twee minderjarige kinderen (dus Jan die in 1818 zal overlijden, resp Stijntje en Homme), mitsgaders één meerderjarige dochter uit een vorig huwelijk met Popkjen Pieters in echte verwekt (de dochter Akke die in 1820 zal overlijden), op den 28sten juni in huis nr 46 te Mildam is overleden.” Uit overlijdensakte van Homme: “Marten Gerbens ZWAAGSTRA, 45 jr, timmerman wonende te Mildam, en Roelof POL, 26 jr, smid te Mildam, verklaren dat Homme Jeips HEIDA, 66 jr, boer, geboren en wonende te Mildam, gehuwd met Aaltje Jelles SCHOTANUS, zoon van Jeip Jans HEIDA en Ytjen Hommes KUIPER, op den 5den Juli in huis nr 46 te Mildam is overleden.” Huis nr 46 is de boerderij geweest waar de Heida’s sinds lang hun bedrijf uitoefenden.

Het huwelijk van Klaas Piers DE JONG en Jeltje HEIDA eindigt binnen veertien maanden. Op maandag 14-7-1879 komen de buurmannen Zwaagstra en Velde naar het Schoterlandse gemeentehuis om twee overlijdens te melden. Akte 142 betreft een baby, Joltje de Jong, slechts drie dagen oud geworden: “Marten Gerbens ZWAAGSTRA, 50 jr, timmerman te Mildam, en Gerrit Kornelis VELDE, 25 jr, bakker te Mildam, verklaren dat Joltje DE JONG, oud 3 dagen, dochter van Klaas DE JONG, vervener, en Jeltje HEIDA, echtelieden wonende te Mildam, op den 14den juli 1879 in huis nr 20 te Mildam is overleden.” En akte 143 betreft de moeder: “Marten Gerbens Zwaagstra, 50 jr, timmerman te Mildam, en Gerrit Kornelis Velde, 25 jr, bakker te Mildam, hebben verklaard dat Jeltje Heida, oud 22 jaren, zonder beroep, geboren en wonende te Mildam, echtgenote van Klaas de Jong, in het huis nr. 20 te Mildam is overleden.” Jeltje en Joltje worden in één kist begraven bij de Hervormde kerk te Oudeschoot. Het wordt een “familiegraf”. Klaas is 26. Tien dagen na de begrafenis van Jeltje en Joltje is er nòg een begrafenis: op woensdag 23 juli overlijdt in Oudehaske Klaas’ oudere broer Jacob Piers DE JONG (32 jaar, ongehuwd, volgens zeggen liep hij longontsteking op bij voorrijden tijdens paardenkeuring).

KLAAS PIERS & JANTJE DE ROOS

Ongeveer twee jaar na het overlijden van Jeltje HEIDA en de Joltje-baby gaat Klaas een tweede huwelijk aan. Op donderdag 12-5-1881 trouwt hij (28) met Jantje DE ROOS (21), bakkersdochter uit Oudeschoot. Volgens de huwelijksakte: “Klaas de Jong, oud 28 jaren, vervener, geboren te Oudehaske, wonende te Mildam, zoon van Pier Jacobs de Jong, vervener, en Joltje Fokkes Veldstra, wonende te Oudehorne, weduwnaar van Jeltje Heida, huwt met Jantje de Roos, oud 21 jaren, zonder beroep, geboren en wonende te Oudeschoot, dochter van Freerk IJsgram DE ROOS, zonder beroep te Oudeschoot, en Aaltje Botes SPANDAU, overleden, indertijd echtelieden.”

Jantje de Roos is donderdag 17 november 1859 geboren. Toen was vader Freerk Ygram DE ROOS nog 40 jaar en bakker te Oudeschoot. Moeder Aaltje SPANDAU is 38 bij de geboorte van Jantje.

In de huwelijksakte (Klaas en Jantje) staat dat haar vader “geboren en wonende te Oudeschoot” is. Dat eerste is fout: Freerk DE ROOS werd te Nijehaske geboren, 12-5-1817. Zijn vader Ygram DE ROOS, toen 25 jaar oud, was er (ook) bakker. Freerk DE ROOS en Aaltje SPANDAUW traden in het huwelijk op 17-4-1842 toen Freerk 24 was, “bakkersknecht, geboren te Nijehaske en wonende te Heerenveen, zoon van Ygram Freerks DE ROOS, bakker, en van Tjitske Ayzes DE VRIES, echtelieden, wonende te Gorredijk”, en Aaltje 21, “zonder beroep, geboren en wonende te Heerenveen, dochter van Bote SPANDAUW, koopman te Heerenveen, en Trijntje Jacobus DE BOER, overleden.” Aaltje, geboren 25-2-1821 te Heerenveen, is bij het huwelijk van Klaas en Jantje niet aanwezig. Zij werd 51 jaar oud en overleed (4-6-1872 “des middags ten 12 ure in het huis nr 23 te Oudeschoot”), toen haar dochter 12 jaar oud was. Ex-bakker Freerk overlijdt vier jaar na het huwelijk van dochter Jantje. Volgens de overlijdensakte “geboren en wonende te Heerenveen”. Maar hij overlijdt 17-9-1885 te Langezwaag, 68 jaar oud. Vader Ygram DE ROOS leerde het bakkersvak waarschijnlijk in Lemmer. Bij de naamsregistratie van 1811 meldt Klaaske Ygrams VAN DER WERF te Balk, weduwe van Freerk Harmens DE ROOS, de kinderen: Gettje (27, Balk), Harmen (25, Lemmer), Gelkjen (23, Balk) en Ygram (20, Lemmer). Het huwelijk tussen Freerk Harmens en Klaaske Ygrams werd 7-7-1782 te Balk ingezegend.

Klaas Piers kreeg door zijn tweede huwelijk een nieuwe start. Naast zijn beroep als vervener, wordt hij ook winkelhouder. De ervaring en contacten die bakkersdochter Jantje de Roos meebracht, hielpen hier ongetwijfeld bij. Op de Anneburen tussen Mildam en Oudeschoot gaan ze een levensmiddelenwinkeltje drijven. Jantje achter de toonbank. Klaas laat er een huis bouwen. Samen met Jantje krijgt hij vier kinderen, allen te Mildam op de Anneburen: Joltje, geb donderdag 16-3-1882 Aaltje, geb zaterdag 4-8-1883 Frederikje, geb dinsdag 15-12-1885 Pier, geb zaterdag 13-4-1889, ovl woensdag 6-8-1890, 14 maanden oud.

Na het overlijden van zoontje Pier gaat het ook mis met Jantje de Roos. Ze overlijdt donderdag 18-8-1892. Uit de overlijdensakte: “Hielke Bultsma, oud 53 jaren, winkelier te Mildam, en Jan Faber, oud 42 jaren, arbeider te Mildam, verklaren dat Jantje de Roos, oud 32 jaren, zonder beroep, geboren te Oudeschoot, wonende te Mildam, gehuwd met Klaas de Jong, dochter van Freerk Ysgrams de Roos en Aaltje Botes Spandau, de 18den augustus 1892 des nachts om 1 ure te Mildam is overleden.”

Klaas Piers is inmiddels 39 jaar. Hij is voor de tweede maal weduwnaar en verantwoordelijk voor drie jonge dochters uit het huwelijk met Jantje de Roos. Misschien ging het al langer niet goed met de gezondheid van Jantje. Feit is dat Klaas Piers vijf maanden na het overlijden van Jantje de Roos weer opnieuw in het huwelijk treedt. De drie dochters van Klaas en Jantje groeien verder op met stiefmoeder Fokje Schippers en de nieuwe kinderen die worden geboren. Ze zijn alledrie getrouwd vóór Klaas en Fokje naar Duitsland vertrekken. Wanneer de jongere kinderen gaandeweg van Duitsland naar Friesland terug worden gestuurd, zijn de gehuwde stiefzussen een welkome opvang.

Joltje DE JONG

Geboren 16-3-1882 te Mildam. Vernoemd naar de moeder van Klaas, Joltje Fokkes VELDSTRA. Joltje is 20 jaar oud wanneer ze donderdag 19-6-1902 te Oranjewoud trouwt met de 27-jarige Klaas PRAKKEN, geb. 23-10-1874 te Huizum (Leeuwarderadeel), winkelier van beroep. De vader van Klaas, Jakob Klazes PRAKKEN, is 20-2-1894 te Oranjewoud overleden, 51 jaar oud (Schot 59). De moeder van Klaas, Cornelia Pieters BRON, woont te Oranjewoud en wordt in de akte “winkelierseke” genoemd. Cornelia overlijdt 5-2-1904 (Schot 27), 54 jaar oud. Anderhalf jaar na het huwelijk van haar zoon met Joltje DE JONG. Klaas Prakken trok voor de loting van de militaire dienst in de gemeente Leeuwarden het daar gevaarlijk lage nummer 128, maar werd vrijgesteld “uit hoofde van te zijn eenige wettige zoon”. De verhuizing naar Oranjewoud zal kort voor 1894, overlijdensjaar van Jakob, hebben plaatsgevonden. Misschien begon Cornelia een winkeltje te Oranjewoud om alsnog een gezinsinkomen te krijgen. Joltje had als winkeliersdochter uit Mildam enige ervaring.

De dochter Trijntje PRAKKEN (geb 1876 te Huizum) trouwt 18-5-1902, een maand voor het huwelijk van Joltje en Klaas, te Oranjewoud (Schot 58) met Tjamme KORT. Geen kinderen bekend. Trijntje overlijdt 31-10-1919, 43 jr, gehuwd (Schot 169). Ook over eventuële kinderen van Joltje en Klaas nog geen informatie. Bleef het huwelijk kinderloos?

Aaltje DE JONG

Geboren 4-8-1883 te Mildam. Vernoemd naar Aaltje SPANDAUW, de moeder van Jantje DE ROOS. Aaltje trouwt, zoals zus Joltje, ook op 20-jarige leeftijd. De huwelijksdatum is donderdag 16-6-1904. Klaas Piers is inmiddels met gezin van Mildam naar Oudehaske verhuisd. In de huwelijksakte staat dan ook vermeld dat Aaltje 20 jaar oud is, zonder beroep, wonende te Oudehaske, “dochter van Klaas DE JONG, veehouder, wonende te Oudehaske, en van wijlen diens echtgenote Jantje DE ROOS”.

De jongemeid Aaltje komt wellicht kort na die verhuizing in de Haske al een leuke jongen tegen en wordt er snel tot een huwelijk besloten. Ze trouwt met Marcus VENEMA, geboren 2-9-1881 te Nijehaske, 22 jaar oud, wonende te Oudehaske, verver van beroep. Zoon van Gerrit Marcus VENEMA, van beroep verver, en Jetske Klazes DE JONG, echtelieden, wonende te Oudehaske. Aaltje trouwt in in een schildersbedrijfje. Ook Marcus was enige wettige zoon en kreeg om die reden vrijstelling van militaire dienst, hoewel hij wel het lage nummer 15 had getrokken. We hebben nog geen informatie over mogelijke kinderen van Aaltje en Marcus.

Frederikje DE JONG

Geboren 15-12-1885 te Mildam. Derde kind en opnieuw een dochter. Ze wordt vernoemd naar de vader van Jantje, Freerk Ygrams DE ROOS, dus wordt het Frederikje. Freerk was 3 maanden ervoor, 17-9-1885, overleden. De vader van Klaas, Pier Jacobs DE JONG, was overigens 2 maanden voor de geboorte van Frederikje overleden, op 10-10-1885. Maar naar hem werd ze niet vernoemd.

Frederikje is 21 wanneer ze donderdag 16-5-1907 te Oudehaske trouwt met Thijs HOEKSTRA, oud 26 jaar, geboren 17-4-1881 te Oudehaske, van boerenbedrijf, zoon van Harmen Klazes HOEKSTRA, veehouder, wonende te Oudehaske, en van wijlen diens echtgenote Maria NIJMEIJER, overleden 4-10-1902 te Oudehaske.

Frederikje trouwt in in een boerenbedrijfje. Thijs HOEKSTRA is jongste zoon uit het huwelijk van Harmen en Maria (voor Harmen tweede huwelijk), zijn vader is al 78 wanneer Thijs trouwt. Volgens de huwelijkse bijlagen ontsprong ook Thijs de militaire dienst, maar hij “uit hoofde van broederdienst”. Hij had dus een oudere broer (Klaas, geboren 1871) die wel in dienst was geweest en verder niet meer dan één andere broer.

Vooral Frederikje (met Thijs) op hun boerderij te Oudehaske waren in volgende jaren van belang als opvangadres voor de kinderen uit het derde huwelijk van Klaas Piers (halfzussen en –broers van “tante Frederikje”) nadat Klaas met gezin op avontuur in Duitsland ging. Toen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog in 1945 (zijn broer Jan was door de Duitse bezetters gearresteerd) het voor Willem Van der Hoek raadzaam leek ook even “onder te duiken”, deed hij dat op de boerderij van Thijs en Frederikje te Oudehaske die ruim honderd meter verwijderd van de dijk in de polder lag. Met vrij zicht op mogelijke arrestatie-commando’s. Oudere kinderen van Willem en Elizabeth de Jong kunnen zich logeerpartijen bij tante Frederikje rond 1950 nog wel herinneren.

Pier DE JONG

Geboren 13-4-1889 te Mildam. Vierde kind, eerste zoon. Vernoemd naar Pier Jacobs DE JONG, de vader van Klaas. Deze Pier wordt slechts 14 maanden oud en overlijdt 6-8-1890 te Mildam.

KLAAS PIERS & FOKJE SCHIPPERS

Klaas gaat 2-3-1893, vijf maanden na het overlijden van Jantje de Roos, een derde huwelijk aan. Huwelijk met Fokje SCHIPPERS, geb. 15-6-1870 te Oudeschoot (Oranjewoud), 22 jaar oud.

Hierboven zijn diverse gegevens over dit huwelijk dat tot negen kinderen leidde, al genoemd. Circa 1903 verhuist het gezin naar Oudehaske, waar nog de dochters Geeske, Trijntje en Elizabeth (1910, kw 3) worden geboren.

Pake Klaas wordt in 1903 vijftig jaar. Van de drie dochters uit het huwelijk met Jantje DE ROOS is Joltje in 1902 te Oranjewoud getrouwd met Klaas PRAKKEN . Zij gaat niet mee naar Oudehaske. De beide andere dochters, Aaltje en Frederikje, gaan wel mee. Zij naderen ook de huwbare leeftijd: Aaltje trouwt in 1904 te Oudehaske met de schilder Marcus VENEMA, Frederikje in 1907 met de boerenzoon Thijs HOEKSTRA. Uit het huwelijk met Fokje SCHIPPERS zijn er de 9-jarige dochter Janke en de peuters Jacob (5), Pier (3) en Jurjen (1). Er is een geregelder leven nodig dan Klaas tot dusver leidde. Geen “wilde haren” meer, hoewel …….. Klaas besluit volledig boer te worden. Hij doet het huis op de Anneburen te Mildam van de hand en koopt te Oudehaske de (historische) boerderij “De Kooperen Klopper”. Rond vijf jaar oefent hij daar het beroep van veehouder uit. Dan verkoopt hij “De Kooperen Klopper” en betrekt “het boerderijtje tegenover de oude Hervormde kerk van Oudehaske”. Daar houdt hij het nog minder lang uit. Hij trekt naar Nijehaske (met gezin uiteraard) en vervolgens naar Terband en stopt vervolgens volledig met het idee van een eigen boerenbedrijf.

Binnen de veehouderij deed zich het nieuwe verschijnsel van coöperatieve zuivelfabrieken voor, die het boerenbedrijf veel werk uit handen namen. Klaas was daarin wel geinteresseerd. Na 1910 krijgt hij een “vaste baan” als melkrijder voor de zuivelfabriek te Luinjeberd. Het tweemaal per dag tillen, verschuiven en vervoeren van honderden volle en lege melkbussen tegelijk hakt er uiteraard in (de zoontjes zijn nog te klein om er bij te kunnen helpen) en Klaas nadert nu de zestig: dit is ook weer niet wat hij wilde. Hij neemt een nog ingrijpender beslissing: hij gaat met Fokje en gezin naar Duitsland. Vanuit Duitsland werd in die tijd hevig geronseld om Nederlandse jonge mannen naar de kolenmijnen en de industrie in het Rijnland te krijgen. Ook naar Friese melkerijknechten was een grote vraag. Klaas Piers was zeker geen jongeman meer, maar toch waagde hij de stap. Hij kwam in contact met een rijke herenboer te Lohrwardt aan de Rijn, bij Haffen, tussen Rees en Wesel, die vertrouwen had in de bijna 60-jarige (Klaas oogde wellicht jonger) en hem wel wilde als “chef van de melkerij”.

Eind 1912/begin 1913 trekken Klaas, Fokje en 5 kinderen, Janke, Jaap, Pier, Trijntje en Elizabeth, naar Lohrwardt. De dochters van Klaas en Jantje blijven getrouwd te achter. De kinderen Jurjen en Geeske moeten “de lagere school nog afmaken” (leerplicht was ingevoerd) en blijven ook te Oudehaske. Onder de hoede van halfzus Frederikje en haar man Thijs. Het gezin gaat in Duitsland wonen in een huisje op de Rijndijk dat tot het erf hoort van Gut Hübsch, het boerenbedrijf waar Klaas in dienst komt. In 1913 wordt er nog het (laatste) kind geboren, de zoon Hendrik, die op het gemeentehuis te Mehrhoog wordt ingeschreven. Als Heinrich. Klaas is dan 60.

De baan in Duitsland bevalt hem. En het verdient goed. Uiteraard is er heimwee bij Fokje en de kinderen en lastig is dat Duitsland zich plots in een oorlog stort (de Eerste Wereldoorlog), hoewel dit op het werk van Klaas geen invloed heeft. Dochter Trijntje gaat in Haffen naar de lagere school en moet daarvoor een dagelijkse, lange tocht via de Rijndijk maken. Dat bevalt helemaal niet. Oudste dochter Janke wordt 20 en trekt de aandacht van de jongens in de buurt. Daar begint de uittocht eigenlijk mee. Klaas en Fokje besluiten dat Janke maar terug moet naar Oudehaske, “voor ze met een Duitser aankomt”. En broer Pier (14) aardt ook niet in Duitsland. Via de contacten in Oudehaske wordt voor Janke een betrekking aldaar als boerenmeid gevonden en voor Pier een betrekking als knecht bij een boer te Oosterzee. Janke en Pier vertrekken uit Lohrwardt.

De volgende exodus betreft oudste zoon Jacob die naar Friesland moet vanwege zijn militaire dienstplicht en dochter Trijntje die op de Duitse school te veel problemen krijgt. Zij wordt ook gestald bij halfzus Frederikje. Jongste dochter Elizabeth wordt in 1916 zes jaar en leerplichtig en het lijkt beter haar niet dezelfde problemen te bezorgen die Trijntje kreeg. Kortom: naar Frederikje. In Lohrwardt blijven Klaas & Fokje achter met enkel het daar geboren zoontje Hendrik. Vooral Fokje vindt dat het zo niet kan en drukt haar mening door. Klaas gaart zijn geld bij elkaar en weet een boerenbedrijfje te Weidum (onder Leeuwarden) op de kop te tikken. Dichter bij Oudehaske zit er niet in. Maar je kunt te voet naar de vrijdagse veemarkt in Leeuwarden (en de café’s) en dat is ook wat waard. In 1917 verlaten ze Lohrwardt en beginnen in Weidum “opnieuw”. Met in ieder geval Hendrik en de jongste dochters.

Dochter Elizabeth (kw 2) heeft uiteindelijk aan schoolopleiding slechts 3 jaar lagere school gehad, want Klaas zegt Weidum weer snel vaarwel. Na afloop van de oorlog doet de herenboer van Gut Hübsch een dringend beroep op hem om weer naar Lohrwardt terug te komen. Het aanbod is aantrekkelijk en Klaas praat Fokje om. Zo zitten ze, met de twee jongste kinderen, vanaf begin 1919 weer in in Duitsland aan de Rijn. Het is de bedoeling dat ze er een paar jaar flink zullen sparen voor de oude dag. Klaas wordt er 66 en 67. Dochter Elizabeth wordt er 9 en net geen 10. Ze moest naar school, maar daar komt weinig van terecht. Onder de hoede van haar zussen had ze in Oudehaske een plezierige schooltijd gehad en dat miste ze nu helemaal. Heimwee. Steeds zwak, ziek en misselijk (onwil?). Lyske is een probleem. Lyske viert haar 10de verjaardag (2 juni 1920) weer in Friesland. Haar oudste zus, Janke, gaat trouwen en half mei reizen Fokje en Lyske naar Friesland om bij het huwelijk aanwezig te zijn. Janke, inmiddels 26 en in het nieuwe dorpje De Tynje (bij Terwispel) terecht gekomen, had er verkering met Roelof BAKKER. Huwelijk 3-6-1920 Opsterland akte nr.110: “Roelof Bakker, 28 jaar, Arbeider, geb. te Tjalleberd, wonende te Tijnje, zoon van Theunis Bakker, 55 jaar, veehouder te Hoornsterzwaag, en van Hiltje van der Duim, overleden. En Janke de Jong 26 jaar, zonder beroep, geboren te Mildam en wonende te Tijnje, dochter van Klaas Piers de Jong, 66 jaar, melkknecht, en van Fokje Schippers, oud 50 jaar, zonder beroep, wonende te Loworth, Duitsland, hierbij tegenwoordig.”

Elizabeth wordt 10 in De Tynje. De volgende dag, 3 juni 1920, is de bruiloft van Janke en Roelof, dus dubbel feest. Een week later vertrekt Fokje weer naar Duitsland en, driedubbel “feest”, Lyske hoeft niet mee. Ze blijft negen maanden aaneen bij Janke en Roelof in de Tynje logeren. Gedurende die tijd is Fokje bezig te Lohrwardt Klaas een verder verblijf in Duitsland uit het hoofd te praten en dat heeft resultaat. Waarschijnlijk bij Klaas met pijn in het hart (het werk beviel hem, de relatie met de herenboer was uitstekend, de verdiensten waren goed), werd de baan opgezegd, werden de spullen ingepakt of verkocht en het gespaarde geld geteld.

Het verhaal gaat dat zoon Pier (20 jaar) meehielp bij de verhuizing en vooruit werd gestuurd om op de fiets, met een mand jonge kippen en met geld voor de bouwers van een nieuwe boerderij aan de Kavel (bij de Haske), alvast wat zaken te regelen. Aan de grens werd Pier door de douane tegen gehouden en werden de kippen en het geld in beslag genomen.

Zeker is wel dat Klaas in 1921 met zijn spaargeld, vele miljarden Duitse Reichsmarken, naar de bank van de Gebr.Mispelblom aan de Lindegracht te Heerenveen ging om die Marken in Nederlandsche Guldens te laten omzetten. Hij had in Duitsland natuurlijk wel gemerkt onbegrijpelijk veel meer Marken te krijgen voor hetzelfde werk, maar dat de waarde van de Reichsmark na 1919 in het buitenland vrijwel nul-komma-nul was geworden, kreeg hij pas bij de bank goed door. Mispelblom rekende uit dat de miljarden Marken omgerekend slechts stond voor 18 Nederlandsche Guldens. Volgens een andere versie 56 of 59 Nederlandsche Guldens. Het ging in ieder geval om een relatief zo klein bedrag, dat Klaas weigerde het te accepteren. Dan behingje ik de keamer der wol mei, schijnt hij geroepen te hebben. Dat “plan” voerde hij niet uit. De Duitse bankbiljetten zijn niet als kamerbehangsel gebruikt, maar bleven bewaard. Een deel ervan raakte na het overlijden van Klaas en Fokje nog bij Willem en Lyske terecht.

De nieuwbouw aan de Kavel is inmiddels doorgegaan. De bank bleek bereid Klaas een hypothecair krediet te geven en zo wordt hij opnieuw “veehouder te Oudehaske”. Op 24 april 1923 viert hij zo zijn 70ste verjaardag (Fokje is dan 53). Waarschijnlijk wordt dit in bijzijn van veel of al zijn kinderen gevierd, dat weten we niet. Zoon Pier (22) is als enige van Klaas’ vier zonen in het boerenberoep werkzaam, maar heeft inmiddels zijn koffers al gepakt. Enkele dagen later stapt Pier te Rotterdam aan boord van het schip Nieuw Amsterdam om naar “Amerika” te emigreren. Dit zal op de verjaardag van Klaas zeker één van de hoofdonderwerpen van gesprek zijn geweest.

In het boerderijtje aan de Kavel wordt Klaas tenslotte 77 jaar oud. Hij overlijdt op 9 december 1930. In de jaren ervoor zijn alle kinderen getrouwd geraakt, behalve de jongsten, Lyske (20 jaar in 1930) en Hendrik (17 jaar in 1930). Die twee wonen nog in huis met Fokje. Lyske begint geld te verdienen als kleermaakster (naaister) met losse opdrachten, Hendrik vond een baantje in de administratie bij de zuivelfabriek te Haskerhorne. Na het overlijden van Klaas wordt de boerderij aan de Kavel verkocht (de hypotheek zal nog hoog zijn geweest) en gaat Fokje met de twee jongste kinderen wonen in een huurhuis te Oudehaske, aan het Nannewyd. Fokje is nu ook 60-plusser.

Uit overlijdensakte Klaas Piers DE JONG (Haskerland 1930): “Durk DE JONG, 54 jr, veehouder wonende te Oudehaske, en Klaas KLOMPMAKER, oud 41 jr, veehouder wonende te Oudehaske, verklaren dat Klaas de Jong, geboren te Oudehaske, oud 77 jaar en ruim 7 maanden, veehouder wonende te Oudehaske, echtgenoot van Fokje Schippers, zoon van Pier Jacobs de Jong en Jeltje Fokkes Veldstra, beiden overleden, op den 9de december v.m. half twaalf te Oudehaske is overleden.”

Elizabeth (Lyske) heeft inmiddels al verkering met de Heerenveense jongeling Willem VAN DER HOEK (24 wanneer Klaas Piers overlijdt) en die verkering loopt op trouwplannen uit. Willem wordt een graag geziene gast aan het Nannewyd, maar van een bruiloft komt het pas op 21 juni 1934 omdat hij door een ernstige darminfectie tussendoor langdurig in bed (Van Dekemalaan) beland, waarbij zelfs enkele weken voor zijn leven wordt gevreesd. Na 21 juni 1934 krijgt Fokje aan het Nannewyd inwoning van het jonge echtpaar Willem en Elizabeth, terwijl zoon Hendrik naar elders vertrekt (Hendrik wordt verzekeringsagent en trouwt enige tijd later te Bolsward met Jellie VAN DER VEEN). Willem staat ingeschreven voor een nieuwbouwwoning (huurwoning) aan de VanderSluislaan te Oranjewoud, nr 9, twee onder éen kap en die woning wordt in het voorjaar van 1935 opgeleverd.

Fokje verhuist met Willem en de inmiddels (opnieuw) zwangere Lyske naar Oranjewoud. Daar maakt ze de geboorte van kleinzoon Bonne Van der Hoek (13 juli 1935) mee. Fokje was een maand eerder (15 juni 1935) 65 jaar oud geworden. Als inwonende “beppe” was ze misschien niet van groot nut. Voorjaar 1936 blijkt dat een volgend kind voor Lyske en Willem op komst is. In overleg wordt besloten dat Fokje nu gaat wonen bij haar oudste dochter, Janke (dan 42, vier kinderen, van wie de jongste (Hiltje) geboren in 1927), in De Tynje. Fokje Schippers overlijdt in De Tynje op 14 november 1936, 66 jaar oud. De overlijdensakte meldt haar als wonende te Oranjewoud. Waaruit je zou mogen concluderen dat ze bij Janke te logeren ging en dat ze niet als wonende bij Lyske en Willem werd “uitgeschreven”. Er is een navrant feit. Fokje overlijdt ’s ochtends rond kwart over zeven te De Tynje, terwijl in diezelfde ochtend haar dochter Elizabeth in het kraambed ligt te Oranjewoud en daar de zoon Klaas genoemd, wordt geboren. Dochter Elizabeth hoorde het nieuws van het overlijden van Fokje na de bevalling en was, naar haar zeggen, daarover boos en teleurgesteld. Boos omdat het bericht niet direct werd doorverteld (om haar “te sparen”). Teleurgesteld omdat moeder Fokje vaak had laten merken dat ze vreesde dat Elizabeth met zwangerschappen moest oppassen en dat er veel mis kon/zou gaan. De geboorte van een tweede, gezonde zoon kon Elizabeth niet meer aan haar moeder kwijt.

Uit overlijdensakte Fokje SCHIPPERS (Opsterland 1936 en Heerenveen 1936): “Jan VAN DER WEIDE, oud 34 jaar, veehouder wonende te Tijnje, verklarend dat op 14 november v.m. kwart na zeven ure te Tijnje is overleden Fokje Schippers, weduwe van Klaas de Jong, oud 66 jr, z.b. geboren te Oudeschoot wonende te Oranjewoud, dochter van Jurjen Annes Schippers en van Janke Hendriks Wiekel, beiden overleden.”

Ter afsluiting van deze documentatie betreffende grootouders (pake en beppe) Klaas Piers DE JONG en FOKJE SCHIPPERS: Klaas overlijdt december 1930 te Oudehaske en wordt begraven in het graf bij de Hervormde kerk te Oudeschoot (aan de zuidkant in de heuvel waarop de kerk werd gebouwd), waar zijn eerdere vrouwen en jong gestorven kinderen al werden begraven. Fokje overlijdt november 1936 te De Tynje en wordt ook begraven in het graf bij de Hervormde kerk te Oudeschoot. Dit kerkhof is inmiddels geruimd.

Uit het huwelijk van Klaas en Fokje worden de volgende kinderen geboren:

Janke DE JONG Geboren 31-3-1894 te Mildam. Vernoemd naar de moeder van Fokje, Janke Hendriks WIEKEL. Janke de Jong (tante Janke) overlijdt 13-3-1981 te De Tynje, 86 jaar oud, weduwe. Janke trouwt 3-6-1920 te De Tynje met Roelof Bakker, geb. 25-1-1892 te Aengwirden, zoon van Theunis BAKKER en Hiltje VAN DER DUIM. Zijn ouders trouwden te Aengwirden 16-5-1891. Huwelijk 3-6-1920 Opsterland akte nr.110: “Roelof Bakker, 28 jaar, Arbeider, geb. te Tjalleberd, wonende te Tijnje, zoon van Theunis Bakker, 55 jaar, veehouder te Hoornsterzwaag, en van Hiltje van der Duim, overleden. En Janke de Jong 26 jaar, zonder beroep, geboren te Mildam en wonende te Tijnje, dochter van Klaas Piers de Jong, 66 jaar, melkknecht, en van Fokje Schippers, oud 50 jaar, zonder beroep, wonende te Loworth, Duitsland, hierbij tegenwoordig.”

Uit het huwelijk van Janke en Roelof te Tynje geboren: Fokje (18-4-1922, nog in leven, weduwe, woont te Tynje), Theunis (1923, overl te Goor (Overijss) 1982), Klaas (1925, getrouwd met Anneke, woont te Wirdum ) en Hiltje (3-9-1927, overl 13-9-1992, was gehuwd met Jelle BOSMA, 2 kinderen).

Dochter Janke wordt 20 wanneer het gezin van Klaas en Fokje in Duitsland woont. Omdat ze oog krijgt voor de buurjongens en dezen haar ook wel zien zitten, mag ze terug naar Friesland: “Voordat ze met een Duitser aankomt…”. Haar inmiddels getrouwde halfzussen te Oudehaske zorgen voor onderdak.

Voor ouders en voorouders van Roelof Bakker zie zijn Kwartierstaat in de Bijlage. Een belangrijk deel van de voorouders aan vaderskant is oorspronkelijk afkomstig uit NW-Overijssel (“Gieterse verveners”). Grootmoeder aan vaderskant van Roelof is Geeske Theunis DE LEEUW, dochter van Theunis Jans de Leeuw en Ibeltje Sytzes de Vries. Zij was een zuster van Jan Theunis de Leeuw. Deze Jan Theunis is de betovergrootvader van Jan de Leeuw (1941-2002), in 1968 getrouwd met Hiltje Van der Hoek. Grootmoeder aan moederskant van Roelof is Harmina Annes van Sinderen, dochter van de schipper Anne Hotzes van Sinderen, die achterkleinzoon was van dominee Ulpianus van Sinderen te Beetsterzwaag. Annes grootmoeder Hendrikje van Sinderen trouwde met de schipper Anne Freerks. Hun zonen kregen de familienaam Van Sinderen mee, maar werden beslist geen dominee, wel schipper. Zoon Hotze van Sinderen, de vader van Anne, trouwde Harmina Hellendoorn, die een van de zusters was van Teye Lucas Hellendoorn. Teye is een oudgrootvader van de met Janneke Van der Hoek getrouwde Freek Kuipers. En Janneke is vernoemd naar Tante Janke de Jong te De Tynje, getrouwd met Roelof Bakker, een betachterkleinzoon van Harmina Hellendoorn.

Pier DE JONG Geboren 26-3-1896 te Mildam. Vernoemd naar de vader van Klaas, Pier Jacobs DE JONG. Klaas had bij Jantje DE ROOS een eerste zoon Pier die maar 14 maanden oud wordt. De tweede Pier, bij Fokje SCHIPPERS, blijft langer in leven maar wordt toch slechts 3 jaar oud, overl te Mildam 22-8-1899.

  1. Jacob DE JONG (oom Jaap) Geboren 29-7-1898 te Mildam. Jaap is 16 wanneer hij samen met zus Janke vanuit Duitsland naar Friesland (Oudehaske) terug gaat. Hij vindt een baan bij de douane en later bij de belastingdienst o.a. te Oldenzaal, Bolsward en Harlingen. Te Oldenzaal trouwt hij ca 1923 (?) met Klazina Alberdina VAN DEN BERG (tante Sientje), geb 1906, dochter van Roelof (?) en Hendrikje VAN DEN BERG. Kinderen: Roelof (jong overleden), Fokje (1927), Klaas, Jurjen en Jacoba (Coby, 1944). Verder nog aan te vullen.

  2. Pier DE JONG Geboren 29-10-1900 te Mildam, ruim een jaar na overlijden van de vorige (tweede) Pier. De (derde) Pier overlijdt niet jong. Hij is 14 wanneer zus Janke en broer Jaap naar Friesland worden gestuurd. Ook Pier gaat terug. Hij krijgt een betrekking als boerenknecht op een boerderij te Rotsterhaule. Pier is 20 wanneer Klaas en Fokje besluiten definitief een einde te maken aan de Duitse periode (tweede fase). Pier helpt bij de verhuizing. Volgens verhaal van zijn jongste zus (Lyske) moest hij o.a. een mand vol kippen naar Friesland meenemen, maar kwam hij daarmee niet door de douane. Weg kippen. Pier is 22 wanneer hij besluit ook Friesland te verlaten. In april 1923 stapt hij te Rotterdam aan boord van het schip “Nieuw Amsterdam” dat hem en een groot aantal andere emigranten naar New York, “Amerika”, brengt. Op 1 juli 1923 wordt hij als binnenkomer op Ellis Island geregistreerd. Volgens de gegevens ongehuwd en met een (zelf)betaald ticket naar de eindbestemming Marlon in de Amerikaanse staat North-Dakota. Hij had 26,5 dollar (waarschijnlijk 100 gulden) bij zich en noemt als referentie zijn neef Pier de Jong die te Brooton woont in de naburige staat Minnesota. Misschien dat deze voor hem een betrekking als farm hand in Marlon (North-Dakota) had kunnen regelen. Volgens de immigratiegegevens was Pier 5 feet en 9 inches lang (gemiddelde lengte) en had hij blond haar en blauwe ogen.

Circa 1929 trouwt Pier te Kalamazoo (Michigan), dichtbij Grand Rapids, met Mary. Kalamazoo is ook de plaats waar hij verder bleef wonen, voorzover we nu weten. Er was minstens één zoon. Oom Pier stuurde rond 1948 vanuit Amerika weleens een pakje met cadeaus naar het gezin van zijn jongste zus. Ik herinner me een kinderboek (kleurplaten) over een konijn. Dat ze in Amerika een konijn rabbit noemen, weet ik sindsdien.

Jurjen DE JONG Geboren 19-5-1902 te Mildam, overleden 14-6-1980 te Leeuwarden, 78 jaar oud. Wanneer Klaas en Fokje in 1919 voor een (korte) tweede periode weer naar Duitsland verhuizen, gaan alleen de jongste kinderen, Elizabeth (kw 2, “Lyske”) en Hendrik weer mee. Jurjen wordt 17 en vindt een baan te Friesland.

Hij trouwt ca. 1924 (Klaas en Fokje wonen dan alweer in Friesland) met Grietje DE BOER (tante Griet), dochter van Jetze (Ikes) DE BOER en Ida (Sakes) DE BOER. Uit dit huwelijk de kinderen: Klaas, geboren ca 1925. Jetze, geboren te Leeuwarden 21-4-1927, overleden aldaar 13-7-1956, 29 jaar oud, gehuwd met A.M. HOEKSTRA) Ida. Tante Griet is ca 24 jaar oud wanneer ze trouwt met Jurjen DE JONG. Jurjen en Griet wonen te Leeuwarden (Lekkumerstraat). Ze zijn rond 55 jaar getrouwd wanneer Jurjen in 1980 overlijdt.

Tante Griet is 30-9-1900 te Heeg (Wymbritseradeel) geboren, des nachts half een. Haar vader Jetze DE BOER is dan 46 jaar oud, van beroep wegwerker, wonende te Heeg. Grietje is dochter uit tweede huwelijk van Jetze, die op 40-jarige leeftijd weduwnaar wordt en twee jaar later hertrouwt. Zijn eerste vrouw, Grietje SCHOTANUS, ovl 14-4-1894 te Heeg, 37 jaar oud. De nieuwe echtgenote, 28 jaar oud, is Ida Sakes DE BOER. Huwelijksakte: Jetze DE BOER, 42 jaar, wegwerker, wonende te Heeg, en Ida DE BOER, 28 jaar, dienstmeid, wonende te Heeg. Zij is 1-2-1868 te Follega (Lemsterland) geboren, dochter van Sake Siebes DE BOER, ovl 9-2-1890 te Eesterga (Lemsterland), 51 jaar oud, en Grietje Wiegers DOEVE(N), ovl 11-1892 te Eesterga, 58 jaar oud. Jetze en Ida DE BOER krijgen de kinderen: Sake (1897), Rients (1899), Grietje (1900) en Hendrik (1902). Moeder Ida overlijdt een week na de geboorte van Hendrik, Ida is 34 jaar oud, 15-10-1902 (Wymbrits. akte 134).

Zie verder voor ouders en voorouders van Grietje de Boer haar Kwartierstaat in de Bijlage. Haar familie komt van oudsher uit het ZW van Friesland en uit het aan Lemsterland grenzende gebied van NW Overijssel.

Geeske DE JONG Geboren in 1904 te Oudehaske (?). Ze is rond 8 jaar wanneer het gezin naar Duitsland verhuist. Ze gaat niet mee wanneer Klaas en Fokje voor een tweede periode naar Duitsland teruggaan. Ze is dan 15 en zal als “dienstmeid” aan de kost zijn gekomen. Op 25-4-1928 trouwt ze met Klaas VAN DER VEEN 
Begin jaren 50 geëmigreerd naar Australië. Zie Kwartierstaat KLAAS VAN DER VEEN in bijlage.

Tryntje DE JONG Geboren 27-4-1906 te Oudehaske, overl 17-7-1989 te Heerenveen, 83 jaar oud. Wanneer Tryntje (tante Trientsje) wordt geboren zijn Klaas en Fokje verhuisd van Mildam naar Oudehaske. Er wordt daarna vaker verhuisd (Terband, pake Klaas wordt melkrijder, en Duitsland, pake Klaas wordt melkerijchef). Tante Trientsje maakt als jong meisje al die verhuizingen mee. In Hochmehr (Duitsland) ging ze naar school. In 1919, ze is dan 13 jaar oud, mag ze te Oudehaske (Friesland) blijven als Klaas en Fokje weer naar Duitsland vertrekken.

Tryntje is 21 jaar oud wanneer ze in 1927 trouwt met Jelmer BAKKER, hij is 23. Uit hun huwelijk werden vijf kinderen geboren:

Wabe BAKKER, geboren in 1928 te Rottum (Schoterland), overleden 28-6-1929, 1 jaar oud. Akte: “Lukas VAN DER MOLEN, 30 jaar, Arbeider te Rottum, en Jacobus VAN STRATEN, 62 jaar, Molenaar te Rottum, verklaren dat 28 juni 1929 n.m. 8 uur te Rottum is overleden Wabe Bakker, oud één jaar, geboren en wonende te Rottum, zoon van Jelmer Bakker, Veehouder, en Trijntje de Jong, z.b., beiden wonende te Rottum.” Wabe BAKKER, geboren in 1930, overleden ca 1978 te Hoogenveen. Gehuwd. Kinderen. Fokje BAKKER, gehuwd en geemigreerd naar Canada. Klaaske BAKKER, gehuwd en geemigreerd naar Canada. Klaas BAKKER, woonde laatstelijk te Arnhem.

Jelmer BAKKER (oom Jelmer) werd 1-2-1904 te Gauw geboren, hij overlijdt 18-1-1972 te Wommels, 67 jaar oud. Gauw is een oud boerendorpje, noordoostelijk van Sneek, tussen Scharnegoutum/Goïnga en het Sneekermeer. Voorzover ons bekend hebben de BAKKERS voor 1904 minstens 4 generaties lang te Gauw gewoond.

Zie verder voor ouders en voorfamilie van Jelmer Bakker zijn Kwartierstaat in de Bijlage.

Elisabeth DE JONG, geboren 2-6-1910 te Oudehaske (Lyske, kw 3), trouwt 21-6-1934 met Willem VAN DER HOEK (kw 2). Dit verhaal in volgend Werkdocument.

Hendrik DE JONG “Heinrich” want geboren tijdens de Duitse periode, aangemeld te Hochheffen in 1913, overleden juli 1996 te Leeuwarden, trouwde met tante Jellie. Oom Hendrik (verzekeringsagent) en Tante Jellie kregen vijf kinderen: Klaas DE JONG Sita DE JONG Jane DE JONG Jacob (Jaap) DE JONG Fokje DE JONG.

Tante Jellie heette VAN DER VEEN en haar vader was Jane VAN DER VEEN. Op 17-2-1906 trouwt te Bolsward deze Jane VAN DER VEEN met Sytske (⇒ Sitie, Sita) RUNIA. Huwelijksakte Bolsward 1906 nr 3: “Jane VAN DER VEEN, 26 jaar, schipper, geboren en wonende te Bolsward, zoon van Hendrik VAN DER VEEN en Teuntje DIJKSTRA, beiden z.b. wonende te Bolsward.” En: “Sytske RUNIA, 29 jaar, naaister, geboren en wonende te Schraard, dochter van Bauke RUNIA en Janke KRAMER, z.b., wonende te Schraard. Vader overleden.”

Tante Jellie is dochter uit dit huwelijk. Ze is rond 20 jaar oud wanneer haar vader overlijdt 1-3-1936, 56 jaar oud, niet thuis, te Bolsward, maar te Sneek. Zijn overlijden te Sneek wordt aangemeld door Romke NIJDAM, 45 jaar, winkelier te Bolsward. Hij was wellicht samen met Jane VAN DER VEEN te Sneek aanwezig, toen laatstgenoemde daar overleed. Doet aangifte te Sneek.

Door de ambtenaren van de Burgerlijke Stand te Bolsward wordt die aangifte vervolgens overgenomen: “Te Bolsward ontvangen een extract uit het register van overledenen der Gemeente Sneek, waaruit blijkt, dat op 1 maart 1936 des n.m. te half vier te Sneek is overleden VAN DER VEEN, JANE, oud 56 jaar, brandstoffenhandelaar, geboren en wonende te Bolsward, echtgenoot van RUNIA, SYTSKE, zoon van VAN DER VEEN, HENDRIK en van DIJKSTRA, TEUNTJE, beiden overleden.” De carrière van de vader van tante Jellie ging van schipper tot brandstoffenhandelaar.

De ouders van tante Jellie, Jane VAN DER VEEN en Sytske RUNIA, komen uit Bolsward en directe omgeving. Sytske RUNIA is 17-11-1876 geboren te Schraard, dochter van Bauke RUNIA en Janke KRAMER. Laatstgenoemden trouwen 19-5-1866 (Wonseradeel akte 65). Bauke RUNIA is van 15-5-1842, zoon uit het kinderrijke gezin van Hendrik Scheltes RUNIA en Baukjen Baukes REIDSMA (Wonseradeel). Sytske was ook rond 20 toen haar vader Bauke 15-6-1896 te Schraard overleed. Jane VAN DER VEEN is 23-11-1879 te Bolsward geboren (akte 177), zoon van Hendrik VAN DER VEEN en Teuntje DIJKSTRA. Dat huwelijk kende een aantal jong gestorven kinderen, ook een eerste Jane. “Onze” Jane werd 56, binnen zijn familie een respectabele leeftijd.

Zijn vader Hendrik VAN DER VEEN werd overigens 80 jaar oud, ovl 26-4-1922, gehuwd, zoon van Jane Sjoerds VAN DER VEEN en Rinske Wiggeles KUIPERS.