Jan Wolters Van der Hoek & Hiltje Jans Lukkes

Generatie 4 VAN DER HOEK (overgrootouders)

JAN WOLTERS VAN DER HOEK en HILTJE JANS LUKKES, grootouders van WILLEM VAN DER HOEK (1906-1961) WILLEM ROEM en ANTJE VAN BEEK, grootouders van WILLEM VAN DER HOEK

JAN WOLTERS VAN DER HOEK & HILTJE JANS LUKKES

8.Jan Wolters VAN DER HOEK, geb. 6 april 1835 te Nijehaske, overl. 23 september 1927 te Terband, 92 jaar oud, trouwt 2 juni 1861 te Het Meer als 26-jarige met de 21-jarige 9.Hiltje Jans LUKKES, geb. 29 februari 1840 te Het Meer, overl. 12 augustus 1915 te Terband, 75 jaar oud.

Overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK is in 1835 te Nijehaske geboren. Dat hij daar werd geboren, lijkt min of meer toevallig. Zijn vader Wolter Freerks VAN DER HOEK (kw 16) is schipper met domicilie te Benedenknijpe/Het Meer en kinderen worden geboren, waar het schip ligt en nodig is. Zo zal het zijn geweest. De eerste kinderen uit het huwelijk van betovergrootvader Wolter worden te Langezwaag (Opsterland) aangemeld. De bezigheden verschuiven daarna want in 1832 wordt de geboorte van zoon Freerk aangemeld in Utingeradeel (Akkrum) met de notitie vader is schipper te Benedenknijpe. In 1835 wordt de geboorte van zoon Jan, te Nijehaske, aangemeld in Haskerland. In 1839 de geboorte van zoon Jaldert in Aengwirden.

Nijehaske en Aengwirden (Terband/De Fok) liggen weerszijden van de Heerensloot, de belangrijkste vaarweg in noordelijke richting vanuit Heerenveen. De “Schoterlandse Compagnons” die vanaf 1561 met het turfwinningsproject begonnen op het veengebied ten noorden van de Schoterlandse schoot (zandrug), gingen er in hun allereerste ondernemingsplannen van uit, dat de verscheping van de turf richting de Hollandse steden via de Tjonger-rivier en langs Oudeschoot kon gebeuren. Maar dit bleek onhaalbaar. De waterdiepte van de rivier en zeker van de vaarten die door de zandrug heen naar de rivier moesten worden gegraven, was in de drogere seizoenen onvoldoende. Het alternatief was het graven van vaarten aan de noordkant van de zandrug langs het diepstliggende gebied. Dat gebied was het gebied waar de grenzen tussen de toenmalige grietenijen liepen. De Schoterlandse Compagnonsvaart werd richting het oosten gegraven langs de grens tussen de grietenij Opsterland en Schoterland. Voor de vaart richting het Noorden moest men Schoterland uit en de beste oplossing was daarvoor de veenscheiding tussen de grietenijen Aengwirden en Haskerland te gebruiken. Het verzoek tot het mogen graven van de Heerensloot, de nieuwe vaart richting Akkrum en de bestaande, diepere vaarwegen in Midden-Friesland, was omstreden en werd tegengewerkt, maar kon tenslotte toch gebeuren. Het dorp Heerenveen groeide op het punt waar de Heerensloot werd gegraven in noordelijke richting en de Schoterlandse Compagnonsvaart in oostelijke richting: een handelsknooppunt. Maar door de situatie groeide het dorp op een drie-grietenijen-punt. Het zuidelijke deel (beneden de Compagnonsvaart) behoorde tot Schoterland. Het noord-westelijke deel, ten westen van de Heerensloot, behoorde tot Haskerland (Heerenwal en Nijehaske). Het noord-oostelijke deel, ten oosten van de Heerensloot (De Fok, Terband, Het Meer noordzijde) tot de grietenij Aengwirden. Die “rare” verdeling bleef enkele eeuwen geldend. Pas per 1 juli 1934 werd er een eind aan gemaakt. Toen werd de gemeente Heerenveen gevormd uit een samenvoeging van de grietenijen (gemeenten) Aengwirden en Schoterland, met toevoeging van het Haskerlandse deel van het dorp Heerenveen (Nijehaske, Heerenwal). In ruil daarvoor moest het westelijke deel van Schoterland, met o.a. de dorpen Rottum, St.Johannesga, Rotsterhaule, Rotstergaast en Delfstrahuizen, aan Haskerland worden afgestaan. Dat vond men in die dorpen vaak niet leuk. En bij historisch onderzoek moet je weten dat er Schoterland staat en niet Haskerland bij inwoners van genoemde dorpen, vóór 1 juli 1934.

Overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK is in 1835 te Nijehaske geboren.

Geboortes van schipperskinderen konden worden gemeld waar het schip op dat moment lag (zie ook geboorte te Tholen, Zeeland, van betovergrootmoeder Bonjé Durks WOUDSTRA (kw 19)).

Of en hoelang overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK ook werkelijk als kind in een (turf-)schippersgezin is groot gebracht weten we (nog) niet. De vraag is hoe lang betovergrootvader Wolter schipper is gebleven. In juli 1841 wordt diens jongste zoon Jaldert in Aengwirden aangemeld. In oktober 1841 overlijdt Wolters vader, Jans grootvader, Freerk Tammes VAN DER HOEK (kw 32) te Bovenknijpe, op grens met Benedenknijpe. In september 1849 overlijdt Wolter in Het Meer, arbeider te Beneden Knijpe. Hij is dan 54, zoon Jan is 14. Waarschijnlijk al geen schipperskind meer.

Overgrootvader Jan heeft na zijn 14de zeker geen schoolopleiding meer gevolgd. En het is onzeker of hij daarvoor regelmatig werd “geschoold”. Leerplicht werd pas ingevoerd toen hij al 66 was.

In de registers van de Burgerlijke Stand komen we hem weer tegen wanneer hij 26 is. Hij staat dan vermeld als arbeider te Luinjeberd (Aengwirden). Hij trouwt 2-6-1861 te Het Meer met timmermansdochter Hiltje Jans LUKKES, die bij deze gebeurtenis 21 jaar oud is. Beiden nog prettig jong. Bij het huwelijk zijn de ouders van de bruid aanwezig (Jan Johannes LUKKES en Bonjé Durks WOUDSTRA) en de moeder van de bruidegom (Grietje Jans BOUWMAN) die al 12 jaar weduwe is van Wolter Freerks VAN DER HOEK.

Volgens het familieverhaal is overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK zijn hele leven lang arbeider gebleven. En dat leven duurde lang: hij werd 92 jaar oud. Als oude man liep hij “sa krom as in spiker” (zo krom als een spijker), werd verteld. Dat mag dan wel.

In 1861 is hij 26 jaar oud en recht van lijf en leden. Overgrootmoeder Hiltje Jans LUKKES is 21 jaar oud. Oudste dochter uit een timmermans-gezin te Het Meer. Zowel Jan als Hiltje hebben kennis van vroege overlijdens binnen (respectievelijke) gezinnen: broers, zusjes, Jans vader. Maar we weten achteraf niet hoe dit werd verwerkt.

Overgrootouders Jan en Hiltje zijn in 1861 waarschijnlijk in Luinjeberd gaan wonen, waar Jan toen zijn werk had. Ruim twaalf maanden na de huwelijkssluiting wordt daar een dochter geboren, Grietje, 27-6-1862. Een tweede kind volgt bijna vijf jaar later, 30-3-1867, en niet meer in Luinjeberd, maar in Het Meer. Het is de zoon Wolter (of Wouter, wel als Wolter ingeschreven). Na maart 1867 is het gezin verhuisd naar Brongerga (Oranjewoud, toen formeel Oudeschoot). Rond 1874 vond verhuizing plaats vanuit Brongerga te Oranjewoud naar de Grintdyk te Oranjewoud. Ca 1878 of 1880, overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK, is inmiddels rond 45 jaar oud, verhuist het gezin opnieuw. Nu naar Terband (Aengwirden, noord-Heerenveen). Daar blijven Jan en Hiltje vervolgens wonen en overlijden ze ook, vele jaren later (Hiltje in 1915, Jan in 1927). Jan 92 jaar oud, arbeider, “sa krom as in spiker”.

Van de 5 kinderen die Jan en Hiltje kregen, verhuisden 3 uit Friesland. Twee dochters, Grietje geheten, bleven in Friesland. De eerste had geen keus.

Kinderen uit het huwelijk:

Grietje Jans Van der Hoek, geb. 27-6-1862 (Aengw 45), overl 30-12-1868, rond het middaguur, bij huis nr. 61j te Oudeschoot, 6 jaar oud (“levenloos opgehaald uit een sloot”). De geboorteaangifte in 1862 (Luinjeberd) werd gedaan door vader Jan Wolters samen met timmerman Roel Egberts SLUITER en kleermaker Thijs Hanzes WIJNGAARDEN, beiden wonende te Heerenveen. “In het jaar 1862 op 27 juni is voor ons, ondergetekende, ambtenaar van de Burgerlijke Stand Gemeente Aengwirden, verschenen Jan Wolters Van der Hoek, oud 27 jaar, van beroep arbeider, wonende te Luinjeberd, welke ons verklaarde dat heden voormiddag ten elf ure te Luinjeberd een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit Hiltje Jans Lukkes, zijne echtgenote, zonder beroep, bij hem inwonende, aan welk kind hij verklaarde de voornamen te geven van Grietje Jans. De gemelde verklaring is geschied in tegenwoordigheid van Roel Egberts SLUITER, 47 jaar, timmerman te Heerenveen, en Thijs Hanzes WIJNGAARDEN, 36 jaar, kleermaker te Heerenveen.”

Dochter Grietje wordt 6 jaar oud en verdrinkt in een sloot 30-12-1868. De overlijdensaangifte wordt door pake Jan Johannes LUKKES gedaan, samen met de al genoemde Roel Egberts SLUITER, eveneens timmerman: “In het jaar 1868 op den 31sten der maand December zijn voor ons, ambtenaar van de Burgerlijke Stand Schoterland, verschenen Jan Johannes Lukkes, oud 55 jaar, timmerman, grootvader, en Roel Egberts SLUITER, oud 54 jaar, timmerman, geen bloed- of aanverwant van nader te noemen overledene, beide wonende te Heerenveen, welke ons verklaard hebben dat Grietje Jans VAN DER HOEK, oud 6 jaar, z.b., geboren te Luinjeberd, wonende te Oudeschoot, ongehuwde dochter van Jan Wolters Van der Hoek, arbeider, en Hiltje Jans Lukkes, z.b., echtelieden wonende te Oudeschoot op den 30sten dezer maand, des namiddags te twee ure, levenloos is opgehaald uit een sloot nabij de huizinge nummer 61 j te Oudeschoot en alzo is overleden.” De aanduiding “nabij de huizinge nummer 61 j te Oudeschoot” wijst richting Brongerga/Oranjewoud, waarheen het gezin inmiddels was verhuisd. Het moet niet moeilijk zijn de plek ongeveer terug te vinden. Maar dit dan voor later.

Overgrootouders Jan en Hiltje hebben bij het verdrinken van de 6-jarige Grietje al wel een zoontje van anderhalf, Wolter, en krijgen daarna een dochter die ze weer Grietje noemen (naar de moeder van Jan immers: Grietje Bonnes BOUWMAN). Na de tweede Grietje volgen nog een dochter Bonjé (Bontje), vernoemd naar de moeder van Hiltje en een zoon Bonne.

Wolter Jans Van der Hoek. Geb. 30-3-1867 te Het Meer. Bijna vijf jaar jonger dan zus Grietje. Hij is anderhalf jaar oud wanneer Grietje verdrinkt. Binnen het gezin daarna oudste kind en broer. Wolter is rond 10 jaar oud wanneer het gezin van Oranjewoud naar Terband verhuist. Rond 16 wanneer jongste broer Bonne, 8 jaar oud dan, bij het spelen met de tram op de Trambrug over de Heerensloot, een zwaar ongeluk krijgt. Wolter zal al vroeg een baantje hebben moeten vinden en kon niet, zoals Bonne, de Fransche School volgen. Wolter trouwt 2-5-1891, 24 jaar oud, pakhuis-knecht, wonende te Terband (bij zijn ouders). Een half jaar eerder wordt hij genoemd in de bestuursnotulen van de prille vereniging voor Zondagschoolonderwijs Jachin voor Heerenveen en omstreken. Hij wordt dan benoemd tot hulponderwijzer bij de zondagschool te Nieuwebrug, waar het niet goed gaat. Wolter neemt de benoeming aan, maar enkele maanden later melden de verenigingsnotulen dat W.v.d.Hoek wegens vertrek alweer geschrapt moet worden. En zo ging het. Wolter trouwt 2-5-1891 met Geertje Pieters VAN DER HOEFF, dienstmeid te Heerenveen (Aengwirden), 24 jaar, geboren 22-9-1866 te Wolvega, dochter van Pieter Geerts VAN DER HOEFF, timmerman te Wolvega, en Jantje Wolters BERKENBOSCH. Het jonge stel verhuist vrij direct naar Drachten waar 2-4-1892 een dochter Hiltje wordt geboren. Wolter Jans VAN DER HOEK wordt pakhuisknecht/ magazijnmanager bij de Spoorwegen waarschijnlijk. Per 5-2-1894 wordt hij ingeschreven als inwoner van Amsterdam. Wonend aan de Jacob van Lennepstraat 94. Later verhuizen ze naar nr 134 aan de Kinkerstraat (?, de aantekening op de gezinskaart is vrijwel onleesbaar). In Amsterdam worden nogeens 9 kinderen geboren, waarvan enkelen jong zijn gestorven.

Zoon Geert Van der Hoek, geb 8-4-1903, getrouwd met Helena VERBURG, geen kinderen gemeld, wordt schoenmaker en woont aan de Jacob van Lennepkade 228 te Amsterdam. Zoon Pieter Van der Hoek, geb 2-11-1905, gehuwd met Elsje HEMMES (geb 7-10-1907, dochter van Jacobus Hemmes uit de Watergraafsmeer), één zoon Wolter (geb 21-5-1937, ovl ca 1987), werd klerk bij de Rijks Post Spaarbank. Woonde Kanaalstraat 137, parallel aan het zuidelijke deel van de Jacob van Lennepkade, en vanaf 29-1-1935 (?) aan de Admiraal de Ruyterweg 291 driehoog in Amsterdam-West.

Grietje Jans Van der Hoek, geb. 18-1-1870 te Oranjewoud (Oudeschoot), trouwt 30-5-1891 (Aengwirden 12) met Geert FONK, geb. 9-10-1863 te Haskerdijken(Hask 160), zoon van Johannes FONK en Trijntje REGTS. Uit huwelijk van Grietje en Geert de kinderen: Johannes (geb. 25-6-1892, Aengw 63), Jan (geb. 8-4-1894, Aengw 34), Trijntje (geb. 4-4-1896, Aengw 28), Wolter Jan (geb. 30-10-1898, Aengw 86), Hiltje (geb. 15-1-1901, Aengw 7), Bonjé (geb. na 1902). In (onze) directe familieherinnering speelt vermoedelijk alleen de jongste dochter Bonjé (Bontsje) FONK nog een rol. Een statige, in het zwart geklede tante, met op haar fiets het bordje SH gemonteerd (= SlechtHorend). Dat bordje was een tijd in gebruik (verplicht?) om andere verkeersdeelnemers te laten weten dat voor de betreffende persoon mogelijk niet alle verkeersgeluiden hoorbaar waren. Tante Bonjé kwam, wanneer het zo uitkwam, wel langs-gefietst bij Willem & Lyske te Oranjewoud.

Grietje is de tweede dochter van Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES. Twaalf-en-een halve maand na het verdrinken van de eerste Grietje wordt ze geboren. Op 18-1-1870 staat vader Jan Wolters (34 jr), vergezeld van de getuigen Roel Jacobs ZANDBERG, 36 jr, arbeider te Heerenveen, en Jan Gerrits OORD, 38 jr, eveneens arbeider te Heerenveen, voor de ambtenaar van de Burgerlijke Stand om te melden dat eerder die dag “te Oudeschoot een kind van het vrouwelijk geslacht is geboren uit zijne echtgenote Hiltje Jans LUKKES, welk kind hij verklaarde de voornaam te geven van Grietje.” Zoals al elders geschreven werd Oranjewoud (Schoterwoud) grotendeels tot Oudeschoot gerekend.

Grietje was een jaar of acht toen het gezin van Oranjewoud naar Terband verhuisde. Ze is 21 wanneer ze daar trouwt (gemeente Aengwirden) met Geert FONK. Ze trouwt 30-5-1891, vier weken na het huwelijk van haar broer Wolter dat op 2-5-1891 plaatsvond. Uit de huwelijksakte betreffende Grietje en Geert: Geert Fonk, 27 jr, geboren te Haskerdijken, veehandelaar wonende te Nijehaske, zoon van Johannes FONK, veehandelaar, en Trijntje REGTS, echtelieden te Nijehaske. Grietje Van der Hoek, 21 jr, geboren te Oranjewoud, dienstmeid wonende te Terband, dochter van Jan Wolter VAN DER HOEK, arbeider, en Hiltje Jans LUKKES, echtgenoten wonende te Terband. Het militiedocument dat als verplichte huwelijkse bijlage is toegevoegd, meldt dat Geert Fonk “op grond van lichaamsgebreken van de dienst is vrijgesteld”. Om welke gebreken het ging meldt de bijlage niet. Misschien was het een gebrek aan lengte. Geerts grootvader van moederskant, Geert Freerks REGTS, werd in ieder geval om die reden voor militaire dienst afgekeurd.

De FONK-lijn. In de kwartierstaat VAN DER HOEK-DE JONG is de FONK-lijn geen “stamlijn”. Een zus van onze opa Bonne trouwt in 1891 met ene Geert Fonk. Uiteraard hebben hun kinderen voor een deel dezelfde voorouders als wij. Maar bij ons geen FONK-lijn. In 1934 trouwen Willem VAN DER HOEK, zoon van Bonne, tantezegger van Grietje, en Elizabeth DE JONG. Vermoedelijk hebben ze het nooit van elkaar geweten, maar Elizabeth DE JONG en Geert FONK waren, heel ver weg, al een beetje met elkaar verwant. Via Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN, oudouders van Geert, oudgrootouders van Elizabeth (“Lyske”).

~ Volgens de huwelijksakte van 1891 is Geert FONK dan 27 jaar en, zoals zijn vader Johannes FONK (55 jr op dat moment), veehandelaar te Nijehaske. Het zal één gezamenlijk onderneminkje zijn geweest, waarbij Geert in de voetsporen van zijn vader stapte. ~ Die vader, Johannes FONK, wordt bijna 81 jaar oud en overlijdt in 1917. In de overlijdensakte wordt hij vee-expediteur genoemd. Uit die akte: Klaas DE HAAN, 41 jr, kleermaker te Nijehaske, en Age HOEKSTRA, 40 jr, koetsier wonende te Terband, verklaren dat Johannes FONK, 80 jaar en bijna 11 maanden oud, veeexpediteur, geboren te Heerenveen en wonende te Nijehaske, weduwnaar van Trijntje REGTS, erkende zoon van Antje Johannes FONK, den 20 januari 1917 voormiddags 9 uur te Nijehaske is overleden. Nog steeds veehandel dus. ~ De overlijdensakte van 1917 meldt Johannes FONK als “erkende zoon van Antje Johannes FONK”. De FONK-achternaam kreeg Johannes niet van zijn vader, maar via zijn moeder. Geerts grootmoeder Antje was ongehuwd toen ze 27-2-1836 te Heerenveen van Johannes beviel. Uit de geboorteakte van 1836: Johannes Philippus FONK, 54 jr, timmerknecht wonende te Heerenveen, verklaart, “zijnde bij de verlossing tegenwoordig geweest”, dat op den 27 februari voormiddags 6 uur zijne dochter Antje Johannes FONK, oud 23 jr, ongehuwd, dienstmeid wonende te Heerenveen, aldaar in het huis nr 114 is bevallen van een kind van het mannelijk geslacht, hetwelk hij aan ons voorstelt, aan hetzelve de voornaam Johannes gevend. Dat Antje ongehuwd beviel, had misschien te maken met het feit dat de FONK-familie van origine rooms-katholiek was (zie hierna). Het was in die tijd niet ongebruikelijk dat om kerkelijke redenen door ouders een toestemming tot huwelijk werd geweigerd (“Antje mocht niet trouwen met de vader van Johannes, of andersom”). ~ Antje Johannes FONK is 12-5-1839, ruim drie jaar na de geboorte van Johannes, getrouwd met Geert Willems JONKMAN en vormde met hem een gezin waarin Johannes verder zal zijn opgegroeid. Samen met Geert JONKMAN krijgt ze de kinderen: Trijntje (1841-1859), Feikjen (1844-1907, getrouwd met Gerben Gerbens), Willem (1848-1919, getrouwd met Margje Meester), Janneke (1850-1866), en Johannes (1853-1889?). Het “voorkind” van Antje, Johannes (1836-1917), de uiteindelijke vader van Geert FONK, groeide in het JONKMAN-gezin op, maar kreeg niet de JONKMAN-achternaam. ~ Johannes FONK ging in 1856 niet in militaire dienst omdat zijn nummer werd uitgeloot (buiten oproeping tot geen dienst verplicht). In 1858 besloot hij als remplacant (nummer-verwisselaar) de dienstplicht over te nemen van iemand die wel werd ingeloot. Dat ging tegen betaling. De militaire autoriteit wilde natuurlijk wel inzicht in de antecedenten van Johannes en dat hield in dat moeder Antje hem alsnog/weer officiëel moest erkennen. In de zijmarge van de geboorteakte van 1836 is dit destijds bijgeschreven: Het kind met name Johannes in nevenstaande acte vermeld is door Antje Johannes Fonk, arbeidster te Oudehaske, bij eene op den 11 maart 1858 door de ambtenaar van de Burgerlijke Stand gemeente Haskerland opgemaakte acte wettelijk erkend. Wanneer Johannes 12-7-1863 trouwt met Trijntje REGTS is de vijf jaar dienstplicht zojuist beeindigd. Johannes is 26, arbeider te Oudehaske. Trijntje is 24 jr. ~ De vader van Antje is 54 jr en timmerknecht wanneer hij de bevalling van zijn ongehuwde dochter in huis nr 114 te Heerenveen meemaakt. Hij doet aangifte van de geboorte van Johannes. Die vader/grootvader is Johannes Philippus FONK, geb ca 1782, ovl 30-3-1861, 79 jr, weduwnaar (Schoterl 65). Hij trouwde in oktober 1811 te Het Meer met Trijntje Jans DEUZE, geb ca 1789, ovl 20-5-1857, 68 jr (Schoterl 63). ~ Johannes Philippus FONK en Trijntje Jans DEUZE, overgrootouders van de Geert FONK die in 1891 trouwt met Grietje Jans VAN DER HOEK, huwen enkele maanden voordat door de Franse bezetting de Burgerlijke Stand wordt ingevoerd. Voor de melding van het huwelijk hebben we alleen het trouwregister van de Herv.Gemeente Het Meer/Heerenveen en gelukkig maar. Dat register meldt het huwelijk van Johannes Philippus, Het Meer, en Trijntje Jans, Het Meer, in “october 1811” en geeft de aantekening rooms-katholiek. Dankzij die aantekening weten we dat we met heel specifieke bronnen verder terug zouden moeten gaan. En kunnen we vermoeden dat om kerkelijke redenen het huwelijk van Antje met de (jeugdliefde?) verwekker van Johannes door de ouders van hem of haar werd verboden.

De REGTS-lijn. Trijntje REGTS, de schoonmoeder van Grietje VAN DER HOEK, is 23-2-1839 te Terband geboren, dochter van Geert Freerks REGTS en Geesje Berends WEVER. Anders dan bij de FONK-lijn, hier geen “vader onbekend” (wat lege documenten oplevert) en ook geen rooms-katholieke voorfamilie in de periode na 1700. Met REGTS en WEVER komen we terecht bij families van veenarbeiders en veenboeren, gedeeltelijk van Gieterse afkomst (NW-Overijssel).

Bij het huwelijk in 1863 tussen Johannes Fonk en Trijntje Regts, is de vader van Trijntje nog in leven, arbeider wonende te Haskerdijken, maar is haar moeder overleden (8-6-1857 te Terband). Geert Freerks REGTS en Geesje Berends WEVER zijn 9-2-1828 (Haskerland) getrouwd. Kinderen uit het huwelijk: Berend Geerts REGTS (1831-1909) Freerk Geerts REGTS (1833-1911) Geertje Geerts REGTS (1835-) Trijntje Geerts REGTS (1839-1907) Harmen Geerts REGTS (1843-1895, getrouwd met Beerendje Jentjes SCHOKKER).

~ Geert Regts wordt 2-10-1798 te Oudehaske geboren en daar 28-10-1798 gedoopt. Zoon van Freerk Geerts en Tryntje Hendriks. Het militiedocument bij de huwelijksakte van 1828 meldt dat Geert Freerks REGTS, turfmaker, uit hoofde van gebrek aan lengte is vrijgesteld. Hij mat dus minder dan 1 meter 55 cm. Hij was te klein. Geert wordt 81 jaar en 6 maanden oud. Hij overlijdt 11-4-1880 te Nijehaske, arbeider wonende te Nijehaske, weduwnaar van Geesje Berends WEVER, zoon van Freerk REGTS en Trijntje Hendriks SNIJDER. ~ Zijn vader Freerk Geerts REGTS werd 84 jr oud, ovl 21-12-1855 te Terband, geboren te Oudehaske, zoon van Geert Hendriks en Reintje Hendriks SCHOKKER, weduwnaar van Trijntje Hendriks SNIJDER, nalatende 3 meerderjarige kinderen. Freerk Geerts is ca 1771 geboren. ~ Geert Hendriks (REGTS) en Reintje Hendriks SCHOKKER zijn rond 1760 getrouwd. We komen in deze lijn de SCHOKKER-achternaam enkele malen tegen, die we in de kwartierstaat VAN DER HOEK – DE JONG ook tegenkomen (voorfamilie Elizabeth de Jong). Reintje Hendriks SCHOKKER, geb vóór 1738 te Wanneperveen (bij Giethoorn), is oudste dochter van Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN, die tot de oudgrootouders van Elizabeth DE JONG (1910-1989) behoren en tot de oudouders van Geert FONK. ~ Hendrik Berends SCHOKKER vestigde zich in 1752 vanuit Wanneperveen als veenbaas te Oudehaske.

De WEVER-lijn. ~ Geesje Wever wordt 9-3-1803 te Rotsterhaule geboren en daar 13-3-1803 gedoopt. Dochter van Berend Wolters en Geertje Jacobs. Bij haar huwelijk in 1828 zijn beide ouders reeds overleden. ~ Berend Wolters WEVER op 12-12-1827 te Nijehaske, 59 jr, arbeider, geboren te StJohannesga, wonende te Nijehaske, weduwnaar, zoon van Wolter Berends en onbekend (in de overlijdensakte zo gesteld, de moeder heette Aaltje Roelofs). Geertje Jacobs KOLK overleed op 18-9-1826 te Nijehaske, 50 jr, geboren te StJohannesga, huisvrouw van Berend Wolters WEVER, turfmaker, dochter van Jacob Kolk en Geesje Baas. ~ Omdat de beide ouders van Geesje voor het huwelijk van 1828 zijn overleden, zijn andere “bewijzen van bekendheid” nodig. Een van de huwelijkse bijlagen meldt het overlijden van haar grootmoeder van vaderskant, recent overleden: In het jaar 1826 is in een ongenummerd huis te Rohel overleden Aaltje Roelofs KROL, oud 83 jaar, arbeidster, wonende te Rohel, weduwe van Wolter Berends WEVER, nalatende 5 kinderen. ~ De WEVER-lijn bestaat vrijwel volledig uit families die na 1750 voor de verveningen overkwamen van de streek rond Giethoorn (NW-Overijssel) naar de streek rond Oudehaske (Friesland) en zich daar vestigden. De oudvader, van Geert FONK uit gezien, is Berend Gerrits WEVER, die ca 1705 bij Giethoorn werd geboren en daar ca 1730 trouwde. De naam van de oudmoeder treffen we in de meldingen niet aan. Berend kreeg minstens 8 kinderen: Jan, Albertje, Grietje, Wolter, Jeltje, Jan en Hendrik Berends WEVER. De dochter Jeltje Berends WEVER trouwt 15-12-1764 te Haskerhorne met Cornelis Hendriks SCHOKKER. Broer van de hierboven genoemde (REGTS-lijn) Reintje Hendriks SCHOKKER. Oudste zoon van Hendrik Berends SCHOKKER en Grietje Jans FRANZEN. ~ Hendrik Berends SCHOKKER vestigde zich in 1752 vanuit Wanneperveen als veenbaas te Oudehaske. Behalve dochter Reintje (met REGTS) en zoon Cornelis (met WEVER) trouwde daar ook jongere zoon Jan Hendriks SCHOKKER (met WILTS) partners van “Gieterse” herkomst. Grietje Jans SCHOKKER, dochter van Jan, trouwt 9-1-1791 te Haskerhorne met Fedde Fokkes VELDSTRA die van Hasker herkomst is (nog verder terug van Lippenhuizen-Opsterland) en niet van “Gieterse” herkomst. Zij wordt overgrootmoeder van Elizabeth DE JONG. ~ Wolter Berends WEVER, zoon van Berend Gerrits WEVER, trouwt 3-12-1769 te Oudehaske met Aaltje Roelofs KROL (KRUL). Kinderen uit dit huwelijk: Beernt, Jentjen, Jentjen, Roelof, Gerryt, Arend, Zwaantje en Nenne. Aaltje Roelofs is ca 1743 geboren, dochter van Roelof Arends KRUL, geb ca 1710, gehuwd ca 1735 met Jentje Peters. Kinderen van Roelof en Jentje: Jentjen, Aaltje Roelofs, Pieter Roelofs en Jan. ~ Beernt WEVER, zoon van Wolter Berends WEVER en Aaltje Roelofs KRUL, wordt ca 1771 te Oudehaske geboren. Trouwt 1-2-1801 te StJohannesga (Berend Wolters) met Geertje Jacobs. Kinderen uit dit huwelijk: Wolter, Geesjen, Wolter, Jacob, Harmen, Aaltjen.

Beknopte kwartierstaat GEERT FONK. Geert FONK. Trouwt 30-5-1891 met Grietje Jans VAN DER HOEK. Ouders van Geert FONK: Johannes FONK (1836-1917), veehandelaar. Trijntje REGTS. Grootouders van Geert FONK: vader “onbekend”. Antje Johannes FONK. Geert Freerks REGTS. Geesje Berends WEVER. Overgrootouders: vanwege 4 onbekend vanwege 4 onbekend Johannes Philippus FONK Trijntje Jans DEUZE Freerk Geerts REGTS Trijntje Hendriks SNIJDER Berend Wolters WEVER Geertje Jacobs KOLK Betovergrootouders o.a.: 24. Geert Hendriks (REGTS) 25. Reintje Hendriks SCHOKKER

1. Wolter Berends WEVER
2. Aaltje Roelofs KRUL
3. Jacob KOLK

4. Grietje BAAS Oudouders o.a.:

5. Hendrik Berends SCHOKKER

6. Grietje Jans FRANZEN

7. Roelof Arends KRUL

8. Jentje P(i)eters

9. Berend Gerrits WEVER.

Grietje Jans VAN DER HOEK was 21 jaar toen ze trouwde met de 27-jarige Geert FONK, veehandelaar te Nijehaske. Zij woonde toen bij haar ouders te Terband en voorzover we weten zijn Grietje en Geert ook in Terband gaan wonen en blijven wonen. De zes hiervoor genoemde kinderen zijn daar geboren. Grietje woonde naast of vrijwel naast haar ouders Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES. Volgens “het verhaal” ongeveer op de plek waar later in het net van snelverkeer “de Rotonde” werd aangelegd. Momenteel tref je daar nog alleen autowegen en viaducten aan. Grietje hield goed oog op haar ouders. Wanneer in 1915 moeder Hiltje overlijdt, neemt ze vader Jan, inmiddels 80, onder haar hoede. En als broer Bonne in 1916 met vrouw en zes kinderen van Naaldwijk naar Heerenveen verhuist, vinden ze bij Grietje een eerste onderdak.

Bontje Jans Van der Hoek, geb. 27-9-1872, namiddag 1 uur, te Oranjewoud. Aangifte wordt de volgende dag gedaan door de 37-jarige vader Jan Wolters (arbeider, wonende te Oranjewoud), vergezeld door zijn 40-jarige broer Freerk Wolters (arbeider, wonende te Het Meer). Bontje is vernoemd naar grootmoeder Bonjé Woudstra (kw 19). De “zeeuwse” schrijfwijze van de voornaam werd niet overgenomen. Grootmoeder Bonjé, schippersdochter, werd immers op een reis naar Zeeland te Tholen geboren. De ambtenaar aldaar schreef haar in als Bonjé in plaats van Bontje.

Bontje trouwt 10-6-1905, op 32-jarige leeftijd, zonder beroep, geboren te Oranjewoud, wonende te Terband, met Sijmen EENKHOORN, geb. 9-6-1868 te Genemuiden, sigarensorteerder, wonende te Steenwijk, “binnen de laatste zes maanden gewoond hebbende te Zorgvliet, gemeente Diever, weduwnaar van Femmetje Wessels.” Femmetje overleed 1-2-1903 te Kampen.

Sijmen is 37 jr wanneer hij met Bontje trouwt. Om precies te zijn: ze trouwen de dag na zijn 37ste verjaardag. Getuigen bij het huwelijk zijn Wolter VAN DER HOEK, broer van de bruid (48 jaar, werkman, wonende te Amsterdam), en Barteld EENKHOORN, broer van de bruidegom (33 jaar, werkman, wonende te Zwolle). Broer BONNE VAN DER HOEK, inmiddels te Naaldwijk woonachtig en daar in 1900 met Neeltje ROEM getrouwd en voorzien van kleine kinderen, liet misschien het feest aan zich voorbij gaan. Maar misschien ook niet. We hebben daarover geen gegevens. Mooi om te lezen dat oudere broer Wolter vanuit Amsterdam zeker wel aanwezig was.

Of uit het huwelijk van Bontje en Sijmen kinderen werden geboren, kunnen we nog niet aantonen. Waar moeten we zoeken? Het verhaal van Sijmen, geboren te Genemuiden, eerste vrouw 1-2-1903 te Kampen overleden, hij sigarensorteerder te Steenwijk, maar binnen de laatste zes maanden gewoond hebbende te Zorgvliet (bij Diever in Drenthe), wat zijn dit voor gegevens? Langs welke logische lijnen is zijn ontmoeting met de ongehuwd gebleven Bontje te Terband (een behoorlijk eind verwijderd van Diever en Steenwijk) te verklaren? Welke verhalen zitten er mogelijk nog achter dus. En waar bemoeien we ons mee.

Het kan zijn dat Bontje en Sijmen mogelijk via Steenwijk of direct naar Kampen trokken. Te Kampen overlijdt een Sijmen EENKHOORN in 1917 (akte 226) en in 1922 (akte 288). Die akten nog te raadplegen. Uit de huwelijksakte van 1905 weten we dat Sijmen zoon was van Lubbert Sijmens EENKHOORN, arbeider, en van Aagje LAST, in 1905 wonende te Kampen. Sijmen is zoon van Lubbert Sijmens EENKHOORN, arbeider, en Aagje LAST, beide in 1905 wonend te Kampen. Vader Lubbert daar in 1918 overleden (Kampen akte 6) en moeder Aagje in 1919 (Kampen akte 247)? De EENKHOORN-familie wordt genoemd in het verzameloverzicht “Oude families uit Genemuiden” door H.W.Hammer (Huissen 2000). Daarin wordt Sijmen Wolters EENKHOORN genoemd, geb 1754 te Genemuiden en aldaar overleden 18-4-1827, mattemaker. Deze Sijmen was getrouwd met Trijntje VAN REES. Vermoedelijk waren zij grootouders van de Sijmen EENKHOORN, weduwnaar, met wie BONTJE VAN DER HOEK in 1905 trouwt. In en rond Genemuiden nog steeds Eenkhoorn-geslachten.

Over de jongste zus van opa Bonne weten we nog te weinig. Vermoedelijk is ze naar Kampen getrokken en moet voor verdere informatie daar in de archieven worden gedoken.

Bonne Van der Hoek, geb 8-1-1875 te Oranjewoud (kw 4). Grootvader (opa) Bonne in 1900 te Naaldwijk getrouwd met (opoe) Neeltje ROEM (kw 5). Betreffende hen het aparte “Werkdocument 4”.

Grintdyk was eertijds zandweg tussen Oudeschoot en Brongerga (door het Schooterwoud), die als landweg staat getekend op een kaart uit 1680. De weg werd na 1860 verhard en kreeg toen in de volksmond de naam “Grintdyk” (Grindweg). Die naam bleef bestaan nadat de weg in 1931/32 werd verbreed en geasfalteerd. In de volksmond heette ze toen ook wel de “Gruisloze” (=”Geruisloze”, waarschijnlijk ontleend aan juichverhalen van aannemer of pers over de lawaaidempende werking van asfaltbeton). Pas 6-9-1948 kreeg de weg een officiële naam: Prinses Wilhelminaweg. Een week na het aftreden van Koningin Wilhelmina. Willem Van der Hoek zat toen in de gemeenteraad van Heerenveen die dit besluit goedkeurde. Het besluit werd 22-4-1963 herroepen toen Wilhelmina was overleden. De straatnamencommissie vond Koningin Wilhelminaweg passender. Een jaar eerder was de weg gecoupeerd: het oostelijke deel (naar Hotel Tjaarda toe) werd verlengde van de Koningin Julianaweg.

De huidige situatie is totaal anders dan toen overgrootouders Jan en Hiltje aan de Grintdyk kwamen wonen en opa Bonne er werd geboren. Zijn geboortehuis is niet meer aanwezig. Het stond in het deel ten oosten van de Lollius Ademalaan (die voor 1949 Van Eijcklaan heette en eerder in de volksmond Pôlesingel naar het huis De Pôle aan de Grintdyk). Jan en Hiltje kwamen oostelijk van dat huis te wonen dat als opslagplaats in gebruik was. De laan die uiteindelijk naar Lollius Adema werd vernoemd komt op een kaart van 1718 (Schotanus/Halma) al gedeeltelijk voor, zonder naam. Oostelijk van die laan liep een wijk (gegraven sloot) naar De Pôle, die in de volksmond Adema’s Wyk ging heten. Alweer Lollius Adema bedoeld die rond 1840 officier van justitie te Heerenveen, landeigenaar en ontginner te Oranjewoud. Hij liet de boerderij Meerzicht bouwen, nog steeds aanwezig, en daarachter de polder, noordelijk richting Het Meer, aanleggen. Hij wijzigde het oude zandweggetje Rottum-Brongerga (“binnenweg”, “het laantje”) en maakte er een zandweg van die later werd bestraat (sinds 1949 Koningin Julianaweg geheten). Over de Adema’s wyk kwam een bruggetje. Parallel aan deze wijk maar niet pal ernaast ging in onze tijd “Het Donkere Laantje” in noordelijke richting. Dat werd tamelijk slecht onderhouden en was een beruchte vrijplaats tot tussen 1952 en 1955 De Berenclub (tienerclub met geschreven reglement) het laantje tot eigen gebied claimde en hutten bouwde op het eilandje aan de verre noordkant. Uulke de Jong (zoon van Hampie Rot) is er nog derdegraads aan zijn hoofd in brand gevlogen.

Jan en Hiltje zijn na 1875 van de Grintdyk verhuisd naar Terband (de Schans), direct ten noorden van Heerenveen (Aengwirden). Jan was toen ruim 40 jaar oud. Misschien werkte hij als arbeider in de wegenbouw (Grintdyk, straat- en spoorwegen rond station Heerenveen). Te Terband (ongeveer op de plaats waar na 1950 de Rotonde werd aangelegd) heeft overgrootvader Jan Wolters Van der Hoek 50 jaar gewoond. Overgrootmoeder Hiltje Jans Lukkes overlijdt er in 1915. Dochter Grietje, getrouwd met Geert Fonk, woont er ook. Wanneer Bonne met zijn gezin in 1916 naar Heerenveen komt, krijgen ze eerst onderdak in Het Meer bij bejaarde oom en kinderloze weduwnaar Freerk Wolters Van der Hoek (huis tegenover de vroegere Asbrug over de Schoterlandse Compagnonsvaart), daarna in Terband en per 1918 een eigen nieuwbouwwoning aan de Van Dekemalaan te Heerenveen.

WILLEM ROEM & ANTJE VAN BEEK

1. Willem ROEM, geb. 3 mei 1826 te Naaldwijk (Westland, ZuidHolland), overl. 8 mei 1907 aldaar, 81 jaar en 5 dagen, tuinder, tr. 11-5-1861 te Naaldwijk, 35 jaar oud, met de 29-jarige
2. Antje VAN BEEK, geb. 8 april 1832 te Naaldwijk, overl. 26 maart 1905 aldaar, bijna 73 jaar oud.

Uit dit huwelijk: Nicolaas Roem, geb. te Naaldwijk 1862, overl. 29-4-1943 te Delft (wonende te Naaldwijk), 81 jaar oud, weduwnaar van Cornelia VAN DORP. Nicolaas is 31 wanneer hij 18-11-1893 (Naaldwijk akte 41) trouwt met de 35-jarige Cornelia, dochter van Arie VAN DOP en Johanna ZUUR. Christiaan Roem, geb. te Naaldwijk 1865 (?). Christiaan is 28 wanneer hij 6-5-1893 trouwt met Johanna Adriana KOPPENOL (25 jr), dochter van Jacob KOPPENOL en Cornelia VAN DER KADEN (Naaldwijk akte 11). Neeltje Roem, geb. te Naaldwijk 17-11-1871 (kw 5).

Willem Roem was 8 jaar toen zijn vader Nicolaas (kw 20) overleed. Moeder Angenita (kw 21) trouwt twintig jaar later met Pieter van Dijk. Vermoedelijk is Willem als jonge knecht begonnen in het tuindersbedrijf. Zo leren we hem later als tuinder kennen en oma Neeltje (kw 5) als tuindersdochter. In 1900, wanneer dochter Neeltje trouwt met de kleermakersgezel Bonne Van der Hoek (kw 4), is Willem Roem 74 jaar en zal hij al tamelijk in ruste zijn geweest.

Tijdens de 19de eeuw werd het Westland als specifiek tuinbouwgebied (ook export naar Engeland) steeds belangrijker. Rond 1880 komen veel tuinders in grote problemen. In heel West-Europa heerst dan een grote landbouwcrisis. Overgrootvader Willem Roem is dan 50-plusser en had vermoedelijk de mogelijkheden en reserves niet om zijn bedrijf door de impasse heen op te bouwen. Daarvoor waren aanzienlijke investeringen nodig en samenwerkingsverbanden in de vorm van veilingen (kwaliteitsaanbod). Op 25 april 1889 werd de veilingvereniging “Vereeniging Westland” opgericht die voor de internationale status van het Westland als tuinbouwgebied heel belangrijk werd. Maar vooreerst bleef het sappelen. In die periode was overgrootvader Willem Roem als 60-er en 70-er actief, maar de omschakeling naar de nieuwe bedrijfsaanpakken duurde voor hem te lang. Vermoedelijk was hij gewoon een te kleine tuinder. Andere voorfamilietakken die tuinders waren in het Westland konden wel mee gaan met de vernieuwing. De Valstar-familie bijvoorbeeld.

Willem Van der Hoek (kw 2) wordt 30-4-1906 als vierde kind en eerste zoon uit het huwelijk van Bonne Van der Hoek en Neeltje Roem geboren. Zijn oma Antje van Beek was ruim een jaar eerder overleden (26-3-1905). Zijn opa Willem Roem overlijdt 8-5-1907, 1 jaar en 1 week na de geboorte van de naar hem genoemde kleinzoon. Ruim acht jaar later (januari 1916) verlaten Bonne en Neeltje met kinderen het Westland (Naaldwijk), faillissement aan de broek, en vestigt Bonne zich weer te Heerenveen (Schoterland, Friesland).