Betovergrootouders

BETOVERGROOTOUDERS VAN DER HOEK-DE JONG

Wolter Freerks VAN DER HOEK (Benedenknijpe 1795- Het Meer 1849, schipper) Grietje Bonnes BOUWMAN (Rotstergaast 1799- Het Meer 1882)

Jan Johannes LUKKES (Het Meer 1813- Het Meer 1869, timmerman) Bonjé Durks WOUDSTRA (Tholen 1815- Het Meer 1876)

Nicolaas ROEM (Naaldwijk 1799- ovl voor 1857, vlassersknecht) Angenita MULDER (‘s Gravenhage 1801- Naaldwijk 1879)

Christiaan VAN BEEK (Naaldwijk 1788- Naaldwijk 1866) Neeltje VAN LEEUWEN (Naaldwijk 1805- Naaldwijk 1861)

Jacob Piers DE JONG (Oosterzee 1797- Haskerhorne 1850, veehouder) Geeske Jochums OENEMA (Westermeer 1801- Haskerhorne 1879)

Fokke Feddes VELDSTRA (Haskerhorne 1791- Haskerhorne 1861, veehouder) Lijsbert Hanzes FRANKENA (Doniaga 1800- Haskerhorne 1871)

Anne Pieters SCHIPPER (Steggerda 1776- Steggerda 1867, arbeider) Trijntje Hendriks KIELSTRA (Drachten 1787- Steggerda 1864)

Hendrik Durks WIEKEL (Luinjeberd 1780- Nieuwehorne 1861, schoenmaker) Fokje Jans VAN FLEEREN (Delfstrahuizen 1801- Nieuwehorne 1860)

Van (onze) acht betovergroot-echtparen zijn twee van Hollandse afkomst. Grootvader Bonne VAN DER HOEK (kleermakersknecht, Oranjewoud 1875- Heerenveen 1943) vertrekt op jonge leeftijd uit Friesland en trouwt in 1900 te Naaldwijk (Westland, Zuid-Holland) met Neeltje ROEM (tuindersdochter, Naaldwijk 1871- Heerenveen 1937). Begin 1916 komt hij met “Hollands” gezin terug naar Heerenveen (Het Meer, Terband). Aan de VAN DER HOEK-kant zijn de andere twee betovergroot-echtparen in Het Meer of De Knijpe te plaatsen: het oostelijke deel van Heerenveen, buurtschappen langs de Schoterlandse Compagnonsvaart. Van betovergrootvader Wolter Freerks VAN DER HOEK is bekend dat hij in ieder geval rond 1830 als schipper, vanuit De Knijpe, werkzaam was. Betovergrootvader Jan Johannes LUKKES is timmerman te Het Meer. Betovergrootmoeder Bonjé Durks WOUDSTRA is, als dochter van de schipper Durk WOUDSTRA uit Joure, te Tholen (Zeeland) geboren tijdens “een reis”. Na overlijden van haar vader groeit ze op te Heerenveen (Het Meer) door huwelijk van haar moeder met de korenmolenaar aldaar.

Aan de DE JONG-kant staan veehouders te Haskerhorne als betovergrootouders in de boeken (ten westen van Heerenveen). Overgrootvader Pier Jacobs DE JONG verplaatste rond 1855 zijn bedrijf van Haskerhorne naar Nieuwehorne (ten oosten van Heerenveen). Grootvader Klaas Piers DE JONG (Oudehaske 1853- Oudehaske 1930), veenbaas, winkelier, tijd als melkerijchef in Duitsland wonend, groeit te Nieuwehorne op en verhuist rond zijn 50ste terug naar Oudehaske. Hij trouwt, zijn derde huwelijk, in 1893 met Fokje Jurjens SCHIPPERS (Oranjewoud 1870- Tijnje 1936), waardoor relatie met familie uit de Stellingwerven ontstaat, het zuidelijke deel van Friesland. Via Fokje de SCHIPPER-lijn vanuit Steggerda, maar ook de WIEKEL-lijn (schoenmaker te Nieuwehorne) of FLEEREN-lijn (timmerman te Delfstrahuizen). Al met al hebben de (onze) betovergrootouders een nog al diverse herkomst. Alleen in DE JONG- en VELDSTRA-lijn nog boeren/veehouders op oud-Friese wijze. Die traditie eindigt na hen vrij snel. In de andere lijnen zijn al schippers, timmermannen, schoenmakers, arbeiders de genoemde beroepen.

a) VAN DER HOEK-kwartier (Friesland)

1. Wolter Freerks VAN DER HOEK, geb 17-8-1795 te Benedenknijpe (Schoterland, FR), doop 6-9-1795, rond 1832 vermeld als praamschipper, ovl 30-9-1849 te Het Meer, 54j, gehuwd, arbeider, tr 10-6-1821 te Bovenknijpe, hij 25, zij 22, met
2. Grietje Bonnes BOUWMA (BOUWMAN, BOUMAN, BOUMA), geb 27-4-1799 te Rotstergaast (Schoterland, FR), doop 2-6-1799 te Oudeschoot (haar moeder Grietje Jans BIJMA in kraambed overleden), ovl 6-9-1882 te Het Meer, 83 jaar oud, weduwe.

Wolter Freerks Van der Hoek, oud 54 jaren, arbeider te Beneden Knijpe, wonende het Meer nr. 238, gehuwd met Grietje Bonnes Bouma, zoon van Freerk Tammes en Hendrikje Wolters. Overleden 30-9-1849 ’s nachts om 2.30 uur in het huis nummer 238 Heerenveen. (In de akte wordt huis nummer 238 zowel te Het Meer als te Heerenveen genoemd. Het Meer is dorp langs de Schoterlandse Compagnonsvaart aan oostkant van Heerenveen. Langs diezelfde vaart oostelijk van Het Meer de dorpen Beneden- en Bovenknijpe). Wolter Freerks VAN DER HOEK trouwt 10-6-1821 te Bovenknijpe met Grietje Bonnes BOUMA, kleindochter van zijn oom Jan Wolters BIJMA. Volgens de huwelijkse bijlagen was Wolter, lichting 1815, ingeloot (lotnr 3) voor de Nationale Militie. Hij diende dus als soldaat (derde batallion van het Friese Regiment?, huwelijkse bijlage onleesbaar geraakt). Ondertekening van huwelijksakte met een kruisje: “Wolter Freerks verklaart niet te kunnen schrijven.” In 1811 volstond ook zijn vader (bij naamaanneming, mairie De Knijpe) met het zetten van een kruisje. Een school heeft Wolter waarschijnlijk nooit of heel onregelmatig bezocht. Dat was ook lastig te doen want het gezin verhuisde rond zijn zevende naar het dorpje Luxwoude in de veenpolder boven De Knijpe waar geen school in de buurt was. In 1809, Wolter is dan 12, verblijft men te Aduard (prov Groningen), want daar wordt Joldert, zijn jongste broer, geboren. Mogelijk zat vader Freerk Tammes (kw 32) ook, misschien deels, “in de schipperij”, zoals Wolter later, en is verblijf te Aduard daaruit verklaarbaar. Zeker in 1811 is men terug te De Knijpe, waar Freerk alsnog de zoon Joldert laat inschrijven bij de (onder Frans bestuur) dan begonnen registratie Burgerlijke Stand. Vader Freerk is dan ca 55j oud. Over beroep van Freerk geen vermelding in documenten, tot tien jaar later (1822) bij overlijden van zijn echtgenote Hendrikje Wolters (kw 33). Hij staat dan als arbeider vermeld.

Uit huwelijk van betovergrootouders Wolter Freeks VAN DER HOEK en Grietje Bonnes BOUMAN worden 7 kinderen geboren. Bij huwelijk is Wolter 25, Grietje 22. Zij gaan wonen te Langezwaag (Opsterland, FR), benoorden De Knijpe. In akten (geboortes) staat Wolter als “arbeider” vermeld tot en met 1828. Daarna komt hij als “praamschipper” voor. Zoon Freerk (1832) geboren te Akkrum (Utingeradeel, FR), zoon Jan (1835) geboren te Nijehaske (Haskerland, FR), zoon Joldert (1841) geboren te Terband (Aengwirden FR). Wanneer hij in die jaren steeds schipper was, “gedomicilieerd te Benedenknijpe”, reisde het gezin kennelijk mee, gezien de geboorteplaatsen van de kinderen. Akkrum, Nijehaske en Terband liggen overigens niet erg ver bij elkaar vandaan. Voor schippers heb je daar de voor de (turf)vaart gegraven Heerensloot als centrale transportlijn. Geboortes worden aangegeven bij de gemeente/grietenij waaronder de plaats van geboorte valt. En bij genoemde Heerensloot, gegraven op de gemeente/grietenij-grenzen, was geboorte op de linkerwal algauw geboorte te Haskerland (Nijehaske) en geboorte op de rechterwal geboorte te Aengwirden (de Fok, Terband). Of geboorte aan de noordelijke uitvaart, geboorte te Utingeradeel (Akkrum). Met deze onduidelijkheden moeten we maar genoegen nemen. Geboorte van jongste zoon Joldert wordt juli 1841 in Terband gemeld. In oktober 1841 overlijdt vader Freerk Tammes te De Knijpe (ruim 80j oud). Zoon Wolter Freerks overlijdt 8 jaar later, pas 54j oud, te Het Meer. Zijn vader en grootvader worden tachtigers, zonen van hem (en vrouw Grietje) ook, maar Wolter dus niet. De overlijdensakte meldt geen bijzondere doodsoorzaak.

Van de 7 kinderen uit huwelijk van Wolter en Grietje overlijden de eerste twee enkele weken na geboorte, drie zonen Bonne, Freerk en Jan bereiken hoge leeftijden. Vader Wolter overlijdt relatief jong. Als beroep van genoemde zonen wordt enkel “arbeider” vermeld. Dat kan van alles inhouden. Moeder Grietje Bonnes BOUMAN krijgt enkel kleinkinderen via zoon Jan Wolters VAN DER HOEK (kw 8) na zijn huwelijk in 1861 met timmermans-dochter Hiltje Jans LUKKES (kw 9). Waarbij de eerste kleindochter Grietje op 7-jarige leeftijd ook nogeens in een sloot te Oranjewoud verdrinkt. Maar er volgde een tweede.

Kinderen uit huwelijk van Wolter en Grietje: 1. Hendrikjen VAN DER HOEK, geb Langezwaag 7-9-1822, ovl 19-10-1822, 7 weken oud. Eerste kind van Grietje Bonnes BOUMA wordt slechts 7 weken oud. Dochter vernoemd naar schoonmoeder (en oudtante) Hendrikjen Wolters die toen misschien al ziek te bed lag (ovl 4-10-1822). Dochter Hendrikjen overlijdt 19-10-1822. 2. Bonne Wolters VAN DER HOEK, geb Langezwaag 26-4-1824, ovl 16-5-1824, 3 weken oud. 3. Hendrikje VAN DER HOEK, geb Langezwaag 12-7-1825, ovl Het Meer 16-4-1863, des ochtends 2 ure in huis nr 12, bijna 38j oud, ongehuwd gebleven. De tweede dochter, weer Hendrikje genoemd, is bij overlijden van haar vader (in huis nr 238 te Het Meer) 24j oud, ongehuwd en dat blijft ze.
— Vader Wolter, 29j, arbeider te Langezwaag, meldt de geboorte van Hendrikje twee dagen later (14-7-1825) bij de Burgerlijke Stand te Beetsterzwaag (Opsterland, FR), geboren 12 juli des avonds 11 ure ten zijnen huize te Langezwaag. Dat was een aparte reis, want Beetsterzwaag ligt niet direct in de buurt. Hij kwam zonder “getuigen”. De aangifte wordt geaccepteerd doordat twee klerken te Beetsterzwaag bereid zijn de aangifte voor waar te ondertekenen.
— Bij het overlijden van Hendrikje, 38j oud, ongehuwd, is moeder Grietje Bonnes BOUMAN (“arbeidster, wonende in Het Meer”) nog in leven, 62j oud. Van haar 7 kinderen zijn nog slechts 3 zonen in leven, van wie Jan in 1861 is getrouwd met Hiltje Jans LUKKES. 4. Bonne Wolters VAN DER HOEK, geb 28-10-1828 te Langezwaag, ovl 11-12-1914 voormiddag ten 4 ure te Het Meer, arbeider, 86j oud, ongehuwd. De aangifte van overlijden wordt gedaan door de buurmannen Izaak VAN GELDEREN, 61j, slager te Het Meer, en Jacob HEIDA, 67j, koopman te Het Meer. Bonne woonde samen met broer Freerk (in 1901 weduwnaar geworden) in een huisje bij “de Asbrug” te Het Meer. 5. Freerk Wolters VAN DER HOEK, geb 25-4-1832 te Akkrum (Utingeradeel, FR), ovl 6-1-1925 (Schot/Aengw), 92j, weduwnaar. Trouwt 13-5-1871, hij 39, zij 42, met zijn nicht Afke KROM, dochter van Joukjen Freerks Van der Hoek (zie kw 32). Uit dit huwelijk geen kinderen. Afke overlijdt 27-3-1901, 71 jaar oud.
— Geboorteakte 1832 (Utingeradeel): “Wouter Freerks VAN DER HOEK, 36 jaar, praamschipper gedomicilieerd te Beneden Knijpe,welke ons heeft verklaard dat op den 25 dag dezer maand april n.m. te 5 uur in zijn praamschip liggende te Akkrum uit hem en dezelfs huisvrouw Grietje Bonnes BOUMA, oud 32 jaar, zonder beroep, is geboren een zoon, aan hetzelve zij de voornaam geven van Freerk Wouter.” Van het overlijden van Freerk Wouters VAN DER HOEK op 6 januari1925, 92j, weduwnaar, wordt 7 januari melding gedaan bij BS van gemeente Aengwirden en 10 januari bij BS van gemeente Schoterland (waar hij als inwoner stond ingeschreven). Het ziekenhuis van Heerenveen stond destijds in het Aengwirdense deel van het dorp. Aannemelijk is ook dat hij niet in het ziekenhuis, maar te Terband (Aengwirden) is overleden, in de zorg daar bij de naaste familie (broer Jan en diens dochter Grietje). 6. Jan Wolters VAN DER HOEK (kw 8), geb 6-4-1835 te Nijehaske (Haskerland, FR), ovl 23-9-1927 te Terband (Aengwirden, FR), 92j oud, weduwnaar.
— Geboorteakte 1835 (Haskerland): “Wouter Freerks VAN DER HOEK, 39 jaar, zonder beroep, wonende te Nije Haske, (..) welke ons verklaard heeft dat op den 7e dag van april des avonds 9 uur te Nije Haske uit hem en zijn echtgenote Grietje Bonnes BOUMA, 35 jaar, zonder beroep, is geboren een zoon genaamd Jan Wouter.” Te Nijehaske ook de inschrijving “Wouter” in plaats van “Wolter”. Wolter wordt niet als “praamschipper, gedomicilieerd te Benedenknijpe”, maar als “zonder beroep, wonend te Nijehaske” vermeld. Waarmee verdiende hij nu de kost dan?
— De zoon Jan is bij overlijden in 1849 van zijn vader te Het Meer 14j oud. Hij trouwt in 1861 (arbeider) met timmermansdochter Hiltje Jans LUKKES (kw 9). Via hen de volgende VAN DER HOEK-generatie (zie Overgroootouders, kw 8 en 9). 7. Joldert Wolters VAN DER HOEK, geb 19-7-1841 te Terband (Aengwirden, FR), ovl 2-7-1857 te Het Meer, bijna 16j oud. In de Aengwirdense geboorteakte wordt weer Wolter geschreven: “Wolter Freerks VAN DER HOEK, 45 jaar, arbeider, wonende te Terband, heeft verklaard dat v.m. 8 uur ten zijnen huize is geboren een zoon uit Grietje Bonnes BOUMA. Zij geven hem de naam Joldert Wolters.”
— De zoon Joldert lijkt nakomer in het gezin. Geboren zes jaar na de zoon Jan. Bij zijn geboorte is vader Wolter 45, arbeider, wonend te Terband, en moeder Grietje 42j oud. Bij overlijden van vader Wolter te Het Meer is Joldert 8j oud. Joldert overlijdt in 1857, ongeveer twee weken voordat hij 16 zou zijn geworden.

Dit zijn de gegevens die tot dusver over betovergrootouders Wolter Freerks VAN DER HOEK (1795-1849) en Grietje Bonnes BOUMA (1799-1882) en hun gezin met redelijke zekerheid zijn te melden. Van hun 7 kinderen overlijden 4 jong of tamelijk jong en zijn alleen de zonen Freerk (laat huwelijk met nicht Afke KROM, geen kinderen) en Jan (met Hiltje Jans LUKKES, wel kinderen) gehuwd. De zonen Bonne, Freerk en Jan overlijden op hoge leeftijd. Wolter en Grietje beginnen hun huwelijk te Langezwaag (hij arbeider). Rond 1830 wordt hij (Akkrum) als praamschipper vermeld, met domicilie te Benedenknijpe. In 1835 zonder beroep te Nijehaske, in 1841 arbeider te Terband, in 1849 overleden arbeider te Het Meer, 54j oud. Grietje wordt 83 en overlijdt te Het Meer in 1882 (huis nr 42). Mogelijk woonden daar toen ook zoon Freerk en diens vrouw Afke KROM, maar dat weten we niet meer. Zoon Jan, gehuwd met Hiltje Jans LUKKES, woonde toen zeker niet te Het Meer, maar verhuisde na verblijf te Oranjewoud (Grintdyk) naar Terband. De drie (overlevende) zonen staan ieder voor zich als arbeider vermeld. De zonen van Jan (Jan, Wolter en Bonne) verhuizen alledrie naar “Holland”. Zonen Jan en Wolter vestigen zich te Amsterdam. Jongste zoon Bonne vestigt zich te Naaldwijk (bij ‘s Gravenhage) waar hij een gezin sticht, met Neeltje ROEM (kw 5). Begin 1916 verhuist Bonne, kleermaker, met dat gezin, naar Heerenveen. Daardoor, via hem, “Heerenveens” vervolg in de VAN DER HOEK-lijn.

1. Jan Johannes LUKKES (in geboorte- en overlijdensakte: Jan LUCKES), geb 23-1-1813 den ‘s avonds ten agt uren, te Het Meer (Schoterland, FR), timmerman, ovl 17-4-1869 te Heerenveen, 56j oud, tr 19-5-1838, hij 25, zij 23, met
2. Bonjé Durks WOUDSTRA, geb 18-2-1815 te Tholen (ZEELAND), ovl 29-03-1876 te Heerenveen (Aengwirden), 62 jaar oud, weduwe.

Bij de naamregistratie van 1811 wordt LUCKES- of LUKKES-naam niet ingeschreven. De hoogbejaarde Kornelis Jans (kw 72) zou zich formeel hebben moeten melden, vader van Johannes Cornelis, maar laat dit na. Ook Johannes meldt zich niet. Na 1811 wordt in de BS toch de gezinsnaam LUCKES of LUKKES ingeschreven, zoals in 1813 bij geboorte van Jan Johannes LUCKES te Het Meer. Zijn vader is “huisman” (boer) te Het Meer, 42j oud, Jan Johannes trouwt 1838, 25j oud, en wordt dan vermeld als timmermansknecht. De timmermansknecht trouwt 19-5-1838, hij 25, zij 23, met Bonjé Durks WOUDSTRA, die na 1819 ook te Het Meer kwam te wonen. Betovergrootmoeder Bonjé verhuisde, 4j oud, met haar moeder Jacobje Wybes VAN DER WERF mee naar Het Meer, toen deze er trouwde met de korenmolenaar (zij weduwe, ca 30j oud, hij weduwnaar, 50-plusser) Wilt Haayes SWART.
— De voornaam “Bonjé” is te danken aan geboorte te Tholen (Zeeland) en de inschrijving aldaar (Bonjé in plaats van Bont(s)je ingeschreven). Geboortemelding 1815: “Simon van Dijk, oud 63 jaren, van beroep dagloner, wonende te Tholen wijk C nr 225, dewelke ons heeft aangeboden een kind van den vrouwelijke seye. Geboren den 18 van de maand Februari de jaars 1815 te Tholen ten 5 uur in de morgen in wijk C nr 225, uit Dirk Hillekes, turfschipper, en zijne huisvrouw Jacoba van der Werf, wonende te De Jouwer in Vriesland, waaraan zij verklaren te geven de naam Bonjé.”

Vader Durk Eelkes WOUDSTRA (kw 38), schipper te Joure (Haskerland, FR), was als weduwnaar, ca 60j oud, en met al volwassen kinderen uit eerste huwelijk, getrouwd met de rond 20j oude Jacobje Wybes uit Joure. Volgens de beschikbare gegevens voer Durk hierna nog regelmatig op vrachtvaart (zeilend) van Friesland naar Zeeland/Westbrabant en terug. De prille echtgenote Jacobje Wybes voer mee, want derde kind wordt in Zeeland geboren. Durk is 65-plusser wanneer dit gebeurt.

De huwelijksakte betreffende Jan Johannes en Bonjé Durks meldt: “Jan Johannes Lukkes, 25 jaren, timmermansknecht, geboren en wonende in het Meer, zoon van Johannes Cornelis Lukkes, in het Meer overleden 30 augustus 1829, en van Hiltje Hannes Ronduite, zonder beroep, wonende het Meer, en Bonjé Dirks Woudstra, 23 jaren, zonder beroep, geboren te Tholen Prov. Zeeland, wonende in het Meer, dochter van Dirk Eelkes Woudstra, abusievelijk in het geboorte-extract gesteld onder de naam “Dirk Hillekes”, te Joure overleden 24 september 1817, en van Jacobje Wiebes van der Werf, zonder beroep, gehuwd met Wilt Haayes Swart, wonende in het Meer, korenmolenaar.” Jan Johannes Lukkes is timmerman te Het Meer/Heerenveen en Bonjé Dirks Woudstra stiefdochter van de molenaar aldaar (de molen “De Windhond”, later “De Volharding”, stond in het dorp Heerenveen: Rogmolensteeg / Molensteeg, vanaf de Dracht westwaarts, aan de Molenwijk). In notariëel archief wordt Jan Johannes enkele malen vermeld: koopt 22-2-1844, samen met zijn broer Hans Johannes LUKKES, een huisje op afbraak te Tjalleberd voor 167 gld, en 1-3-1852, als timmerman te Heerenveen, voor 157 gld de afbraak van een scheepstimmerschuur (notaris te Akkrum) en 23-12-1853 nogmaals een huizinge te Tjalleberd. Het timmerbedrijf kan de goede onderdelen uit afbraak nuttig hergebruiken. Vermeld wordt ook dat hij 6-11-1846 voor 800 gld een huis koopt te Heerenveen, dat eigendom was van de Diaconie van de Gerefomeerde Gemeente en dat hij voor 36 gld een vrouwen- zitplaats of stoel koopt in de kerk te Heerenveen. Hij staat 30-1-1858 borg bij de aankoop voor 1.777 gld van diverse percelen te Heerenveen. Bij boelgoed verkoop roerende goederen te Wolvega van 17-4-1866 door broer Hans Johannes (opbrengst 2.309 gld) wordt Johannes LUKKES, timmerman, als een van de kopers vermeld. Hij overlijdt in 1869.

Uit het huwelijk: Hiltje Jans Lukkes (kw 9), geb 29-2-1840, in 1861 getrouwd met Jan Wolters VAN DER HOEK (kw 8) Durk Jans Lukkes, geb 13-6-1842, ovl 14-12-1860, 18 jaar, ongehuwd Johannes Jans Lukkes, geb 7-10-1844, ovl 1-7-1848, 3 jaar oud Jacoba Jans Lukkes, geb 9-8-1847, trouwt 30-5-1878 (Schot 65), 30 jaar oud, met Jan Tjibbeles KAMP, scheepstimmerman te Haskerdijken (Haskerland, FR), weduwnaar van Akke Johannes Smit die 25-5-1877 was overleden, 43 jaar oud, in het kraambed – ook de baby dood. Jan Tjibbeles Kamp trouwt een jaar later met Jacoba. Hun eerste kind wordt slechts 1 jaar oud (Jan Kamp, ovl 6-5-1880, Aeng 29). Op 5-6-1885 wordt een dochter geboren: Bonjé Kamp (Hask 106). Het gezin leek hierna verder onvindbaar, tot we bericht uit Grand Rapids/Michigan tegenkwamen: geb aldaar 11-5-1887 een dochter Sadie Kamp. Waarschijnlijk in 1886 zijn Jan Tjibbeles KAMP en Jacoba Jans LUKKES naar Amerika geëmigreerd. Verdere gegevens te Grand Rapids na te zoeken. Johannes Jans Lukkes, geb 6-5-1852. Johannes trouwt 3-12-1876, hij 24, zij 25, met Bontje DIJKSMA uit Oudeschoot, geb. aldaar 14-3-1851. Johannes is 24, zijn ouders zijn overleden. Moeder Bonjé, 61 jaar oud, nog maar kort ervoor (29-3-1876), vader Johannes, 56 jaar, zeven jaar geleden. Net zoals zijn vader is Johannes timmerman. Bontje DIJKSMA ovl 10-12-1925, 74 jaar oud, Johannes LUKKES ovl 16-3-1926, 73 jaar oud. Het huwelijk bleef kinderloos.

Van de vijf kinderen uit het huwelijk van betovergrootouders Jan en Bonjé was overgrootmoeder Hiltje Jans LUKKES (kw 9) de eerste en oudste. Twee broertjes sterven jong (18 en 3 jaar oud), alleen zus Jacoba (geëmigreerd naar de VS) en broer Johannes blijven over.

Jan Johannes Lukkes is 55 wanneer hij 31-12-1868, samen met zijn collega Roel Egberts SLUITER die van dezelfde leeftijd is, naar het gemeentehuis te Heerenveen gaat om de verdrinkingsdood te melden van zijn 6 jaar oude kleindochter Grietje Jans Van der Hoek, oudste dochter van Hiltje. Timmerman Roel Sluiter was 6 jaar eerder ook op dat gemeentehuis aanwezig voor de geboorteaangifte van deze Grietje. Enkele maanden later overlijdt Jan Johannes Lukkes zelf, 17-4-1869, 56 jaar oud. Uit de overlijdensakte: “Eeltje Engberts Boomsma, oud 56 jaar, koopman, wonende te Heerenveen, en Jan Molle Prins, oud 54 jaar, timmerknecht, wonende te Heerenveen, verklaren dat Jan Luckes, oud 56 jaar, timmerman, geboren in Het Meer, wonende te Heerenveen, gehuwd met Bonjé Durks Woudstra, zonder beroep wonende aldaar, zoon van Johannes Cornelis Luckes en Hiltje Hannes, 17 april 1869 ’s morgens 3 uur in het huis nr 50 te Heerenveen is overleden.” Betovergrootmoeder Bonjé Durks Woudstra wordt 61 jaar. Als weduwe van timmerman Jan Lukkes overlijdt ze zeven jaar later, 29-3-1876, te Heerenveen (Aengw 34). Het timmerbedrijf wordt door zoon Johannes voortgezet. Dochter Jacoba is 28 en nog niet getrouwd. 


b) ROEM-kwartier (Zuid-Holland)

1. Nicolaas (Pieterszn) ROEM, geb 6-10-1799 te Naaldwijk, ovl voor 1857, trouwt te Naaldwijk 20-4-1822, hij 22, dan “vlassersknecht”, zij 21, met
2. Angenita MULDER (Agnita, Agnes, Agnies), geb 25-3-1801 te Den Haag, ovl 21-2-1879 te Naaldwijk, 77 jaar oud. Zij trouwt (2) Naaldwijk 16-5-1857 met Pieter VAN DIJK. Betovergrootvader Nicolaas is niet in 1834 overleden zoals we eerder stelden (een zoon Nicolaas Roem overleed toen). Hij stierf niet op 34-jarige leeftijd dus, maar als 50-plusser. Het merkwaardige is dat we geen overlijdensmelding voor hem vinden. Melding beroep “vlassersknecht” stamt uit de huwelijksakte van toen hij 22 was. Hij kan daarna andere dingen hebben gedaan. Betovergrootmoeder Angenita trouwt (2) 16-5-1857 te Naaldwijk met Pieter VAN DIJK. De huwelijksakte meldt dan dat zij 56 is en weduwe van Nicolaas ROEM en dat Pieter van Dijk 25 is. Een opmerkelijk leeftijdsverschil. Pieter is 3-3-1832 te Naaldwijk geboren, zoon van Pieter van Dijk en Wilhelmina van der Gaag. Hij is 47 wanneer Angenita overlijdt en trouwt anderhalf jaar later, 28-8-1880, te Naaldwijk, met Antje GROENHEIJDE die dan 44 is en weduwe van Martinus KORENBLOM. Pieter wordt 75 en overlijdt te Naaldwijk 18-12-1907 (Antje Groenheijde overleeft hem).

Uit huwelijk van Nicolaas ROEM en Angenita MULDER: Pieter, geb Naaldwijk 31-7-1822, 3 mnd na huwelijk van de ouders, ovl 14-10-1827, 5j oud Elizabeth, geb 3-7-1824, ovl 27-1-1845, 20j oud (vernoemd naar moeders moeder Alleberta Elizabeth van Loon (kw 43)) Willem ROEM, geb. 3-5-1826 te Naaldwijk, ovl 8-5-1907 (kw 10). Hij trouwt met Antje VAN BEEK (kw 11). Zij worden ouders van Neeltje ROEM die in 1900 te Naaldwijk trouwt met Bonne VAN DER HOEK. Pieter ROEM, geb 9-3-1829 te Naaldwijk, ovl 17-1-1890, 60j oud, gehuwd, tr Naaldwijk 7-5-1859, hij 30, zij 39, met Johanna KEMMERS, weduwe van Hendrik KLAPWIJK. Zij geb Naaldwijk 30-10-1819, dv (ongehuwde) Clasina (Clasijntje) KEMMERS. Johanna overlijdt 12-2-1890, 70 jaar oud, aan een zware buikgriep. Pieter overlijdt ruim drie weken eerder. Misschien aan dezelfde kwaal.
— Uit haar huwelijk Naaldwijk 29-4-1843, zij 23, hij 24, met Hendrik KLAPWIJK, geb Naaldwijk 19-7-1818, ovl 19-12-1856, 38j oud, zv Jan KLAPWIJK en Hendrica STOKDIJK, worden 8 kinderen geboren die op 2 na jong overlijden. Bij haar huwelijk Naaldwijk 7-5-1859, zij 39, hij 30, met Pieter ROEM, brengt ze enkel een dochter Clasina KLAPWIJK, geb 13-7-1849, en een zoon Gerrit KLAPWIJK, geb 2-2-1852, mee.
— Uit huwelijk met Pieter: (1) Nicolaas ROEM, geb 24-1-1860, ovl 20-3-1860, 8 wkn oud. (2) Nicolaas ROEM, geb 27-1-1862, ovl 22-6-1896, 34j, gehuwd, tr Naaldwijk 23-8-1890, hij 28, zij 30, met Klazina PRINS, geb Naaldwijk 15-12-1859, ovl 16-1-1898, 38j, weduwe, dv Martinus PRINS en Jannetje VALSTAR. Uit huwelijk met Klazina twee dochters. Johannes ROEM, geb 29-9-1831, ovl 8-4-1867, 35 jaar oud. Hij trouwt 3-11-1860 te Naaldwijk met de 44-jarige Hendrika Berendina HULSCHER, weduwe van Cornelis REDEKER (ovl te Naaldwijk 8-8-1857, 41 jaar oud, “boodschaplooper”). Hendrika, geb 20-2-1816 te Zutphen, dochter van Bernardus HULSCHER en Gardina RUNNEBOOM, was 30 toen ze 7-5-1845 (Zutphen akte 21), trouwde met de uit Naaldwijk afkomstige Cornelis REDEKER, zoon van Hendrik Redeker en Jaapje VAN DER EIJK. Ze gaan te Naaldwijk wonen en krijgen daar 5 dochters, van wie drie als baby overlijden. Toen Johannes ROEM in 1860 met Hendrika trouwde, waren alleen de dochters Dina Jacoba REDEKER en Martina REDEKER nog in leven. Laatstgenoemde ovl 20-3-1865 te Naaldwijk, 15 jaar oud. Dina wordt 75 en ovl 4-6-1923 te Delft, weduwe van Adrianus VAN MOURIK. Hendrika HULSCHER wordt 60 jaar oud en ovl 16-9-1876 te Naaldwijk. Johannes Roem was 29 toen hij met de 15 jaar oudere weduwe trouwde. Uit het huwelijk geen kinderen. Nicolaas ROEM, geb 11-3-1834, ovl 7-8-1834, bijna 5 mnd oud Johanna, geb 12-12-1836, ovl 31-1-1837, 6 weken oud Johanna, geb 13-3-1839, ovl 13-8-1849, 10j oud Nicolaas ROEM, geb 11-8-1842, “doodgeboren?”, geen verdere gegevens.

1. Christiaan VAN (DER) BEEK, gedoopt 13-7-1788 te Naaldwijk, overlijdt aldaar 28-1-1866, 77j oud, weduwnaar, trouwt 28-11-1828, 40 jaar oud met de 23-jarige
2. Neeltje VAN LEEUWEN, geb 11-9-1805 te Naaldwijk, ovl aldaar 20-6-1861, 55j oud.

Betovergrootvader Christiaan is 40 wanneer hij met de 23-jarige Neeltje trouwt. Was het voor hem een tweede huwelijk? Gegevens ontbreken daarover. Christiaan was 22 toen onder Franse bezetting de militaire dienstplicht werd ingevoerd (hij oproepbaar, huwelijk verboden). Maar we hebben nog niet de gegevens die kunnen bevestigen dat hij in dat net verstrikt raakte. Misschien ging het anders.

Kinderen uit het huwelijk: Geertruij, geb te Naaldwijk 21-7-1829 (8 mnd na huwelijk), ovl 26-3-1837, 7j oud Antje VAN BEEK (kw 11), geb 8-4-1832, ovl 26-3-1905, 71j oud, tr Willem ROEM (kw 10) Jacoba van Beek, geb 14-1-1835, ovl 26-3-1906, 71j, weduwe, tr 29-5-1869 te Naaldwijk, zij 34, hij 31, met Pieter Roem, zv Adrianus ROEM en Johanna van den Bos (Pieter is neef van Willem Roem met wie zus Antje trouwt). Jacobus van Beek, geb 26-9-1838, ovl 14-8-1859, 20j oud Arend van Beek, geb 7-8-1843, ovl 21-11-1909, 66j, gehuwd, tr 22-5-1869, hij 25 uit Naaldwijk, zij 22 uit Monster, met Gerritje Haaring, dv Cornelis Haaring en Catharina van der Hoeven Nikolaas, geb 21-11-1849, ovl 28-7-1858, 8j oud.

Bij overlijden van betovergrootvader Christiaan begin 1866, 77j, weduwnaar, zijn van z’n zes kinderen drie nog in leven en alleen dochter Antje getrouwd, zij in 1861 met Willem ROEM. Antje trouwt 11-5-1861, haar moeder Neeltje VAN LEEUWEN maakt dat nog mee, maar overlijdt vijf weken later, 20-6-1861, 55j oud.

c) DE JONG-kwartier (Friesland)

1. Jacob Piers DE JONG, geb 3-2-1797 te Oosterzee (Lemsterland, FR), doop 19-2-1797 aldaar, ovl 29-11-1850 te Haskerhorne (Haskerland, FR), 53j, boer, trouwt 11-6-1824 te Doniaga (Doniawerstal, FR), hij 27, zij 23, met
2. Geeske Jochums OENEMA, geb 26-12-1801 te Westermeer (Haskerland, FR), doop 17-1-1802 te Joure (Haskerland, FR), overl 4-8-1879 te Haskerhorne, 77j, weduwe, boerinne, rentenierse.

Betovergrootvader Jacob Piers is 9 wanneer zijn vader Pier Jacobs (kw 48) overlijdt. Moeder Epkjen Meyes (kw 49) verhuist met de zes kinderen van Oosterzee naar Doniaga, waar zij 28-1-1810 trouwt met de jonge boer Klaas Douwes DOUMA. Jacob Piers is dan 13 (op 6 dagen na). Hij kan direct als boerenknecht worden ingezet. Veertien jaar later, bij zijn huwelijk 11-6-1824, wordt hij nog als boerenknecht vermeld. Voor de Nationale Militie wordt hij ingeloot (lotnummer 12, lichting 1817) “hetwelk tot heden niet opgeroepen zijnde hem tot genen dienst heeft verplicht” (1824). Maar met de mogelijkheid te worden opgeroepen moest al die tijd wel rekening worden gehouden. In 1822 duikt de 20-jarige Geeske Jochums op in Doniaga nadat het gezin van Jochum Oenes OENEMA (kw 50) van Westermeer naar Doniaga verhuist. Jochum was boer en kerkvoogd te Westermeer en wordt dat ook te Doniaga. Het gaat snel tussen Jacob Piers en het nieuwe buurmeisje Geeske Jochums en huwelijk volgt 11-6-1824, hij 27, zij 23. Eerste kind volgt 11 maanden later. Twee verdere kinderen volgen nog te Doniaga, zes latere kinderen worden in Haskerhorne geboren. Jacob en Geeske verhuizen daarheen in 1832 en Jacob wordt van boerenknecht zelfstandig boer. In kerkboek Hervormde kerk Haskerhorne-Oudehaske worden Jacob en Geeske 25-7-1832 ingeschreven als overgekomen van de kerk Tjerkgaast-Doniaga. Jacob wordt in 1834 als lidmaat ingeschreven. Overlijdensakte extract: “Feike Klaas YKEMA, 65 jaar, boer, en Roel Sikkes OOSTING, 60 jaar, boer, beide wonende in Haskerhorne, hebben verklaard dat Jacob Piers de Jong, oud 51 jaar, boer, geboren te Oosterzee, wonende te Haskerhorne, gehuwd met Geeske Jochums Oenema, zoon van Pier Jacobs de Jong, overleden, en Epkjen Meyes Frankena, boerin te Doniaga, op den 29 november 1850 in het huis met nr 4 in Haskerhorne is overleden.” (Aangifte meldt dat Jacob 51 werd, moest 53 zijn).

Negen kinderen uit huwelijk van Jacob Piers en Geeske Jochums OENEMA:

Pier Jacobs DE JONG, geb 20-5-1825 te Doniaga (kw 12), ovl Oudehorne 10-10-1885, tr Haskerhorne 30-8-1846 met Joltje Fokkes VELDSTRA (kw 13). Jochum (Jogchem) Jacobs DE JONG, geb 7-11-1828 te Doniaga, ovl 8-8-1902 te Oudehaske (Haskerland, FR), 73j, gehuwd, tr 15-5-1857 te Rotstergaast (Schoterland, FR), hij 28, zij 25, met Pietertje Pieters SIERDSMA, geb Rotstergaast 26-9-1831, ovl Oudehaske 17-9-1906, 74j, weduwe, dv Pieter Geerts SIERDSMA (boer te Rotstergaast, kerkvoogd, ovl 10-4-1883, 77j) en Antje Thaees YKEMA (ovl 29-6-1881, 74j). Jochum en Pietertje vestigen zich te Haskerhorne. Uit huwelijk drie kinderen: (1) Jacob (geb Haskerhorne 28-2-1858), (2) Antje (geb Haskerhorne 7-6-1866, ovl 19-8-1888, 22j) en (3) Geeske (geb Haskerhorne 17-12-1871, ovl 13-1-1894, 22j). Jochum Jacobs DE JONG, Haskerhorne, koopt 16-2-1882 (notaris Terlet, Joure) voor fl 7230 onroerend goed te Nijehaske. Op 23-1-1901 laat Jochum Jacobs DE JONG, Oudehaske, testament opmaken en verkoopt hij voor fl 700 een stuk weiland te Nijehaske (koper is Anne Jacobs Waterlander, Oudehaske). Na zijn overlijden in het volgende jaar wordt 12-9-1902 inventaris opgemaakt. Volgens de notaris-index (Terlet, Joure) zijn partij: weduwe Pietertje Pieters SIERDSMA, haar zwager Minne Jacobs DE JONG te Oudehaske als curator over Jacob Jochems DE JONG, en haar broer Thee Pieters SIERDSMA als toeziend curator. Na overlijden van Pietertje wordt 3-10-1906 opnieuw inventaris gemaakt, met zelfde partijen: Pietertje nu als erflater, Minne en Thee in genoemde curator-rollen. == Door het vroege overlijden van de twee (ongehuwde) dochters is zoon Jacob Jochems DE JONG de enige erfgenaam. Jacob is ongehuwd gebleven, 1858 geboren, is bij overlijden van zijn vader 44 en bij overlijden van zijn moeder 48. Bijzonder vind ik dat hij als partij niet wordt genoemd, maar oom Minne als zijn curator. Jacob bleef niet onbemiddeld achter. In 1913 kan zijn neef Fedde Piers DE JONG voor aankoop van een woning te Leeuwarden bij Jacob een hypotheek krijgen. Hoe het verder ging met Jacob is mij nog onduidelijk. Epke Jacobs DE JONG, geb Doniaga 1-4-1831, ovl Haskerhorne 21-11-1842, 11j oud. Het gezin verhuisde in 1832 van Doniaga naar Haskerhorne. Trijntje Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 14-3-1833, ovl 25-9-1865 te Loïnga (Loayingea, Wymbritseradeel, FR), 32j oud, gehuwd, tr 4-11-1864 te Haskerhorne, zij 31, hij 36, met de weduwnaar Feite Ytzens DE HAAN , geb Joure (Haskerland, FR) 28-11-1827, ovl Joure 19-8-1897, 69j, gehuwd, zv Ytzen Feites DE HAAN en Trijntje Sippes TJAARDA. Het huwelijk van Trijntje en Feite duurt korter dan 11 maanden: op 12-9-1865 wordt een dochter Geeske geboren, op 25-9-1865 overlijdt Trijntje (mogelijk vanwege de kraam) en op 27-11-1865 ook de baby Geeske. Hier stopt dus deze DE JONG-tak. Feite was tweede zoon van Ytzen Feites DE HAAN, koopman/boer te Joure (Haskerland), en Trijntje Sippes TJAARDA, door erfenis ook niet onbemiddeld. De andere, oudere, zoon was Sippe Ytzens DE HAAN (1823-1895, ongehuwd gebleven) die te Joure in het voetspoor van vader Ytzen trad. In 1845 was Feite op de leeftijd om ingeloot te worden voor de Nationale Militie en hij had de pech een nummer te trekken (No. 34) dat hem tot militaire dienst verplichtte (lichting 1846). Zijn vader, koopman Ytzen, sprong in en een vervanger (nummer-verwisselaar) werd gevonden die in de plaats van Feite “op den eersten mei 1846 is ingelijfd bij het 3de Regiment en op den 16 januari 1848 is overleden.” Zo’n nummerverwisselaar vroeg enkele honderden toenmalige guldens en in dit geval, vanwege het overlijden van de remplaçant, was die investering niet volledig rendabel. De dienstplicht viel terug op Feite voor het resterende deel van de 5 jaren onder militair gezag. De kazernering van 9 maanden ontliep hij, maar trouwen zonder toestemming van de commandant zat er tot 1-5-1851 niet in. Feite trouwt nog weer 5 jaar later op 20-4-1856 te Joure, hij 29, zij 22, met Idske Harings NAUTA, geb 21-6-1833 te Oppenhuizen (Wymbritseradeel), ovl 5-4-1861 te Loïnga, dv Haring Lolles NAUTA en Antje Jans PIERSMA. Kinderen uit huwelijk van Feite en Idske: (1) Trijntje (geb Wymbr 27-1-1857), (2) Geeske (15-1-1858), en 23-3-1861 de tweeling (3) Ytzen (wordt 11 maanden oud) en (4) Haring (wordt 32j). Moeder Idske overlijdt 5-4-1861, binnen 14 dagen na deze tweelingbevalling. == Ze waren inmiddels te Loïnga gaan wonen, boerenstreek tussen Sneek en Scharnegoutum. Notarisakte van 22-10-1859 meldt dat het Old Burger Weeshuis te Sneek verhuurt aan Feite Ytzens DE HAAN te Sneek, met Ytzen Feites DE HAAN te Joure als borg, voor de huursom van fl 2691 per jaar een zathe en landen en hooilanden te Loïnga. Feite wordt veehouder (melk, kaas, rundervlees en andere handel). Wanneer hij 4-11-1864 trouwt met Trijntje Jacobs DE JONG wordt hij als veehouder te Loïnga in de huwelijksakte vermeld (beider vaders, Ytzen en Jacob, zijn inmiddels overleden. == Huwelijk met Trijntje is van heel korte duur. Elf jaar later trouwt Feite op 16-9-1876 in Baarderadeel, FR, hij 48, zij 36, met Sytske Jentjes BOSMA, geb 18-8-1840 te Jorwerd, dv Jentje Ymes BOSMA en Wypkjen Piers GOSLINGA. Sytske is weduwe van Sjoerd Taekes BLOEMHOF te Wieuwerd, met wie ze, hij 43, zij 25, 14-12-1865 was getrouwd. BLOEMHOF was ook een handelaar geweest. Klaas Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 24-4-1835, overl 20-3-1852, 16j oud. Jacobje Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 22-2-1837, ovl aldaar 19-4-1905, 68j, gehuwd, tr (1) 2-10-1863, zij 26, hij 23, met Jentje Jans DE GLEE, geb Rottum (Schoterland, FR) 23-10-1839, ovl Haskerland 14-10-1870, 30j, gehuwd, zv Jan Jentjes DE GLEE en Antje Douwes AKKERMAN; tr (2) 1-11-1874, zij 37, hij 44 met Tiede Romkes DE JONG (weduwnaar van Afke Beenes BLES), geb Doniaga 28-4-1830, ovl aldaar 25-9-1908, 78j, weduwnaar, zv Romke Sjoerds DE JONG en Jikke Pieters ZIJLSTRA. Uit huwelijk met Jentje worden 3 kinderen geboren: (1) Jacob 1865, na 1 maand overleden, (2) Jacob Jentjes DE GLEE 1866, trouwt Haskerhorne 3-5-1894 met Wiegertje Kornelis, (3) Antje Jentjes DE GLEE, geb 26-1-1870, ovl 21-3-1897 te Follega (Lemsterland, FR), 27j, gehuwd, tr 29-5-1896 Lemsterland met Hans Jans WOUDSTRA, geb 4-9-1866, zv Jan Jans WOUDSTRA en Zwaantje Sierds KLIJNSMA. Jacob en Antje DE GLEE delen 9-9-1895 als kleinkinderen mee in de nalatenschap van Antje Douwes AKKERMAN. Jacob woont dan te Haskerhorne, Antje al te Follega. == Uit huwelijk met Tiede ook 3 kinderen: (4) Oene Tiedes DE JONG 1876, Jikke Tiedes DE JONG 1878 en Pieter Tiedes DE JONG 1880. Deze kinderen worden te Doniaga geboren, waarheen Jacobje door dit huwelijk met de weduwnaar verhuisde. Tiede had daar zijn bedrijf. Uit zijn eerste huwelijk, met Afke Beenes BLES, waren 8 kinderen geboren. Afke BLES, geb 7-11-1834 (Doniawerstal), dv Beene Klazes BLES en Tietje Jans KOOIKER, ovl 15-4-1874, 39j, met kind in haar negende kraambed. Huwelijk van Tiede met Jacobje volgt al een half jaar na overlijden van Afke: hij zal dringend thuiszorg nodig gehad hebben en de nog relatief jonge weduwe Jacobje kon die bieden. == In 1905 overlijdt Jacobje, 68j oud, te Haskerhorne, en in 1908 Tiede, 78j oud, te Doniaga. In de overlijdensaangifte van Tiede is geschreven dat hij zoon was van Romke Sikkes DE JONG en Jikke Pieters BIJMA en geboren te Haskerhorne, ipv zoon van Romke Sjoerds DE JONG en Jikke Pieters ZIJLSTRA en geboren te Doniaga. Minne Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 15-7-1839, ovl 1-9-1914, 75j, gehuwd, tr 26-10-1866 te Broek (Doniawerstal, FR), hij 27, koopman, wonend Haskerhorne, zij 23, van boerenbedrijf te Broek, met Lolkjen DE VRIES, geb te Broek 11-9-1843, ovl 10-8-1924 (Doniawerstal), 78j, weduwe, dv Pieter Durks DE VRIES en Marijke Thomas ENGELSMA. Minne en Lolkjen gaan te Joure wonen, de koopmansplek tussen Haskerhorne en Broek in, want daar worden kinderen geboren. Later wordt Minne vermeld als veehouder te Haskerhorne (1890) en wonend te Oudehaske (1902). Kinderen uit het huwelijk: (1) Geeske 1867, (2) Geeske 1869, (3) Maria 1871, (4) Jacob 1883, (5) “doodgeboren” 1885. De dochter Geeske Minnes DE JONG, geb Joure 2-9-1869, ovl 15-7-1895, 25j, tr 25-5-1890, zij 20, hij 21, haar vader Minne veehouder te Haskerhorne, met Jelle Roukes VAN DER HOEK , geb Joure 1-12-1868, van beroep schippersbedrijf , zv Rouke Jelles VAN DER HOEK, koopman te Joure, en van Gatske Hylkes DE JONG, 30-7-1887 te Joure overleden. Deze Jouster VAN DER HOEK-familie heeft niets gemeen met onze VAN DER HOEK-familie, behalve dezelfde achternaam. De jonggehuwden Geeske Minnes DE JONG en Jelle VAN DER HOEK krijgen 2 dochters voordat Geeske, 25j, overlijdt : (1) Gatske VAN DER HOEK, geb 3-5-1891, ovl 31-1-1910, 18j oud, te Oudehaske (aangifte te Leeuwarden), en (2) Lolkje VAN DER HOEK, geb 16-11-1894. Jonge moeder Geeske Minnes overlijdt 8 maanden later 15-7-1895. Jelle VAN DER HOEK is dan pas 26, hij hertrouwt niet meteen (ongelukkige latere relatie nog te melden). 28-12-1895 Joure, notaris H.J.W.Terlet Boedelscheiding Betreft de scheiding van een huis te Joure, waarde fl. 1750 - Jelle Roukes Van der Hoek te Joure, weduwnaar van Geeske Minnes de Jong, verkrijger- Jan Annes Van der Hoek te Snikzwaag als toeziend voogd over Gatske en Lolkje Van der Hoek Oene Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 21-6-1842, ovl 3-1-1871, 28j, gehuwd, tr 4-6-1869 te Akmarijp (Utingeradeel, FR, boerenstreek benoorden Joure), hij 26, zij 20, met Trijntje SCHAAP, geb Broek (Doniawerstal) 21-5-1848, dv Siebe Wouters SCHAAP en Anna Kornelis ROMKEMA. en krijgt met haar een dochter: Geeske 1-10-1870 (Hask 181). Schoonvader Siebe SCHAAP heeft (1869) boerenbedrijf te Akmarijp. Oene (lichting 1861, nr 55) trekt een nummer dat niet wordt ingeloot en ontloopt hierdoor militaire dienst. Mogelijk begint hij ook in de veehandel of ander koopmansberoep, daarover geen gegevens. Uit huwelijk met boerendochter Trijntje wordt 1-10-1870 (Haskerland) een dochter Geeske geboren. Oene overlijdt 4 maanden later en daarmee eindigt ook dit DE JONG-verhaal. Weduwe Trijntje hertrouwt 3-11-1872 met Eldert Meines JANSMA (Hask 46), geb. 12-3-1835, zoon van Meine Klazes JANSMA en Maaike Jeens VAN DER LAAN, weduwnaar van Akke Fokkes MINNESMA. Epke Jacobs DE JONG, geb Haskerhorne 9-8-1844, ovl 31-3-1845, 7 maanden oud. Eerste zoon Epke overleden 21-11-1842, 11j oud. Het zoontje 1844 geboren wordt ook Epke genoemd. Maar blijft (nog korter) in leven.

Vader Jacob Piers DE JONG, boer te Haskerhorne, ovl 1850, 53j oud. Bedrijf wordt voortgezet door de weduwe Geeske Jochums OENEMA met jonge zonen. Oudste zoon Pier Jacobs DE JONG (kw 12), in 1846 gehuwd, verhuist ca 1855 naar Oudehorne (Schoterland, FR) om daar zelfstandig boer/veenbaas te worden.

1. Fokke Feddes VELDSTRA, geb 6-10-1791 te Haskerhorne, ovl aldaar (in ongenummerd huis) 12-5-1861, 69 jaar oud, veehouder, tr Haskerland 8-12-1820, hij 29, zij 20, met
2. Lijsbert Hanzes FRANKENA (Lysbeth), geb 3-7-1800 te Doniaga, ovl 17-12-1871 te Haskerhorne (in huis nr 5), 71 jaar oud, weduwe, renteniersche.

Fokke Feddes VELDSTRA (1791-1861) gaat door in het boerenbedrijf (veehouderij) te Haskerhorne. Hij trouwt 1820 met Lijsbert (1800-1871), dochter van Hans Meyes FRANKENA (kw 54). Haar vader is boer en kerkvoogd in de streek, ovl in 1816, 57j oud. Lijsbert is dan 16. Bij huwelijk met Fokke, 29j, is Lijsbert 20j oud en zwanger. De dochter Janke wordt 5-5-1821 geboren, zes maanden na het huwelijk. Uit het huwelijk van Fokke en Lijsbert worden (veehouderij te Haskerhorne/Oudehaske) tien kinderen geboren: acht dochters en twee zonen. Het grote aantal dochters trekt zonen uit andere families aan (en van daaruit afstammings-lijnen elders). Zo trouwt tweede dochter Joltje (kw 13) met Pier Jacobs DE JONG (kw 12). Het VELDSTRA-bedrijf te Haskerhorne vergt vooral inzet (“knechtenbestaan”) van de twee zonen, Fedde Fokkes VELDSTRA (geb 20-1-1830) en Hans Fokkes VELDSTRA (geb 12-7-1838). Bij overlijden van vader Fokke in 1861, 69j oud, is Fedde 31 en Hans 22. Beiden nog ongehuwd. Het duurt tot 1869 en dan trouwen ze allebei en op dezelfde dag, 9-5-1869, beiden veehouder te Haskerhorne. Fedde, 39j, trouwt met Akke Kerstes POSTMA, 32j, dochter uit boerenfamilie te St.Johannesga (naburig Schoterland). Fedde en Akke zetten bedrijf te Haskerhorne voort. Hans, 30j, trouwt met Bregtje Thaekes DE GROOT uit Akmarijp (naburig Utingeradeel), en zet met haar bedrijf van haar ouders te Akmarijp voort. Zo schijnt dit in alle vrede te zijn gegaan. Van hun (oudere) zussen is Joltje Fokkes VELDSTRA (geb 1823) al 1846 getrouwd en ca 1855 van Haskerhorne verhuisd naar Oudehorne. Kwartierlijn PIER JACOBS DE JONG (kw 12).

Het VELDSTRA-boerenbedrijf (veehouderij) te Haskerhorne is via zonen van Fedde nog tot begin 20ste eeuw voortgezet. Nazaten van hem blijven relatief vaak ongehuwd.

Uit huwelijk van Fokke VELDSTRA en Lijsbert FRANKENA acht dochters en twee zonen: Janke Fokkes VELDSTRA, geb 5-5-1821 te Haskerhorne, ovl 8-10-1889, 68j, weduwe, tr 18-12-1842, zij 21, hij 26, met Harmen Jacobs CLOO, zv Jacob Tymens CLOO en Hylkjen Gerrits KELDERHUIS.
— Harmen CLOO geb Nijehaske 9-8-1816, boer te Oudehaske, ovl Schoterland (StJohannesga?) 6-6-1876, 59 jaar oud. Janke en Harmen krijgen acht kinderen: Jacob (1843), Grietje (1845), Hieke (Hylkjen) (1847), Fokke (1850), Gerrit (1853), Lijsbert (1856), Margjen (1859) en Joltje (1862).
— Harmen Jacobs CLOO koopt 21-1-1848 voor 500 gld een boerenhuis en schuur met hiem en land te Oudehaske. Eind van dat jaar, 2-12-1848, leent hij 500 gld (obligatie) van Gjalt Arjens Brouwer te Woudsend. Op 1-5-1869huurt hij 16 percelen weid- hooi- en rietland te Haskerhorne van Andries Foppes de Jong. Tijdens de jaren hierna is hij met gezin naar Schoterland verhuisd, waar hij in 1876 overlijdt. Dochter Hylkjen Harmens CLOO te Nieuweschoot, eerst weduwe van Marten Hanzes van den Berg, laatst van Jelke Tjammes Hoekstra, en kinderen, verkoopt in 1909 enig vee en landbouw-gereedschap (opbrengst 4560gld), een perceel weiland te Rottum (koopsom 1951gld) en hooiland te Oldetrijne (koopsom 2738gld). Zoon Gerrit Harmens CLOO koopt in 1911 voor 2300 gld wei- en hooiland te Rotsterhaule, in 1912 een deel uit de verkoop door Tjerk Johannes Greevelink (geemigreerd naar Kalamazoo in Michigan, USA) van een boerenhuis met hooi- en weilanden te StJohannesga, in 1913 voor 416 gld een mesthoop te StJohannesga (van dezelfde Greevelink), nadat hij eerst een som van 15000 gld (a 4% rente) leent bij geldschietster Hendrika Margaretha Sillevis te ‘s Gravenhage. In 1914 huurt hij verdere hooilanden te StJohannesga.
— Allerlei activiteit na ovl van Harmen Jacobs CLOO in 1876 en van Janke Fokkes VELDSTRA in 1889. Joltje Fokkes VELDSTRA (kw 13), geb 18-3-1823 te Haskerhorne, ovl 10-4-1900 te Mildam (Schoterland, FR), 77j, weduwe. Trouwt 30-8-1846, zij 23, hij 21, te Haskerhorne met Pier Jacobs DE JONG (kw 12). Rond 1855 verhuizen ze naar Oudehorne (Schoterland, FR) om daar nieuw boerenbedrijf op te zetten. Overgrootouders in deze kwartierstaat, zie kw 12-13. Grietje Fokkes Veldstra, geb 5-4-1825 te Oudehaske, ovl 4-1-1845, ’s middags om 4 uur in het huis met nummer 3 te Haskerhorne, 19j, ongehuwd, naaister. Jacobje Fokkes Veldstra, geb 1828, ovl 21-12-1828, oud 10 maanden. Fedde Fokkes VELDSTRA, geb 20-1-1830 te Haskerhorne. Het was bitter koud. Fedde overlijdt 22-1-1881, 51j oud (nachts ten een ure te Haskerhorne in de huizinge nr 6 – aangifte gedaan door Haskerhornster veehouders Minne Jacobs DE JONG, 41, en Klaas Meinesz JANSMA, 50j).
— Fedde trouwt 9-5-1869, veehouder te Haskerhorne, hij 39, zij 32, met Akke Kerstes POSTMA, geb 8-3-1837 te Sint-Johannesga, ovl 30-8-1889, 51j, weduwe, dv Karst Willems POSTMA en Saakjen Jans AKKERMAN. Bij huwelijk van Fedde en Akke zijn de ouders van Akke al overleden (moeder Saakje 18-11-1850, 42j, vader Karst 7-3-1866, 62j). Van Fedde leeft moeder Lijsbert Hanzes FRANKENA nog, “veehoudersche te Haskerhorne”; zij overlijdt ruim twee jaar later, 71j oud.
— Uit huwelijk van Fedde en Akke 6 kinderen: - 1. Fokke VELDSTRA, geb 16-2-1870, ovl 7-7-1909, 39j, ongehuwd. – 2. Saakjen Feddes VELDSTRA, geb 10-8-1871, ovl Ede (GLD) 13-1-1963, 91j, ongehuwd. – 3. Elisabeth VELDSTRA, geb 10-6-1873, ovl 8-12-1890, 17j, ongehuwd. – 4. Kerst Feddes VELDSTRA, geb 27-4-1875, ovl Westermeer (Haskerland) 4-6-1944, 69j, ongehuwd. – 5. Hans Feddes VELDSTRA, geb 19-3-1877, ovl Haskerdijken 3-12-1941, 64j, gehuwd, tr Haskerland 11-5-1906, hij 29, zij 27, met Neeltje DE JONG, geb Haskerdijken, dv Tjitte Hommes DE JONG en Dieuwke Atzes DE JONG. – 6. Douwe Feddes VELDSTRA, geb 4-12-1879, ovl Oost-Groningen in 1903, 23j oud, ongehuwd?
— Bij overlijden van Fedde Fokkes VELDSTRA, 51j, veehouder te Haskerhorne, is oudste zoon Fokke bijna 11j oud. Hij zal door zijn moeder stevig zijn ingeschakeld bij de voortzetting van het bedrijf. Fokke is 19, als moeder Akke Kerstes POSTMA in augustus 1889 overlijdt, 51j oud. De veehouderij te Haskerhorne wordt door haar kinderen voortgezet, onder leiding van Fokke mogen we aannemen en mogelijk met Douwe Kerstes POSTMA, jongere broer (geb 1845) van Akke, als toeziend voogd. Oom Douwe is zelf boer op het Postma-bedrijf te St.Johannesga.
— Opmerkelijk is dat de oudste 4 kinderen van Akke ongehuwd blijven. Het kan betekenen dat zij van jongsaf als team zo gericht waren op de voortzetting van het bedrijf dat er voor vrijerijen nauwelijks ruimte was. Elisabeth overigens wordt slechts 17, overleden anderhalf jaar na overlijden van moeder Akke.
— Oudste zoon Fokke Feddes VELDSTRA blijft veehouder te Haskerhorne (samen met jongere broers en zussen), ongehuwd, overlijdt 7-7-1909, 39j oud. Tot dusver zijn er geen notarisakten bekend over opheffing of verdeling van het bedrijf. Of het moet de boedelscheiding van 10-8-1903 betreffen (notaris Velding te Joure).
— In 1903 is er ook een boedelscheiding binnen de POSTMA-familie van (overleden) moeder Akke waarbij aan haar kinderen enig wei- en hooiland te StJohannesga wordt toebedeeld (waarde 3650 gld). Van haar 6 kinderen wordt dochter Elisabeth dan niet meer genoemd. Zonen Fokke en Hans en dochter Saakje zijn te Haskerhorne woonachtig, voor zonen Kerst en Douwe Feddes VELDSTRA worden bij deze gelegenheid de woonplaatsen Bellingwolde resp Vriescheloo vermeld. De jongemannen (Kerst 27, Douwe 23) zaten toen dus in Oost-Groningen in het verveningsgebied tegen de grens met Duitsland aan. 10-2-1902 Joure, notaris H.J.W.Terlet. Betreft verkoop van weiland te Oudehaske, koopsom fl. 2600 - Wiebren Jentjes Kornelis te Haskerhorne, verkoper - Fokke Feddes Veldstra te Haskerhorne, verkoper - Kerst Feddes Veldstra, verkoper - Saakje Feddes Veldstra, verkoper - Hans Feddes Veldstra, verkoper - Douwe Kerstes Postma te Sintjohannesga, verkoper, tevens als voogd over Douwe Feddes Veldstra - Romke Douwes Kooiman te Oudehaske, koper 17-2-1903 Heerenveen, notaris M.A.J.Verkouteren Boedelscheiding Betreft de scheiding van het huis, schuur, erf, wei-, hooi- en rietland te Sintjohannesga, waarde fl. 8000 - Douwe Kerstes Postma te Sintjohannesga, toebedeelde Betreft de scheiding van enig wei-, hooi- en rietland te Sintjohannesga, waarde fl. 3465 - Saakje Sjoerds Hemminga te Sintjohannesga, toebedeelde Betreft de scheiding van enig wei- en hooiland te Sintjohannesga, waarde fl. 3650 - Fokke Feddes Veldstra te Haskerhorne, toebedeelde - Saakje Feddes Veldstra te Haskerhorne, toebedeelde - Hans Feddes Veldstra te Haskerhorne, toebedeelde - Kerst Feddes Veldstra te Bellingwolde, toebedeelde - Douwe Feddes Veldstra te Vriescheloo, toebedeelde

Jacobjen Fokkes Veldstra, geb 9-1-1832 te Haskerhorne, ovl 21-6-1906, 74j, weduwe (Schot 108). Trouwt 10-5-1867, zij 35, hij 38, met Hendrik Johannes GREEVELINK, geb 28-3-1829 te St.Johannesga (Schot), zoon van Johannes Tjerks GREEVELINK en Geertje Hendriks DE GLEE. Uit het huwelijk van Jacobjen en Hendrik de zoon Johannes GREEVELINK, geb 16-5-1868. Verdere info nog toe te voegen. Hansje Fokkes Veldstra, geb 22-2-1833 te Haskerhorne, overl 2-2-1913 (Utingeradeel 7), 79 jaar, weduwe, trouwt 29-4-1858 (Utingeradeel) met Ids Sybes SCHAAP, ovl 1-6-1896, 60 jaar oud (Ut 37), zoon van Siebe Wouters SCHAAP en Anna Cornelis ROMKEMA. Uit huwelijk van Hansje en Ids: Elisabeth, Grietje, Fokke, Sybe, Anna en Aaltje Idses Schaap (Utingeradeel). Margjen Fokkes Veldstra, geb 2-5-1836 te Haskerhorne, ovl Rotsterhaule 26-9-1908, 72 jaar oud, weduwe. Trouwt 9-5-1862, hij 25, zij 26, met Roelof Jans HOLTROP, geb 9-9-1836 te Delfstrahuizen, ovl Rotsterhaule 31-7-1905, 68j, van beroep boerenbedrijf, zoon van Jan Ypes HOLTROP en Sietske Foekes DIJKSTRA.
— Margje en Roelof beginnen boerenbedrijf te Rotsterhaule. Uit hun huwelijk 5 dochters en de zoon Jan Roelofs Holtrop. Hans Fokkes Veldstra, geb 12-7-1838 te Haskerhorne, ovl 3-5-1916 (Utingeradeel), 77 jaar, gehuwd. Hans werd voor de lichting 1857 van de Nationale Militie ingeschreven en kreeg bij de loting het nummer 26, wat foute boel was. Terwijl zijn oudere (en enige) broer in 1849 het geluk had een hoog nummer te trekken, wees het lot Hans aan voor vervulling van de dienstplicht. Misschien vonden zijn ouders dit begrotelijk en kon vader Fokke zijn jongste zoon op de boerderij niet missen. In ieder geval trok hij de beurs open (een remplacant of “verwisselaar” vroeg vaak vele honderden toenmalige guldens) en werd op 30-4-1857 niet Hans maar zijn vervanger ingelijfd bij het Regiment Grenadiers en Jagers. Hans trouwt 9-5-1869 (Hask 6), 30 jaar oud, veehouder te Haskerhorne, met de 25-jarige Bregtje Thaekes DE GROOT, zonder beroep te Akmarijp. Aktenr 6 in het Haskerlandse huwelijksregister van 1869, aktenr 5 in datzelfde register was voor oudere broer Fedde, zie hierboven, die dezelfde dag trouwt en in dezelfde zaal. De broers konden de receptie leuk combineren. Bregtje Thaekes DE GROOT is 9-3-1844 te Akmarijp geboren (Utingeradeel 13), dochter van Thaeke Murks DE GROOT en Uilkjen Hylkes HYLKEMA. Ze overlijdt 30-3-1919, 75 jaar oud, weduwe. Uit het huwelijk van Hans Veldstra en Bregtje werden zes kinderen geboren (Utingeradeel): Thaeke (1870), Fokke (1874), Uilkje (1877), Fedde (1881), Elisabeth (1883) en Hiltje (1886). Het huwelijk duurt op een week na 47 jaar, want 3-5-1916 overlijdt Hans Veldstra, 77 jaar oud, veehouder te Akmarijp. Fokjen Fokkes Veldstra, geb 19-10-1841 te Haskerhorne, overl 8-3-1916 te Terkaple (Utingeradeel), 74 jaar oud, ongehuwd gebleven. In de overlijdensakte staat ze als zonder beroep vermeld, maar wat wil je, met 74. De aangifte wordt gedaan door Hendrik KROES, 38 jaar, arbeider te Terkaple, en Durk VISSER, veldwachter te Oldeboorn. Kroes namens de buurt waarschijnlijk en veldwachter Visser als toegevoegd getuige op het grietenijhuis te Akkrum. Zeker in de moddertijd viel de tocht van Terkaple of Akmarijp naar Akkrum niet mee. Bijna twee maanden later (3-5-1916) gaat dezelfde Hendrik Kroes opnieuw naar Akkrum om het overlijden van Hans Fokkes Veldstra, veehouder te Akmarijp, broer van Fokje, te melden. En opnieuw is daar dan veldwachter Durk Visser aanwezig om de akte mede te tekenen.

Fokke Feddes wordt 69 jaar, veehouder te Haskerhorne, 1861 overl aldaar in een huis zonder nummer. Lijsbert Hanzes (Hannes) wordt 71 jaar, overl 1871, weduwe, “renteniersche”, overl te Haskerhorne in huis nr 5.

d) SCHIPPERS-kwartier (Friesland)

1. Anne Pieters SCHIPPER(S), geb 27-10-1776 te Steggerda (Weststellingwerf, FR), ovl aldaar 1-7-1867, 90j oud, arbeider, trouwt aldaar 10-3-1811, hij 34, zij ca 25, met
2. Trijntje Hendriks KIELSTRA (KIJLSTRA), geb ca 1786 te Drachten (Smallingerland, FR), ovl te Steggerda 15-1-1864, 77 jaar oud.

Bij de naamregistratie van 1811 wordt Anne Pieters SCHIPPER te Steggerda ingeschreven met zoontje Pieter van 3 maanden oud. De achternaam SCHIPPERS begint na 1822 in gebruik te raken. Zoontje Pieter is 14-10-1811 geboren, aangifte ervan wordt 20-12-1811 gedaan (bij naamregistratie). Anne ondertekent de akte met volledige namen, letter voor letter (los van elkaar). Anne en Trijntje worden 30-3-1836 als belijdende leden van de Hervormde gemeente te Steggerda ingeschreven. Toen was Anne zestig.

In de overlijdensakte van Trijntje Hendriks Kielstra (1864) staat aangetekend dat aan de geburen de namen van haar ouders onbekend zijn. Anne leefde toen nog, ze hadden het hem kunnen vragen. Bij het overlijden van Anne Pieters Schipper (1867) verhaspelt men de naam van zijn moeder tot Rinske Riens in plaats van Rinske Heeres: “Aangifte door Anne Jans de Groot, 60 jaar, arbeider te Steggerda, en Sjoerd Jans Velzenga, 37 jaar, arbeider te Finkega. Van overlijden van Anne Pieter Schipper, 90 jaar, zonder beroep, wonende te Steggerda, geboren aldaar. Weduwnaar van Trijntje Hendriks Kielstra. Zoon van Pieter Annes Schipper en Rinske Riens. Overleden 1 juli ’s nachts half drie in het huis nummer 115 te Steggerda. De mannen die aangifte deden, verklaarden niet te kunnen schrijven daar ze dat niet geleerd hadden. Derhalve heeft één van ons ondertekend (gemeemteambtenaar).”

Anne Pieters SCHIPPER(S) (1776-1867) en Trijntje Hendriks KIELSTRA (ca 1786-1864) trouwen, hij 34, zij 25, in 1811 te Steggerda. Uit het huwelijk worden 7 kinderen geboren. Het eerste, de zoon Pieter, in 1811, 7 maanden na huwelijksdatum, het jongste, de dochter Jantje, in 1828 (november). Vader Anne is bij de geboorte van Jantje 52 jaar oud, moeder Trijntje 42. Aangifte van de geboorte van Jantje wordt door de vroedmeester (huisarts) gedaan, omdat vader Anne niet aanwezig is en kennelijk ook niet tijdig op kan dagen, “thans te Steenwijkerwold zijnde te werken”. Steenwijkerwold en Steggerda liggen hoogstens een uur gaans van elkaar verwijderd. De afstand had geen probleem hoeven te zijn, denk je achteraf. Maar zo ging dat dus niet. Zij trouwen in 1811 te Steggerda en daar worden ook de twee oudste kinderen geboren: Pieter in 1811 en Hendrik in 1813. Maar zoon Jelke vervolgens in 1816 te Noorderdragten (Smallingerland, FR) en dochter Renske in 1819 te Blesdijke (Weststellingwerf, FR). Met Blesdijke ben je wel weer in de buurt van Steggerda. Noorderdragten en Blesdijke zijn ook de plaatsen waar Tetje Johannes (ca 1761-1823, tweemaal weduwe), de moeder van Trijntje Hendriks KIELSTRA, in genoemde jaren woonachtig is. Het kan zijn dat Trijntje een beroep op haar moeder deed bij de kramen. Het vijfde kind, Jurjen Annes SCHIPPERS (1822-1908), wordt in Oldetrijne geboren, in de natte westhoek van Weststellingwerf. Vader Anne staat als “arbeider” vermeld en het zal om seizoensarbeid zijn gegaan, nu hier, dan daar. De laatste twee kinderen uit het huwelijk, de dochters Tetje (1825) en Jantje (1828), worden (weer) in Steggerda geboren, waar het huwelijk begon. Zoals gemeld was vader Anne bij de geboorte van Jantje te Steggerda, elders druk (Steenwijkerwold) en daardoor niet aanwezig. In 1836 tenslotte worden Anne en Trijntje als belijdende leden van de Hervormde Kerk te Steggerda ingeschreven (Anne is dan 60) en dat is ook het dorp waar ze beiden op hoge leeftijd zullen overlijden, in 1864, respectievelijk 1867 (Anne).

Steggerda ligt in Weststellingwerf (FR) vrijwel op de grens met Overijssel en Drenthe en de onontgonnen heide- en bosgebieden aldaar, die vanaf 1818 het terrein werden voor een grootschalig experiment via de Maatschappij van Weldadigheid (met overheidssteun). Werklozen en wezen vanuit de grote steden en elders in het land werden overgebracht naar “kolonies” (Frederiksoord, Willemsoord) waar ze, in een soort van militaire discipline, aan het werk werden gesteld en leerden nuttig werk te doen of zoiets. Zij konden eventueel zelfstandig worden (eigen bedrijf, eigen verantwoordelijkheid), hoewel het systeem van discipline, dat wellicht nodig was, de kans daarop niet bevorderde. Na veertig jaar moest dat systeem worden verlaten. Elders (Ommerschans, Veenhuizen) waren vanuit het systeem al strafkolonies, gevangenissen, concentratiekampen ontstaan, - niet volgens de oorspronkelijke bedoeling, maar toch. Het hele verhaal over de “kolonies” en de teloorgang van het weldadigheids-idee is elders te lezen. Het Schippersgezin te Steggerda kreeg met de gevolgen van het kolonie-experiment (Frederiksoord, Willemsoord) als nabijwonende buren ervan, vrij direct te maken. Plots kwamen er betrekkelijk grote aantallen nieuwe buren en buurkinderen bij. Nieuwe meisjes en nieuwe jongens. Nieuwe “relaties”.

Kinderen uit het huwelijk:

Pieter Annes Schipper, geb 14-10-1811 te Steggerda, ovl 1876 in Ambt Almelo (Overijssel), 65j, gehuwd, trouwt 26-9-1838, hij 26, zij bijna 21, met Grietje HOEK, geb 16-10-1817 te Broek op Langedijk (NrdHoll), ovl 1879 in Ambt Almelo, dv Arie HOEK (Jan Arien HOEK) en Trijntje Cornelis VAN DER SLUIS. – Arie HOEK (1789-1832) is één van de eerste kolonistenvaders in Kolonie III (Willemsoord), daar ingeschreven 31-10-1822. Dochter Grietje HOEK is dan 5jr oud. De kolonie Willemsoord breidt zich uit over de grens met Friesland heen (registers Steenwijkerwold OV of registers Weststellingwerf FR) en wordt zo direct buurdorp van Steggerda. Kolonist Arie HOEK woont op de hoeve 152 resp 155. Hij overlijdt 30-11-1832. Dochter Grietje is dan 15. Haar moeder hertrouwt 11-3-1834, met Willem BOXMAN, zij 35, hij 55 (?), en zet het bedrijf in de kolonie Willemsoord voort. In 1848 wordt haar zoon Jacob Ariens HOEK (1823-1906) tot opvolger benoemd. Deze is dan 25, in Willemsoord geboren. – De dochter Grietje (Ariens) HOEK is 5 jaar wanneer haar ouders via de Subcommissie Alkmaar van de Maatschappij van Weldadigheid als “kolonistenouders” (of “huisverzorgers”) in de kolonie te Willemsoord terechtkomen. Die (schaars betaalde) functie hield in dat ze binnen het strikte koloniesysteem op een (“eigen”) hoeve gaan werken en daarbij een aantal weeskinderen aan het gezin krijgen toegevoegd. Om op te voeden, te begeleiden en aan het werk te zetten. De jonge dochter Grietje wordt zo ook in het koloniesysteem opgenomen.
— Bij overlijden van vader Arie is Grietje 15. En bij vervolghuwelijk van haar moeder, met Willem BOXMAN in 1834, is ze 16. In de jaren erna zal ze Pieter Annes SCHIPPER uit het naburige Steggerda (niet van de kolonie), hebben ontmoet. Misschien kende ze hem al eerder. De registers melden hun huwelijk 26-9-1838, hij 26, zij 20 jaar oud. Mogelijk stond het Grietje binnen de kolonieregels nog niet vrij (nog onvolwassen) om met Pieter en buiten de kolonie een eigen bestaan en gezin te starten. Zij viel nog onder de bevoogding. Pas 11 maanden (augustus 1839) na huwelijksdatum krijgt Grietje verlof om zich uit te laten schrijven uit Willemsoord. Pieter en Grietje verhuizen naar Noord-Holland (“Alkmaar”), waar 17-5-1840 de zoon Anne (Pieters Schippers) wordt geboren. Of het huwelijk van 1838 met een eerdere zwangerschap (maar latere miskraam) van Grietje te maken had, weten we niet.
— Aan de verhuizing naar Alkmaar zat mogelijk een bewust plan vast. Want 8-11-1840 keren Pieter en Grietje (en zoon Anne) terug naar Willemsoord. Namens de subcommissie Alkmaar van de Maatschappij wordt Pieter op die datum als kolonistenvader te Willemsoord aangesteld. Pieter woont hierna met gezin (en toegewezen weeskinderen) op de hoeves 70, 79 resp 92 te Willemsoord. Bij zijn aanstelling tot “kolonistenvader” is Pieter 29 jaar. In de twintig volgende jaren raakt het experiment van de particuliere Maatschappij, met de opvoedingskolonies rond Frederiksoord, Willemsoord en Wilhelminaoord en de strafkolonies te Ommerschans OV en Veenhuizen DR in steeds grotere financieele problemen. Rond 1860 worden de projecten geheel of grotendeels onder overheidsbestuur (algemene belastinggelden) gebracht Oa bij Willemsoord worden (oude) koloniehoeves verbouwd en nieuwe hoeves gebouwd en aan “kolonisten” aangeboden zodat zij daar als “vrije boeren” verder door kunnen gaan. Pieter Annes SCHIPPER (dan bijna 50j oud) schijnt ook even op het aanbod “vrije boer” te worden te zijn ingegaan.
— Maar kort erna (1862) al niet meer. Oudste zoon Anne Pieters “deserteert” (term uit Kolonieregister) 3-1-1862 (21j oud) en het hele gezin “deserteert” 2-5-1862. Zij vertrekken naar Twente (Ambt Almelo) waar Pieter in 1876 overlijdt, ca 64j oud, en Grietje in 1879, ca 61j oud. Dochters trouwen er.
— Kinderen uit het huwelijk: - 1. Anne Pieters SCHIPPERS, geb Alkmaar 17-5-1840, “gedeserteerd” uit Willemsoord 30-1-1862. – 2. Neeltje SCHIPPERS, geb Willemsoord 10-3-1842. – 3. Arien SCHIPPERS, geb Willemsoord 8-9-1844. – 4. Jurjen SCHIPPERS, geb Willemsoord 10-2-1874, ovl aldaar (hoeve 79) 14-7-1854, 7j oud. – 5. Trijntje SCHIPPERS, geb Willemsoord 18-11-1849, tr Ambt Almelo 29-8-1868 met Adriaan SCHLOSSER. –6. Hendrik SCHIPPERS, geb Willemsoord 4-9-1852. – 7. Jurretje SCHIPPERS, geb Willemsoord 5-9-1855, tr Ambt Almelo 14-10-1876 met Willem BAKHUIS.

Hendrik Annes Schipper, geb 6-12-1813 te Steggerda, ovl in 1898 te Steenwijkerwold (Overijssel), ca 85j oud, weduwnaar, tr 9-5-1845 met Jacobje HULSTRA. Huwelijksakte: “Hendrik Annes Schipper, oud 31 jaren, arbeider, woonachtig te Steggerda, geboren aldaar. Hebbende overlegd het vereischte Certificaat van voldoening van de wet op de militie. Zoon van Anne Pieters Schipper, van beroep arbeider, en van Trijntje Hendriks. En Jacobje Hulstra, oud 40 jaren, van beroep boerendienstmeid, woonachtig te Idzardigaburen te Oldeholtpa, meerderjarige, natuurlijke, niet-erkende dochter van Grietje Jelles Hulstra, van beroep arbeidster, wonende te Zevenhuizen Provincie Groningen.” Uit het huwelijk wordt 1 kind geboren: Oldeholtwolde (WSW) 7-3-1848 de dochter Trijntje. Jacobje overlijdt 1-4-1869 ’s morgens 5 uur in het huis nr 32 te Nijeholtwolde, 64j oud.
— Van oudste broer Pieter Annes (1811-1876) is door zijn huwelijk met Grietje HOEK, periode als kolonievader te Willemsoord, en desertatie naar Almelo, meer terug te vinden dan over Hendrik Annes, de tweede zoon uit huwelijk van Anne Pieters SCHIPPER en Trijntje Hendriks KIELSTRA. Hendrik trouwt 1845, hij 31, zij 40, met Jacobje Hulstra, rond 1805 buitenechtelijke dochter van Grietje Hulstra. Uit dat huwelijk nog een dochter Trijntje. Er zal meer te vinden zijn. Binnen “ons” verhaal dat de jongere broer Jurjen Annes SCHIPPERS (1822-1908) die 12-11-1864 te Oldeholtwolde trouwt daar mogelijk werkzaam of wonend was in verband met oudere broer Hendrik.

Jelke Annes Schipper(s), geb 5-4-1816 te Noorderdrachten (Small 15), ovl Noordwolde (WSW) 12-11-1859 (‘s middags 3 uur in huis nr 122 in Wijk B), 43j oud. Jelke trouwt (1) 28-7-1843 te Steggerda met Aaltjen BROUWER, “oud 28 jaar, van beroep dienstmeid, woonachtig te Steggerda, doch aldaar nog geen zes maanden gevestigd geweest. Voor dezen het laatst gewoond hebbende te Eesveen, gemeente Steenwijkerwold, geboren te Steenwijkerwold, dochter van Gerrit Piers BROUWER, timmerman, en Hendrikjen Fransen VAN ASFEN, Blesdijke.” De timmermansdochter Aaltjen zal binnen enkele jaren na het huwelijk zijn overleden (waar en wanneer is mij nog onbekend), geen kinderen bekend.
— Jelke verschijnt weer in Friese registratie als hij aangifte doet van de geboorte van Rienk EKHART, een op 16-9-1850 te Noordwolde geboren zoon van de jonge weduwe Sjoukje Rienks EKHART. Jelke, arbeider te Noordwolde, trouwt drie jaar hierna en twee maanden voor de geboorte van de dochter Antje, (2) 20-8-1853, te Noordwolde, met die Sjoukje Rienks EKHART, “32 jaar, geboren te Surhuizum, arbeidster te Noordwolde, weduwe van Jan Simons FRISO, dochter van Rienk Pieters EKHART, arbeider, en van Antje Ruurds DIJKSTRA, wonende Veenhuizen, gemeente Norg.” Het tweede huwelijk van Jelke duurt door zijn overlijden in 1859 ook niet lang. Sjoukje is daarna van Noordwolde naar Surhuizum (Achtkarspelen, FR) terugverhuisd, ze wordt 83, ovl aldaar 15-5-1895 als weduwe.
— Kinderen uit het huwelijk: (1) Antje SCHIPPERS, geb Noordwolde 1-11-1853, tr 21-9-1872 te Achtkarspelen, FR, zij 18, hij 31, met Foppe OPHUIS, weduwnaar van Fetje Tjerks van de Velde, hij geb te Surhuizum, zv Antje Sints OPHUIS en niet genoemde vader. (2) Geert SCHIPPERS, geb Noordwolde 10-12-1857, tr 5-6-1877 te Achtkarspelen, hij 19, zij 29, met Wibbigje ELZINGA, geb Surhuizum, dv Jan Joostes Elzinga en Geertje Klamer.

Renske Annes Schipper (Rinske, Rensje), geb 11-12-1819 te Blesdijke (Weststellingwerf, FR), ovl Steenwijkerwold (Overijssel) in 1864, ca 44j oud, tr Steenwijk 23-3-1839, zij 19, hij 22, met Hannes DE VRIES, geb Steenwijk 19-3-1817, ovl De Pol, Steenwijkerwold, 8-4-1878, 61j oud, arbeider, gehuwd (in tweede huwelijk), zv Albert Geerts DE VRIES en Grietje Hannes DE BRUIN.
— Kinderen uit het huwelijk: (1) Grietje DE VRIES, geb Steggerda 9-1-1840 tr Steenwijk 6-3-1862, zij 22, hij 24, met Jan LODEWIJK, geb Steenwijkerwold, zv Lubbert Lodewijk en Hermina van der Hogen. (2) Trijntje DE VRIES, geb Steenwijk ca 1843, tr Stw 16-5-1868, zij 25, hij 39, met Joannes VAN SCHAGEN, geb te Sassenheim (ZdH), metselaar, zv Joannes van Schagen en Adriana Paardekoper. (3) Albertien DE VRIES, geb Steenwijk ca 1850, tr Stw 3-2-1872, zij 22, hij 22, met Berend MULDER, geb Steenwijk, zv Jannes Mulder en Hendrikje Bruinenberg. (4) Geertje DE VRIES, geb Steenwijk ca 1852, tr Haarlemmermeer (NrdH) 26-6-1874, zij 22, hij 29, met Willem WAKKER, geb te Haaften, zv Bastiaan WAKKER en Dirkje VAN LEEUWEN. (5) Anne DE VRIES, geb Steenwijkerwold ca 1854, tr Stw 10-11-1877, hij 23, zij 21, met Heintje JANSEN, geb Steenwijkerwold, dv Willem Jansen en Catharina Snoek(s). (6) Albert DE VRIES, geb Steenwijkerwold ca 1857, tr Stw 4-9-1880, hij 23, zij 20, met Arnolda Hendrika LODEWIJK, geb Steenwijkerwold, dv Jan Lodewijk en Arnolda Hendrika de Heger. (7) Jantje DE VRIES, geb Steenwijkerwold ca 1860, tr Stw 20-9-1879, zij 19, hij 23, met Johannes KA(N)TERS, geb Steenwijk, zv Coenraad Ka(n)ters en Maria de Ruiter.
— Hannes DE VRIES is (na overlijden van Renske SCHIPPER in 1864) op 19-8-1865 hertrouwt, hij 48, zij 34, met Rensje LODEWIJK, dv Lubbert LODEWIJK en “Grietje Hannes DE BRUIN” (Volgens Tresoar-register. Lijkt me een vergissing. Grietje Hannes DE BRUIN, 1782-1856, is de moeder van Hannes, niet van Rensje LODEWIJK). Uit huwelijk met Rensje nog de zonen Lubbertus (geb ca 1869) en Andries DE VRIES (geb ca 1874).
— OPM: De weduwnaar Hannes DE VRIES (1817-1878) tr in 1865 met Rensje LODEWIJK (1832-1897), hij 48, zij 34, de (nog ongehuwde) zus van zijn schoonzoon Jan LODEWIJK (1837-1904), in 1862 getrouwd met Grietje DE VRIES (1840-1916), de oudste dochter van Hannes en Renske SCHIPPER (1819-1864). Misschien huwelijk vanuit een situatie van mantelzorg?

Jurjen Annes Schipper (kw 14), geb 4-9-1822 te Oldetrijne (Weststelling-werf, FR), arbeider, ovl 29-10-1908 te Oudehaske (Haskerland, FR), 86j oud, tr 12-11-1864 met Janke Hendriks WIEKEL (kw 15), geb Nieuwehorne 20-1-1840, ovl 12-1-1908 te Nieuweschoot (Schoterland, FR). Overgrootouders (zie kw 14/15). Hun “complete” verhaal in een afzonderlijk hoofdstuk.

Tetje Annes Schippers, geb 25-5-1825 te Steggerda, ovl te Steenwijkerwold in 1875, ca 50j oud. Trouwt Steenwijkerwold 22-4-1846, zij 20, hij 26, met Bauke FEENSTRA, geb 3-5-1819 te Harlingen (FR), arbeider, zv Tjerk Pieters Feenstra (Veenstra) en Tjitske (Tjeetske) Jans de Bruin.
— De namen “Tetje” ook “Fetje”, “Bauke” ook “Bouke” en “Feenstra” ook “Veenstra”. Tetje en Bauke trouwen Steenwijkerwold (Willemsoord) in 1846. Zijn ouders komen uit Harlingen en worden 24-8-1820 als kolonistenouders te Willemsoord (Kolonie III) ingeschreven: Tjerk Pieters VEENSTRA bij contract met de Subcie Harlingen, “voor 25gld per persoon per jaar uit 3/4 van de contributie”. Op de, enkele, door Harlingen uitgestuurde kolonistenouders (huisverzorgers) is kritiek. Maar Veenstra en zijn vrouw Tjitske krijgen lof, omdat ze hun eigen “gezin” goed beheren en Tjitske (Jans de Bruin) ook zorg geeft aan naburige “gezinnen” waar het toezicht min of meer tekort schiet.
— Zoon Bauke is 3 wanneer zijn ouders van Harlingen naar Willemsoord verhuizen. Vader Tjerk Pieters, geb 6-3-1782, doop Harlingen 9-4-1782, is zoon van Pieter Baukes, afkomstig van Eernewoude, en Grietje Tjerks, afkomstig van Harlingen, die 10-10-1779 te Harlingen trouwen. Tjerk staat in 1815 vermeld als “turfschipper”, zonder vaste woon- of verblijfplaats. Vijf jaar later, hij is dan 38 en met gezin, kiest hij voor een (vaste) baan als kolonievader te Willemsoord. xxxxx

Jantje Annes Schipper(s), geb 15-11-1828 te Steggerda, ovl Willemsoord 26-8-1865, 36j oud, trouwt Steggerda 27-10-1860, zij 31, hij 32, met Alexander Johannes MAAS, geb 10-5-1828.
— Alexander is 15j jong, wanneer hij 19-8-1843 vanuit Den Haag als “ingedeelde” in de Kolonie III, Willemsoord, terecht komt. Er staat niet vermeld of hij wees was of anderszins in een nadelige positie geraakt. Wel dat hij diende “bij verschillende kolonisten” (een ontheemde puber?) en dat hij 3-1-1851 wordt overgeplaatst naar Strafkolonie Ommerschans nr 46. Hij is dan 22. Ruim twee jaar brengt hij door te Ommerschans. Per 10-9-1853 terugplaatsing naar Willemsoord, waar hij 12-7-1857 uit de dienst wordt ontslagen. Hij is dan 29 en mogelijk nog steeds “dwars”, voor de kolonie ongeschikt, maar ook geen type voor nieuwe plaatsing in de strafkolonies. Hij mag het zien te redden in de arbeidsmarkt eromheen. Hij verlaat de streek niet. Krijgt als dagloner relatie met Jantje Annes SCHIPPER uit Steggerda, met wie hij in 1860 trouwt. Mogelijk op aandrang van haar en haar familie solliciteert hij eind 1861 toch weer bij “de Maatschappij” (inmiddels overheidsinstantie geworden) en wordt hij 25-1-1862 geplaatst als kolonistenvader (Jantje als kolonistenmoeder) op hoeve 137 en vervolgens 401 te Willemsoord (Kolonie III). Het vervolg is snel verteld: Jantje overlijdt er 26-8-1865, 36j oud, en Alexander wordt 25-6-1866, nog geen jaar later, (opnieuw) “uit de kolonie verwijderd”. Het was niet “zijn spul”. – Jantje en Alexander trouwen 27-10-1860, maar hebben dan al twee kinderen: Anna, geb 17-5-1859, en Anne, geb 17-8-1860. Op koloniehoeve te Willemsoord wordt nog zoon Hannes geboren, 21-1-1864. Jantje overlijdt in het jaar hierop en Alexander wordt kort erna “uit de kolonie verwijderd”.

Geboorte-aangifte van Jantje gebeurt op 17-11-1828 te Wolvega door de heer Lambertus Petrus Prins, 29 jaar, Med.Doctor en Vroedmeester, woonachtig te Wolvega. Hij meldt dat het gaat om een dochter “uit Trijntje Hendriks Kijlstra, huisvrouw van Anne Pieters Schippers, aldaar woonachtig, doch thans te Steenwijkerwold Prov. Overijssel zijnde te werken en daardoor afwezig”.

1. Hendrik Durks WYCKEL (WIEKEL), geb 23-2-1780 te Luinjeberd (Aengwirden, FR), doop 2-4-1780 in de Hervormde kerk te Terband, schoenmaker te Nieuwehorne (Schoterland, FR), ovl 20-6-1861 ‘s ochtends 3 uur in huis nr 16 te Oudehorne, 81j oud (in overlijdensakte Wykel geschreven), trouwt (1) 20-4-1804 te Nieuwehorne (Schoterland, FR), beiden van Nieuwehorne, hij 24, zij 27j oud, met Grietje Hanses (BIJKER), ovl 20-6-1812, 36j oud, uit dit huwelijk 3 kinderen. Hij trouwt (2) 26-11-1820, hij 40, zij 19j oud, met
2. Fokjen Jans VAN FLEEREN, geb te Delfstrahuizen (Schoterland, FR) 3-2-1801, doop 12-2-1801, ovl Nieuwehorne 9-2-1860, 60j oud, uit dit huwelijk 8 kinderen.

Bij de naamsaanneming van 1811 wordt Hendrik Durks te Nieuwehorne (mairie Mildam) met de kinderen Durk (6), Hans (4) en Maaike (1) als WIJCKEL ingeschreven. Maar “wijkel” klinkt anders dan “wiekel”. Diverse ambtelijke schrijvers hebben voor variaties in de akten gezorgd: WYCKEL, WYKKEL, WYKEL, WIEKEL. Bij zijn overlijden in 1861 wordt onze betovergrootvader als Hendrik Durks WYKEL uitgeschreven. Zijn kinderen kregen ook met verschillende inschrijvingen te maken, zodat afstammingslijnen met licht afwijkende achternamen konden ontstaan. Via overgrootmoeder Janke Hendriks WIEKEL (kw 15) is de WIEKEL-naam ons het meest vertrouwd. Janke is 7de kind uit 2de huwelijk van Hendrik Durks (ook wel Dirks geschreven).

Hendrik Durks was op 3-jarige leeftijd beide ouders kwijt. Eerst vader Durk Rinzes (kw 60), daarna moeder Maaike Hendriks (kw 61). Moeder Maaike was snel hertrouwd 17-11-1782 te Terband, zij 34, hij 21, met Durk Jacobs (JAGER), maar door overlijden van Maaike duurt dit huwelijk slechts een maand of wat. Durk Jacobs trouwt opnieuw 7-12-1783, met Pytje Sakes, bij wie hij 7 kinderen krijgt. Uit derde huwelijk 1-7-1798, met Engbertje Andries DRIEST, volgen nogeens 6 kinderen. Het is nog niet duidelijk of en hoe de kinderen van Durk Rinzes en Maaike Hendriks na overlijden van laatstgenoemde werden opgevangen. Durk Jacobs (JAGER) was een wel heel prille stiefvader. Hij zorgde snel voor een nieuwe (stief-)moeder, maar vermeerderde ook snel het kindertal in het gezin. Durk Jacobs JAGER werd bode/conciërge op het gemeentehuis van Aengwirden.

Hendrik Durks (WYKEL) kan Durk Jacobs (JAGER) en Pytje Sakes als nieuwe ouders hebben meegemaakt. Hij was 3 toen Durk Jacobs en Pytje trouwden. Rond 1794 is hij, 14j oud, misschien al als schoenmakers-leerling in dat ambacht gezet en deels of geheel het huis uit. Hendrik wordt schoenmaker te Nieuwehorne en zal dat daar verder blijven. Hij is 24j oud wanneer hij in 1804 te Nieuwehorne trouwt met Grietje Hanses, dan 27j oud, geb 8-6-1776, doop 16-6-1776, dochter van Hans Johannes en Antje Annes. Bij naamsaanneming van 1811 laat haar oudste broer Johannes Hanses (geb 1764) zich met 5 kinderen als BIJKER inschrijven. Met die achternaam komt Grietje Hanses in latere akten ook voor, ver na haar overlijden in 1812. De BIJKER-naam kan verwijzen naar bijenhouderij, zoals BIJMA en VAN DER HONING. Het doopregister van de Herv.Gem Oudehorne-Nieuwehorne-etc meldt doop van Aaltje 8-3-1801 (geb Nieuwehorne 8-1-1801), onecht kind van Grietje Hanses – “onecht” wil zeggen dat Grietje de moeder is, toen ongehuwd. Of deze Grietje Hanses dezelfde is als de Grietje Hanses die in 1804 op 27-jarige leeftijd trouwt met Hendrik Durks (WYKEL), 24j oud, is te vermoeden. Maar niet zeker. Over de dopeling Aaltje geen verdere gegevens. De Aaltje-vernoeming past niet in familiale traditie (misschien wel in die van de ongenoemde vader). Ik noem de melding alleen omdat die me opviel.

Hendrik Durks is rond 1800 als jonge schoenmaker in Nieuwehorne terecht gekomen, zo’n tien kilometer uit de buurt van Heerenveen/Luinjeberd. Hij overlijdt op hoge leeftijd in 1861 te Oudehorne – wat wil zeggen dat hij zich blijvend vestigde in de bos- en heiderijke streek benoorden de Tjongervallei (Oudehorne en Nieuwehorne vormden samen een dorp met lintbebouwing langs de Schoterlandseweg). Hij trouwt er in 1804, hij 24, zij 27, met Grietje Hanses, hij 24, zij 27. Uit het huwelijk worden 3 kinderen geboren (gedoopt): Durk in 1805, Hans in 1807 en de dochter Maike in 1810, voordat Grietje op 20-6-1812 overlijdt, 36 jaar oud, misschien in kraambed van een vierde kind (waarover geen melding). Hendrik is 32 wanneer dit gebeurt. Bij de naamsaanneming van eind 1811 is hij nog niet weduwnaar. Hij meldt dan de drie kinderen inmiddels geboren. Zijn nom-de-famille wordt als WIJCKEL ingeschreven, hoewel Hendrik bij die gelegenheid persoonlijk ondertekent met wellicht WYKEL. Hij onderschrijft het formulier met een volledige handtekening die op verschlllende manieren is te lezen. Hij kon schrijven, maar deed het niet in drukletters.

De drie kinderen uit zijn eerste huwelijk laten hun sporen na binnen de streek. Zoon Hans overlijdt in 1846, 39j oud, relatief jong en Hendrik (dan 66) is bij de begrafenis van Hans. Een korte beschrijving rond kinderen Durk, Hans en Maike.

Durk Hendriks Wykkel, geb Nieuwehorne 26-2-1805, doop 10-3-1805, arbeider te Oranjewoud, ovl 2-1-1879, 73j oud, weduwnaar. Trouwt 14-5-1837, hij 32, zij 30j oud, met Jeltje Hanzes WOUDSTRA, geb te Oudeschoot, dochter van Hans Hendriks WOUDSTRA, veldwachter, en Aafke Jans HOTTINGA, ovl 4-8-1874, 67j, gehuwd. Volgens registers uit huwelijk van Durk en Jeltje slechts 1 kind, de zoon Hans Durks WYKKEL, geb 10-7-1839 te Oranjewoud, ovl 3-1-1873, 33j, gehuwd. Deze Hans trouwt 1-6-1862, hij 22, zij 24, met Eelkjen Alberts VEENSTRA, geb Oudehorne, dochter van Albert Jans VEENSTRA en Hendrikjen Jans KERKHOF. – Uit archief van notaris A.R.van Voorst te Heerenveen melding dat bij finale toewijzing per 8-7-1850 een perceel land te Knijpe door Marten Pieters Libbenga te Oranjewoud wordt verkocht aan Lomme Wiegers de Boer te Brongerga en Durk Hendriks WIEKEL te Oranjewoud, koopsom 1300 gld en 190 gld. Een half jaar later verkoopt Durk Hendriks WIEKEL te Oudeschoot voor 400 gld een perceel land te Knijpe aan de jonker Hans Willem DE BLOCQ VAN SCHELTINGA te Oudeschoot. Het lijkt alsof hij in 1850 het kleinste deel van het perceel van Libbenga kocht (voor 190 gldn) en een goede winst maakte doordat de jonker dit een half jaar later voor 400 gldn wilde overkopen. Ruim 20 jaar later, 22-4-1872, de melding (zelfde notariskantoor) van een obligatie (lening) van 300 gldn door Durk Hendriks Wiekel te Oudeschoot, schuldenaar, bij Albert Jans Veenstra te Oudeschoot, schuldeiser. Albert Jans Veenstra is de schoonvader van Hans Durks WYKKEL, de in 1839 geboren zoon van Durk Hendriks. Hans getrouwd in 1862 met Eelkjen Alberts Veenstra, overlijdt 3-1-1873, vooraf aan dit overlijden leent vader Durk 300 gld (via notarisakte) van Hans’ schoonvader Veenstra en erna, 28-4-1873, nogeens 200 gld. Veenstra en Wiekel vonden het nodig de obligaties notarieel vast te leggen, over afdoening (royement) geen bericht in het archief. Durk overlijdt in 1879, 73j oud. Hans Hendriks Wykel, geb Nieuwehorne 11-8-1807, doop 30-8-1807, ovl 6-2-1846, 39j oud, gehuwd. Trouwt 13-6-1841, hij 33, zij 21, met Aaltje Jans DE VRIES, geb te Katlijk, dochter van Jan Andries DE VRIES en Ymkjen Hendriks HEIDA. Volgens registers geen kinderen uit het huwelijk. In de huwelijksakte wordt Hans’ moeder Grietje Hanses BIJKER genoemd. Hans overlijdt 6-2-1846, 39j oud. Op diezelfde dag passeert bij notaris Peeting te Heerenveen een akte betreffende verkoop van zathe en landen met huis en schuur te Hoornsterzwaag uit erflating van Lourens Jans VONK. Volgens de akte zijn er 40 erfgenamen die hun deel uit de opbrengst (totaal 3075 gldn, per erfgenaam ruwweg iets van 75 gldn) moeten delen. In die akte wordt Hans, die dag overleden, niet vermeld. Wel worden broer Durk en zus Maike genoemd. En Arent Hanses BIJKER, jongste broer van moeder Grietje Hanses, naast 4 kinderen van haar oudste broer, Johannes Hanses BIJKER. Relatie met de Bijkers en erflater Lourens Jans VONK (ovl 26-10-1841, 78j, gehuwd) of diens weduwe Trijntje Hendriks OOSTWOUD (ovl 27-5-1845, 75j) zijn niet aan te wijzen. In de memories van successie voor beiden, zonder kinderen overleden, worden allerlei neven en nichten enz vermeld, maar geen Bijkers of Wiekels. Ik neem aan dat het rapport van notaris Peeting een dagrapport betreft en dat de Bijkers en Wiekels in verband met iets anders worden vermeld. Maike Hendriks Wykel, geb Nieuwehorne 16-1-1810, doop 28-1-1810, ovl 21-8-1881, 71j, gehuwd. Trouwt 23-11-1843 met Jacob Aebeles DE JONG, zij 33, hij 25j oud, zoon van Aebele Jacobs DE JONG en Jeltje Sjerps VAN DER MEULEN. In huwelijksakte wordt Grietje Hanses BIJKER als moeder van Maike vermeld. Volgens registers 3 kinderen uit huwelijk van Maike en Jacob: (1) Abel de Jong 2-9-1844 Opsterland, Jeltje de Jong 19-2-1846 Opsterland, Grietje de Jong 16-1-1851 (Schoterland, Benedenknijpe). Jacob Abeles is boer (huisman) te Benedenknijpe. Op 24-8-1850 overlijdt te Benedenknijpe tante Trijntje Durks WYKKEL, 76j, boerin, weduwe van Sieger Jans DE JONG. Het huwelijk van Sieger en Trijntje was kinderloos gebleven. Nicht Maike wordt bij testament door Trijntje als enige erfgenaam aangewezen (saldo 217,45 gldn, stinkend rijk werd ze dus niet).

In 1812 laat Grietje Hanses (BIJKER) door haar overlijden de drie hiervoor genoemde kinderen na aan de, nog tamelijk jonge, schoenmaker Hendrik Durks . Hij zorgt, voorzover wij weten, voor het grootbrengen van de kinderen in combinatie met zijn schoenmakersbedrijfje. De volgende melding is dat hij, dan 40 jaar oud en jongste kind, de dochter Maike, dan 10 jaar, een tweede huwelijk aangaat. In het familieverhaal duikt hier Fokje Jans VAN FLEEREN op, 19 jaar oud , dochter van een timmerman uit Delfstrahuizen/Rotstergaast, ook in Schoterland, maar in het veenweidegebied bij het Tjeukemeer. De mogelijke ontmoetingsplaats kan Oudeschoot zijn geweest, de “marktplaats” in zuidelijk Schoterland. xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx Ruim 8 jaar na overlijden van Grietje Hanses trouwt schoenmaker Hendrik Durks WYKKEL opnieuw. Hij is 40, timmermansdochter Fokje Jans VAN FLEEREN is pas 19. Voor Hendrik moet een akte van bekendheid worden opgemaakt. Vier personen ondertekenen de akte waarin zij verklaren “zeer wel gekend te hebben Durk Rinzes en Maaike Hendriks, in leven echtelieden woonachtig te Luinjeberd, en te weten dat zij aldaar overleden zijn voor ruim dertig jaar. Dat deze echtelieden de ouders zijn geweest van Hendrik Durks Wykkel ten wiens verzoeke de comparanten dit attesteerden.” Van de vier getuigen noemt een “voor reden van wetenschap” dat hij met de moeder van de verzoeker gehuwd is geweest. Dat was dus Durk Jacobs JAGER, wiens huwelijk met Maaike Hendriks (kw 61) helaas slechts enkele maanden kon duren.

Uit huwelijk met Fokje krijgt Hendrik 8 kinderen:

Pytje Hendriks Wykel, geb Nieuwehorne 17-9-1821, ovl 16-2-1889, 67j oud, weduwe (Weststellingwerf 50), tr 30-4-1847 te Oldetrijne (WSW), zij 25, hij 26, met Jelle Andries DETSTRA, zoon van Andries Jelles DETSTRA en Fransjen Annes SCHOTANUS, geb Oldetrijne 26-11-1820, ovl aldaar 8-3-1888, 67j oud. Uit huwelijk van Pytje en Jelle slechts 1 kind, de dochter Fransje, geb Oldetrijne 6-8-1848, ovl 31-5-1916 (WSW 131), 67j, weduwe. Fransje trouwt, zij 23, hij 29, 11-5-1872 met Hendrik Jans DE GRAAF, geb Sonnega 9-2-1843, ovl 3-3-1888, 45j, gehuwd, zv Jan Hendriks DE GRAAF en Grietje Jans VAN DEN BERG. Uit huwelijk van Fransje en Hendrik 6 kinderen: Grietje (1873), Jelle (1875), Jan (1877), Pieter (1878) en de tweeling Pietsje en Anne (1881). Jan Wiekel, geb Nieuwehorne 15-11-1823, ovl 13-8-1824, 9 maanden oud (Jan Hendriks Wykkel). Trijntje Hendriks Wykel, geb Nieuwehorne 9-1-1826, ovl 20-7-1868, 41j, gehuwd (Wiekel), tr 19-11-1848, zij 22, hij 22, met Willem Martens DE JONG, geb Nieuwehorne 6-9-1826, ovl 5-7-1898, 71j, gehuwd, zv Marten Willems DE JONG en Antje Tjibbes KERKHOF. Het huwelijk van Trijntje en Willem begint wat kinderen betreft met een dochter die 3-8-1849 wordt geboren maar niet levensvatbaar blijkt. Daarna 7 kinderen DE JONG, Fokje geb Oranjewoud, de anderen Nieuwehorne: Fokje (1850) tr 28-5-1876 Jan Gerrits Hylkema, Marten (1853), Hendrik (1856), Antje (1859), Dirk (1861), Yntske (1864) tr 17-6-1889 Willem Lammerts de VOS. en Wiepkje (1867). In het jaar hierna overlijdt moeder Trijntje, 41j oud. Weduwnaar Willem Martens DE JONG trouwt drie jaar later, hij 45, zij 22, 19-11-1871 met Willemke Willems WESTRA, geb te Echten (Lemsterland, FR), dv Willem Lefferts WESTRA en Tjitske Kerstes SCHIPPERS. Uit dat huwelijk nogeens 6 kinderen. Jan Hendriks Wykkel, geb Nieuwehorne 25-12-1828, tr Leeuwarden (akte 42) 14-5-1859, hij 30j oud, met Ruurdtje NIJDAM. Kinderen uit het huwelijk: Fokje Wykkel (geb Rauwerderhem 31-10-1860), Sierd Wykkel (geb Rauwerderhem 5-1-1863), Pietje Wykkel (geb Sneek 13-6-1865), Idzert Wykkel (geb IJlst 2-9-1867). – Jan Hendriks WYKKEL is 25 wanneer hij zich als plaatsvervanger meldt voor de Nationale Militie: nummerverwisseling (notaris de Jong Posthumus, Joure) 7-4-1854, loteling Franke Feddes Koksma te Mildam, zv Fedde Frankes Koksma, plaatsvervanger Jan Hendriks Wykkel te Oudeschoot. De pet past hem want Jan wordt hierna politie-agent (zie akte IJlst, bij geboorte van Idzert is hij 38) met wisselende standplaatsen. Na IJlst vermoedelijk buiten Friesland. Verdere gegevens nog niet gevonden. Rintse Hendriks Wyckel, geb Nieuwehorne 16-9-1833, ovl 8-1-1915, 81j, weduwnaar, tr 7-10-1883, hij 50, zij 38, met Margje Roelofs DE VOS, geb Bovenknijpe 6-5-1845, dv Roelof Bouwes DE VOS en Wokke Feddes VAN DER MEER. Uit huwelijk van Rintse en Margje 2 kinderen geb te Nieuwehorne: Fokje Wykel 25-1-1885, Fedde Wiekel 25-4-1887. Margje was weduwe, gehuwd 4-2-1865, zij 19, hij 44 (en weduwnaar), met Binne Jeeps KLAVER. Uit dat huwelijk nam zij zeven kinderen mee. Een van die kinderen was Imke Klaver, van wie in 1974 “Herinneringen van een Friese landarbeider” (enkele opgetekende zaken uit het jongste verleden tot 1925) werd gepubliceerd. In Teltsjes oer it Bokster Gea (nr 49) schrijft Jan Zwerver over het eerste huis dat aan de Tweede Wijk (oostzijde) te Bontebok werd gebouwd., in 1860. Rintse en zijn jongere broer Durk (met gezin) woonden er 1871-1879. Durk Hendriks Wyckel, geb Nieuwehorne 16-12-1836, ovl 16-2-1906, 69j, gehuwd (Schoterland 36, Wrekel gelezen), tr 11-5-1862, hij 25, zij 36, met Margjen Geerts DE JONG(E), geb Tjalleberd (Aengwirden, FR) 26-4-1825, dv Geert Jans DE JONG en Roelofje Hendriks VAN ZWOL(LE). Drie kinderen uit huwelijk Durk en Margjen, wonend te Nieuwehorne: Roelofje Wiekel 12-6-1863 (ovl 28-12-1940, 77j, gehuwd, tr 1891 met Ate STOELWINDER), Hendrik Wiekel 30-10-1865 (ovl 12-11-1937, 72j, gehuwd, tr 1890 met Antje GROENSMA), Geert Wiekel 14-12-1867 (ovl 19-9-1949, 81j, weduwnaar, tr 1894 met Rinskje JANSMA).. Janke Hendriks WIEKEL (kw 15), geb Nieuwehorne 20-1-1840, ovl Nieuweschoot 12-1-1908, bijna 68j oud, tr 12-11-1864 met Jurjen Annes SCHIPPERS (kw 14), hij 42, zij 24. Verdere info bij kw 14/15. Bontje Hendriks Wiekel, geb Nieuwehorne 24-3-1842, ovl 18-12-1912, 70j, gehuwd, tr 7-11-1880, zij 38, hij 46, met Gerrit Sakes BOSMA, geb Oudeschoot 22-7-1836, ovl Heerenveen 14-3-1925, 88j, weduwnaar, zv Sake Ydes BOSMA en Hiltje Gerrits BLOEMSMA. Uit het huwelijk van Bontje en Gerrit geen kinderen (dus: van Bontje geen nageslacht). Gerrit Sakes BOSMA, arbeider, was eerder getrouwd, 11-5-1865, hij 28, zij 23, met Rinskjen Gooitzes BROUWER, geb Oranjewoud 10-6-1842, ovl 18-1-1880, 37j oud, dv timmerman Gooitzen Foppes BROUWER en Antje Innes VISSER. Uit huwelijk van Gerrit en Rinske: Sake (1866), Gooitzen (1868), Aaltje (1870) en Aaltje (Aantje?, 1879). De timmerman Gooitzen BROUWER te Oranjewoud (1816-1890) deed allerlei werk op het landgoed Oranjestein en voor de familie VAN SCHELTINGA aldaar. Zie Geschiedenis van Oranjewoud (1989) door drs. R.L.P.Mulder-Radetzky en B.H. de Vries.

Jan Zwerver: “We binne no belarre by it leste hus oan’e eastkant fan'e Twadde wyk. It wie lykwols de earste wenning dy oan’e wyk boud waard. Yn 1860 liet Jelle Hendriks Nijenhuis it bouwe. Mei syn frou Beeuwkje Uilkes Hospes en soan Hendrik, berne yn 1861, wenne hy hjir mar twa jier en ferfarde yn 1862 nei Ketlik. De nije bewenners waarden Gerrit Alberts Meester, mei frou Wiepkje Martens de Jong en soan Marten. Hja kamen fan Langsweagen en ferhuzen maaie 1871 nei Tsjalbert. Dan komt der in mear ferneamde famylje ut dizze streek op dit sta. Howol de famylje Wiekel dan ut Aldskoat komt, wie it wol in Bontebokster/Nijhoarnster famylje. Durk Hendriks Wiekel mei syn oare helte, Margje Geerts de Jong, harren trije bern en syn broer Rintze, wiene hjir deistrutsen. Acht jier letter, yn 1879, gyngen hja nei de feart en kamen te wenjen op it yn 1953 ofbrutsen âlde boerespultsje, dat stien hat op it plak fan no de dubbelde wente Earste Kompanjonswei 30/32. Hjir soe Rintze letter trouwe mei Margje Roelofs de Vos, widdo fan Jeep Binnes Klaver en ûnder oaren mem fan Ymke Klaver. Rintze hie mei iens in hiele keppel bern, syn frou brocht der sawn mei.” Overlijdensakte: “Gerhardes OOSTINGA, 46 jaren, schoenmaker in Het Meer, en Uiltje Johannes DEN HAAN, 72 jaar, zonder beroep te Het Meer, verklaren dat Grietje Bonnes BOUMAN, oud 83 jaren, zonder beroep, geboren te Gaast, wonende in Het Meer, weduwe van Wolter Freerks VAN DER HOEK, dochter van Bonne Jans BOUMAN, 6 september ’s middags 2 ure te Het Meer huis nr 42 is overleden.”
— Haar moeder Grietje Jans BIJMA, ovl in 1799, 22j oud, is dochter van Jan Wolters BIJMA (kw 34), oudste broer van Hendrikjen Wolters (kw 33). Grietje Bonnes BOUMAN was een achternichtje van Hendrikjen, die in 1821 haar schoonmoeder wordt. De overlijdens-aangifte betreffende Hendrikje VAN DER HOEK wordt gedaan door Hendrik de Haan, 52 jaar, molenmaker op Het Meer, en Karst Jitzes de Ruiter, 47 jaar, brievengaarder, wonende ten dorpe het Meer. – Genoemde Karst de Ruiter is getrouwd met Jeltje Wilts Swart, dochter van de korenmolenaar te Het Meer, en halfzus van Bonjé Durks Woudstra (kw 19), de moeder van Hiltje Jans LUKKES. Vader Wolter Freerks Van der Hoek was nog dezelfde dag te Beetsterzwaag om bij de Burgerlijke Stand de geboorte aan te melden. Uit de akte: “Wolter Freerks Van der Hoek, oud 33 jaar, arbeider, wonende te Langezwaag, welke ons een kind van het mannelijk geslacht heeft voorgesteld, de 28ste dezer maand des morgens te 5 ure ten zijnen huize te Langezwaag uit hem, declarant, en Grietje Bonnes Bouma, dezelfs huisvrouw, geboren en aan het welk hij verklaard heeft de voornaam Bonne te willen geven.” Mede ondertekend door twee klerken van het grietenijkantoor te Beetsterzwaag. Bij inschrijving te Akkrum 1832 en ook Nijehaske 1835 (geboorte Jan) wordt de voornaam Wolter als Wouter geschreven. Dit irriteerde vooral de zoon Jan die bij zijn huwelijk in 1861 bezwaar aantekende tegen het feit dat hij als Jan Wouters VAN DER HOEK in de akte werd vermeld. Dat moest Wolters zijn, gezien de voorhistorie. Zijn bezwaar is in de akte opgenomen, maar ja. De Burgerlijke Stand had Wouters staan. Bij volgende inschrijvingen slaagde Jan er slechts gedeeltelijk in de Wolter(s) naam in ere te herstellen. In het jaar 1876 den 29sten maart is te Heerenveen overleden Bonjé Durks Woudstra, oud 61 jaar, zonder beroep, geboren te Tholen, wonende te Heerenveen, dochter van Durk Eelkes Woudstra en Jakobje Wiebes van der Werf, weduwe van Jan Lukkes. Aangifte door Jan Harmes KEMPES, 44 jaar, kleermaker te Heerenveen, en Sijbren Jozefs WITTEVEEN, 32 jaar, koopman te Heerenveen. In 1811 meldt zich Wytze Tjebeles KAMP te Tjalleberd met de kinderen Annegjen (7), Tjebele (4) en Jeltje (1). Zoon Tjebele Wytzes KAMP trouwt 2-11-1831 te Drachten: Tjebele Wytzes KAMP, 24 jaar oud, geboren te Tjalleberd, zoon van Wytze Tjebeles Kamp en Harmke Hendriks STEENBERGEN, en Hinke Ates VAN VEEN, oud 36 jaar, geboren te Drachten, dochter van Ate Pytters en Froukjen Sjoerds VAN VEEN.
— Jan Tjibbeles Kamp is 19-10-1836 te Drachten geboren. Hij trouwt 9-5-1862 (Opsterland 8) met Akke Johannes SMID. Uit dat huwelijk zijn 7 kinderen geboren: Aaltje (Drachten 28-6-1863), Tjibbele (Nijehaske 20-6-1865), Johannes (Nijehaske 15-5-1867), Hinke (Nijehaske 5-5-1867), Harmke (Nijehaske 17-11-1871), Wietze (Haskerdijken 30-6-1873), Klaas (Haskerdijken 11-10-1875).
— Familiebericht in Leeuwarder Courant: “Getrouwd: Jan T. KAMP, van Haskerdijken, weduwnaar van Akke J. SMIT, en Jacoba J. LUKKES, van Heerenveen. Heerenveen 30 Mei 1878. Eenigste kennisgeving aan Begunstigers en Vrienden.” Deze trouwt in 1915 te Grand Rapids met Karst BERGSMA, geb 5-1-1887 te Pingjum (Friesland), zoon van Jilles Karst BERGSMA en Fokeltje ANDELA, ovl te Grand Rapids 23-1-1950. Sadie Kamp ovl 2-4-1968 aldaar. Kinderen: Julius, John, Kenneth en Jane BERGSMA. De voornaam “Sadie” is van de bijbelse naam Sara afgeleid. Jan Johannes Lukkes, van beroep timmerman, wonende te Heerenveen, verklaart dat op de 6de mei ’s namiddags 2 uur te Heerenveen een kind van het mannelijk geslacht is geboren uit zijn echtgenote Bonjé Durks Woudstra, zonder beroep, bij hem inwonende. Verklarende hem de voornaam Johannes te geven. Volgens huwelijksakte: Bontje Dijksma, oud 25 jaar, zonder beroep, geboren en wonende te Oudeschoot, binnen de laatste zes maanden gewoond hebbende te Assen, dochter van Keimpe Jacobs DIJKSMA, arbeider, en Sjoukjen Annes VAN DER KERK, wonende te Oudeschoot. De afkondiging van het voorgenomen huwelijk vond ook te Assen, de Drentse hoofdstad, plaats. “De ambtenaar van de Burgerlijke Stand der gemeente Assen verklaart dat alhier op zondagen den 19den en 29sten november 1876 hebben plaats gehad en zonder stuiting zijn afgelopen de afkondigingen van het voorgenomen huwelijk van Johannes Lukkes en Bontje Dijksma”. (tekst ingekort) Toen deze Johannes voor de lichting ter Militaire Dienst in 1872 werd ingeschreven, kreeg hij bij de loting het nummer 46 en werd “door den militieraad uit hoofde van enige wettige zoon” van de dienst vrijgesteld. Mooi toch. Reden zal vooral geweest zijn dat vader Johannes, timmerman, kort ervoor was overleden. Jan Johannes, timmerman in wording, was belangrijk voor het gezinsinkomen.

Klazina KEMMERS, geb Maasland 14-9-1796, dv Arij KEMMERS en Neeltje VISSER, ovl Naaldwijk 30-7-1828, 31j, gehuwd, tr Naaldwijk 24-5-1823, zij 26, hij 28, met Frans VAN DER POST. Haar dochter Johanna KEMMERS is dan 3 en zij is 8 wanneer moeder Klazina overlijdt. Uit huwelijk met Frans VAN DER POST drie kinderen: Pieter (1824-1887), Arij (1826, ovl na 3 mnd) en Arij (1827-1828, ovl 23-7-1828, 9 mnd oud, moeder Klazina overlijdt een week later).
— Frans VAN DER POST tr 19-5-1832 met Maria VALSTAR (ovl 1844), dv Cornelis VALSTRA en Bregje VAN DOP. Haring Lolles NAUTA wordt 9-8-1803 te Ypecolsga (Woudsend) bij het Slotermeer geboren. Zijn vader Lolle Harings NAUTA wordt als erfgezeten te Ypecolsga vermeld. Vader Lolle, geb aldaar 1764 (doop 9-12-1764, zv Haring Jelles Nauta, naam moeder niet vermeld), ovl 24-5-1828, 63j, gehuwd met Itske Piebes Sipma. Hun zoon Haring (1803-1874) vertrekt richting Sneek, uit het bedrijf van zijn vader en trouwt 6-5-1826, hij 23, zij 25, te Jutrijp/Hommerts met de boerendochter Antje Jans PIERSMA (1801-1847). Zij vestigen zich eerst te Oppenhuizen, daarna te Hommerts, waar Haring in 1844 voor 10.000 gulden zijn zwager Pier Jans PIERSMA uitkoopt. Hij neemt diens halve deel over in de zathe en landen met huis en schuur, hoornleger en watermolen met nog een klein huisje en het perceel greidland “de Boterkamp” te Hommerts (notaris Waslander Nauta te IJlst, 2-9-1844). Mogelijk kreeg Jacobje in 1855 oproeping voor inloting in de militaire dienst, die ze gekregen zou hebben wanneer ze een jongeman was geweest. In ieder geval werd per vonnis van 23-1-1856 haar inschrijving in de Burgerlijke Stand te Haskerland gecorrigeerd: “geslacht verbeterd in vrouwelijk”. In 1881 ook doet Minne te Haskerhorne aangifte van het overlijden van Fedde Fokkes VELDSTRA, broer van zijn schoonzus Joltje Fokkes VELDSTRA, gehuwd met oudste broer Pier Jacobs DE JONG (kw 12). Jelle VAN DER HOEK, van beroep schippersbedrijf, werd met nr 4 ingeloot voor de militaire dienst, maar werd door de Militieraad “op grond van eenigen wettigen zoon van den dienst vrijgesteld.” Pieter de Jong, 30 jaar, bakker te Joure, en Tjitse Hesselius, 29 jaar, slager te Joure, doen de aangifte van het overlijden van Geeske, oud 25 jaar en ruim tien maanden, ovl 15 juli 1895 v.m. 10.30 uur te Joure. De streekdorpjes Broek (Doniawerstal) en Akmarijp (Utingeradeel) grenzen aan elkaar en aan Joure (Haskerland). Het zijn nabuurdorpen die door ooit bepaalde grietenij- of gemeentegrenzen verschillend werden ingedeeld. Klaas Meinesz JANSMA doet in 1881 samen met Minne Jacobs DE JONG aangifte van het overlijden van Fedde Fokkes VELDSTRA. Deze Klaas is de vijf jaar oudere broer van Eldert Meines JANSMA die met de weduwe van Oene Jacobs DE JONG trouwt. Ons-kent-ons in Haskerhorne. Binnen het systeem van vernoeming van kinderen naar grootouders is de keuze voor Janke-naam bij eerste dochter alleen te koppelen aan overgrootmoeder (via Fokke) Janke Hendriks WILTS (kw 107). Moeder van Fokke is Grietje Jans SCHOKKER (kw 53), dochter van genoemde Janke. “Sedert de vorige felle vorst, tot heden altoos vermeerderende, verzeld van stijven Oostenwind en heldere lucht. De vorst is zoodanig in de huizen doorgedrongen, dat het tot den haard vriest; niettegenstaande sterk vuren kan men naauwelijks beletten dat alle vogtige voorwerpen tot op den tafel daarvan aangedaan worden. Deze toestand van den vorst en felle koude zal grotelijks de ellende van een menigte menschen vermeerderen , bij het algemeen gebrek van turf en brandstof, behoefte aan voedsel en deksel, vooral onder den gemenen stand. Aardappels bij vele menschen nog in voorraad, en tot nog toe buiten den vorst gehouden, zullen niet langer daarvoor bewaard kunnen blijven.” Dagboekaantekening Doeke Wijgers Hellema, 3-2-1830. Minne Jacobs DE JONG is zwager van Joltje, de zus van Fedde. Joltje was immers in 1846 getrouwd met Pier Jacobs de Jong (kw 12), oudste broer van Minne. Zie kw 24/25. Fedde werd voor de lichting 1849 in het Haskerlandse register ingeschreven, maar trok bij de loting No. 46, “dat buiten de oproeping gebleven zijnde, hem tot geen dienst heeft verplicht.” Volgens de index delen in de boedelscheiding: Fokke Feddes VELDSTRA te Haskerhorne (voor zich en in kwaliteit), Saakje Feddes VELDSTRA te Haskerhorne, Hans Feddes VELDSTRA te Haskerhorne en Kerst Feddes VELDSTRA te Kollumerpomp. Drie zonen en een dochter uit huwelijk van Fedde Fokkes VELDSTRA en Akke Kerstes POSTMA. Waarom deze boedelscheiding in 1903 is onduidelijk. Inhoud van de akte nog niet opgevraagd. Melding dat Fokke “voor zich en in kwaliteit” optreedt, kan betekenen dat hij misschien tevens instaat voor de rechten van jongste broer Douwe. Hij werd ingeschreven als Tjerk Hendrik maar dat moest worden veranderd. Op de geboorteakte is aan de rand bijgeschreven: Bij vonnis van de Rechtbank van eersten aanleg zitting houdende te Heerenveen van den negenden oktober 1833 ingeschreven op nummer 38 van geboorte van het jaar 1834 is gelast dat de namen van Tjerk Hendrik zullen worden gehouden voor nietig en dat in plaats van dezelver zal worden gelezen Hendrik. Zo wordt 19-2-1834 het jongetje dat al bijna 5 is nu alleen als Hendrik Greevelink ingeschreven. - Waarom deze rechtzaak over een voornaam? Johannes Tjerks GREEVELINK tr 14-2-1827 met Geertje Hendriks DE GLEE, hij 26, zij 31, en eerste kind geb 28-3-1829 wordt als Tjerk Hendrik ingeschreven. Tweede kind geb 16-9-1831 als Tjerk Johannes. Het kan zijn dat grootvader Tjerk Jans Greevelink, getrouwd met Sieboutje Buma van Hasenhoek, en geen onbelangrijke man in de regio, het een domme zaak vond dat zoon Johannes tweemaal de voornaam Tjerk liet inschrijven voor zonen (nog in leven). Dat is dwaas en dat veranderen we en daarvoor moest dus gerechtelijke beslissing worden gevraagd. De eerstgeboren Tjerk werd Hendrik en de tweedgeboren Tjerk bleef Tjerk. De familienaam wordt als GREEVELINK geschreven in de registers of als GREVELINK dan wel GREVELING. Bij naamsregistratie 1811 vervangen ambtenaren de afsluitende “k” (Overijssels) door een “g”, maar niet ieder in de familie is het daarmee eens. Johannes Tjerks wordt GREEVELINK geschreven bij zijn huwelijk 14-2-1827 (Schot 8) met Geertje de Glee. In 1811 is hij 11 jaar, zoon van Tjerk Jans GREVELING uit Sint-Johannesga. Het is deze Johannes Tjerks Greevelink die in 1851 in het oosten van Oudehaske een fraaie boerenplaats koopt (met voorhuis uit 1751) die daarna “De Greveling” wordt genoemd. Zijn grootvader was Jan Tjerks Greveling, belangrijke Gieterse veenbaas te St.Johannesga , die in 1766 mede de “Remonstrantie over het regt van vergraving der laage veenen” ondertekende (zie ook Hendrik Berends SCHOKKER, kw 212, - Jacobjen Fokkes Veldstra was achterkleindochter van de Gieterse veenbaas Schokker, zoals Hendrik Greevelink achterkleinzoon was van de Gieterse veenbaas Jan Tjerks Greveling). De naam Thaeke geeft diverse schrijfproblemen: Thake, Taeke en Teke komen ook voor. Thaeke Murks overleed 26-1-1868 te Akmarijp, boer 68 jaar oud. Bij het huwelijk van Hans en Bregtje waren alleen de twee moeders nog in leven: “veehoudersche” Lijsbert te Haskerhorne en “veehoudersche” Uilkjen te Akmarijp. Huwelijk 19-5-1839 (Hask 13): Taeke Murks de Groot en Uilkjen Hylkes Hylkema. Taeke is dan rond 40 jaar oud. Hij is afkomstig uit Akmarijp. Bij naamsregistratie 1811 meldt zich zijn vader Murk Tekes de Groot te Akmarijp, met zonen: Teke (11), Pier (8) en Douwe (1) en de dochters Duike (15), Jeltje (12) en Maike (6). Hij was getrouwd met Breghtje Piers. Aangifte door Hendrik KROES, 38 jaar, arbeider te Terkaple, en Durk VISSER, 37 jaar, veldwachter te Oldeboorn. Zie ook Fokjen Fokkes VELDSTRA. De weg vanuit Joure naar het Noorden, richting Akkrum, ging via het dorpje Snikzwaag, passeerde direct daarna de grietenijgrens tussen Haskerland en Utingeradeel, liep door Akmarijp en vervolgens Terkaple aan de Terkappelster Poelen, tussen deze Poelen en het Sneeker Meer door om bij het dorpje Terhorne aan de noordkant van de Poelen in oostelijke richting naar Akkrum af te buigen. Het was in dit gebied vanzelfsprekend een dijk (dyk) die als weg diende. Terkaple was een dorpje met verspreide bebouwing. Haskerhorne, huis ongenummerd, misschien tien jaar later huis nr. 5. Doordat nieuwbouw plaats vond moesten de huizen/boerderijen van het dorp bij tijd en wijle hernummerd worden. Bij hernummering kan dezelfde plaats een ander nummer krijgen. In 1749 telde Haskerhorne 25 gezinshoofden (huizen?) en 117 inwoners. In onze voorfamilie treffen we huisnummers tot en met 24 aan. Honderd jaar later telde Haskerhorne 22 huizen en ongeveer 150 inwoners. En weer honderd jaar later (1950) circa 375 inwoners. Een bescheiden dorpje was het midden 19de eeuw, “anderhalf uur ten westen van Heerenveen, ter wederzijde van den rijweg tusschen Heerenveen en de Joure, en zuidwestelijk van de Overspitting.” Het land zuidelijk van de rijweg wordt omschreven als “hoog bouwland en van eenen hoog veenigen aard”. Terwijl het noordelijk gedeelte laag, venig, zeer uitgebreid en weinig bewoond is. “De dorpschool, welke in het jaar 1837 aanmerkelijke verbeteringen heeft ondergaan, wordt door een gemiddeld getal van 40 leerlingen bezocht.” Te Haskerhorne in zuidelijke richting de weg Doniawerstal in, richting het Tjeukemeer, via respectievelijk de dorpjes Ouwsterhaule, Ouwster-Nijega en Oldeouwer. Waar onze Oenema-voorfamilie woonde. In 1817 is er een Anne Pieters SCHIPPERS als gevangene aanwezig in het Huis van Correctie en Detentie te Leeuwarden. Maar er waren meer met die naam, neem ik aan. Kolonieregister (Arie HOEK) noemt 7-3-1789 als zijn geboortedatum. Bij overlijden zou hij dus 43j oud zijn geweest. De akte Weststellingwerf (Jan Arie HOEK) meldt 39j oud. De weduwe (Trijntje Cornelis VAN DER SLUIS) hertrouwt 11-3-1834 (Weststellingwerf), 15-3-1834 volgens Kolonieregister, met Willem BOXMAN, en overlijdt 17-7-1850, volgens WSW-akte 60j oud, weduwe. Kolonieregister meldt haar geboortedatum 16-3-1798, dus zou ze bij overlijden 52j oud zijn geweest. Kortom: hoe betrouwbaar zijn zulke meldingen. – Haar tweede echtgenoot, Willem BOXMAN, overlijdt, eerder dan zij, 16-5-1845, volgens WSW-opgave 66j oud. Hij komt in Kolonieregister niet voor als “kolonist”. Door zijn huwelijk met “kolonistenmoeder” Trijntje raakt hij wel bij de hoeve te Willemsoord betrokken. Haar zoon Jacob Ariens HOEK (1823-1906) is kolonist en wordt 1848 genoemd in Kolonieregister als opvolger van W. BOXMAN. Maar eigenlijk (Boxman overleden) neemt hij de hoeve van zijn moeder over. Deze Jacob houdt 50 jaar lang te Willemsoord bedrijf. Woont in zijn laatste jaren in het verzorgings-tehuis. De zojuist gehuwde Pieter Annes SCHIPPERS wordt door de belastinggaarder betrapt op het “voorhanden hebben van onafgehakt kalfsvleesch” zonder aangebracht waardenmerk en hij kan ook de kwitantie van betaalde accijns niet tonen. Hij komt hierom voor de rechter die hem, 17-4-1839, een boete oplegt van 10 guldens plus proceskosten en “verbeurte van het vleesch”. Ik neem aan dat het kalfsvlees toen nog consumeerbaar was, want verbeurte lijkt anders niet zinvol. De subsidiaire straf, mocht hij niet kunnen betalen, is 6 dagen cel. Veenhuizen (Drenthe) klinkt weer Maatschappij van Weldadigheid. Rienk Pieters EKHART, geb 8-11-1787, tr 15-7-1810 te Doezum (prov Groningen) met Antje Ruurds, geb 17-9-1786, hij van Gerkesklooster, zij van Stroobos. Dat zijn buurdorpen in Achtkarspelen FR. Doezum, bij Grootegast, is ook een buurdorp, maar over de grens (prov Groningen). Rienk en Antje wonen in Achtkarspelen (mairie Surhuizum) en brengen 5 kinderen mee, wanneer ze 6-7-1825 als arbeidershuisgezin geplaatst worden in het project Veenhuizen III, woning 53. Binnen drie jaar worden ze, 3-4-1828, overgeplaatst (of hoe dan ook) als “kolonistengezin” naar het project te Frederiksoord. Rienk boert daar als kolonist 15j achtereen. Per 1-4-1843 wordt hij (dan 55) weer te Veenhuizen geplaatst, Veenhuizen III, woning 26, “arbeidershuisgezin”. Per 19-7-1847 te Willemsoord, maar dat duurt niet lang. Per 25-2-1848 terug te Veenhuizen, woning 53. Hij is dan 60.
— Sjoukje Rienks EKHART is vierde kind uit huwelijk van Rienk en Antje. Sjoukje is 4j oud wanneer met plaatsing te Veenhuizen de relatie van haar ouders met de Maatschappij begint. Zij is 25-3-1821 te Surhuizum geboren en trouwt ca 1843 te Veenhuizen met Jan Simons FRISO, geb Groningen 9-5-1810, die, zoals zij, ook in “koloniegezin” opgroeide. Zijn vader Simon Jans FRISO, geb 16-8-1772, is 50j en Jan Simons 12, wanneer hij 27-10-1822 als kolonist (“gratis bij contract met de kerkeraad van de Herv.Gemeente te Groningen”) te Willemsoord, hoeve 143, wordt geplaatst. Na vier jaar, 19-11-1826, overgeplaatst naar Veenhuizen, als landbouwer.
— Jelke Annes SCHIPPERS trouwt in 1853, hij weduwnaar, zij weduwe, een voorhuwelijks kind al gemeld, met genoemde Sjoukje. Jelke overlijdt in 1859. Sjoukje was inmiddels allang uit “de kolonie” gedeserteerd. Zoals haar broers en zussen. Daar zitten nog verhalen aan vast.

Lubbert Lodewijk (1775-1854), arbeider, dagloner, tuinier, is gedoopt te Hattem (Gld) 15-3-1775, zv Klaas LODEWIJK (1740-1814) en Geertruit TER WELBERGEN (ovl ca 1816). Lubbert is 4-maal getrouwd: (1) Hattem 3-6-1793 met Hendrika VAN RAAN; (2) Hattem ca 1801 met Johanna STEENBERGEN (uit dit huwelijk 4 kinderen); (3) Hoogeveen (DR) 3-5-1812 met Grietje Jans HOFMAN (1787-1814, uit dit huwelijk 1 dochter); (4) Steenwijkerwold (OV) 2-12-1820 met Hermina VAN DER HOOGEN (ca 1796-1856). Uit dit laatste huwelijk een dochter Geesje (ca 1825), de dochter Rensje (1832-1897) en de zoon Jan (1837-1904). De zoon Jan LODEWIJK trouwt in 1862 met Grietje DE VRIES, de dochter Rensje (Renske) LODEWIJK in 1865 met diens schoonvader, weduwnaar geworden, Hannes DE VRIES.
— De kolonies van “de Maatschappij” lagen dicht in de buurt, maar de hier genoemde personen waren geen “kolonisten”. Wel komt er hier en daar een relatie voor met zonen of dochters uit “de kolonie”. Dat Pieter Baukes uit Eernewoude in 1779 te Harlingen trouwt met Grietje Tjerks kan er op wijzen dat hij schipper was. Zijn zonen Tjerk (geb 1782, in 1820 kolonistenvader te Willemsoord) en Bauke (geb 1790, in 1838 op zee overleden) worden in Harlinger trouwregister 7-12-1815 als getuigen vermeld bij het huwelijk van een nicht (Janna Olpherts Duinker), beiden als turfschipper en zonder vaste woon- of verblijfplaats. Een derde zoon, Halbe (geb 1795), overlijdt Harlingen 7-1-1818, rond 23j oud, ongehuwd. De zoon Bauke is, laatst gedomiliceerd te Harlingen, matroos-der-eerste-klasse op “Zijne Majesteits transportschip Dordrecht”, wanneer hij 22-7-1838 volgens de scheepsacte aan boord van dit schip overlijd, 48 jaar oud, op 48 graden Noorderbreedte en 23,5 graden Westerlengte. Zijn lichaam zal op zeeliedenwijze aan de Atlantische Oceaan zijn meegegeven, ergens tussen Ierland en Canada.
— Bauke Halbes, de vader van Pieter Baukes, wordt in 1749 te Eernewoude gemeld als veenbaas, wint de cost : gezin 2 volwassenen en 3 kinderen jonger dan 12, aanslag 28 Cgldns en 5 stuivers. De stap van veenbaas naar turfschipper in nageslacht is niet ongebruikelijk. Overigens schijnt Bauke, 28-9-1738 te Eernewoude getrouwd met Sytske Baukes, hij afkomstig van Wartena, de veenbazerij te Eernewoude met zijn schoonvader te hebben gedeeld: Bauke Cornelis, in 1749 vermeld als welgestelde veenbaas te Eernewoude (gezin 3 volwassenen, 1 kind jonger dan 12, aanslag 37 Cgldns en 19 stuivers). Sytske is gedoopt te Eernewoude 3-12-1719, dochter van Bauke Cornelis. Doopregister meldt niet de naam van de moeder, maar in trouwregister (eerste proclamatie 23-1-1718) vinden we Baucke Cornielus en Imckien Pytters, vermeld, beiden afkomstig van Eernewoude. Dat zijn haar ouders. In 1728 (stemkohieren) komt Bauke Cornelis voor als gebruiker op de plaats Eernewoude nr 6, eigendom van de “patroon van Eernewoude” (kerkegoed). Oudeschoot en Oranjewoud waren namen voor dezelfde streek (Schoterwoud benoorden Oudeschoot, waartoe Oranjewoud werd gerekend). In akten nu eens Oudeschoot dan weer Oranjewoud. Schoonmoeder Aafke Jans Hottinga overlijdt 11-12-1849 te Jubbega en schoonvader Hans Hendriks Woudstra, de veldwachter, kort erna, 22-8-1850, eveneens te Jubbega. Kantoor Heerenveen, overl. jaar 1850 Overledene : Trijntje Durks Wykkel Overleden op: 24 augustus 1850 Wonende te : Benedenknijpe Tekst: boerin; weduwe van Sieger Jans de Jong; geen kinderen; zuster van Hendrik Durks Wykkel, schoenmaker Oudehorne, wijlen Baukje Durks (moeder van Yntze, idem Nijehaske, Maaike, vrouw van NN Koppenschaar, dorpsbode te Lisse en Geertje Arends de Boer, vrouw van Rienk van Loo, schipper Heerenveen) en wijlen Rinze Durks Wijnstra (vader van Durk, kleermaker Oldeberkoop en Jan Rinzes Wijnstra, boer Nijeholtpa); enige testamentair erfgenaam is haar nichtje Maaike Hendriks Wykkel (vrouw van Jacob Abeles de Jong, boer). Saldo fl. 217,45. “In het jaar 1812 op den twintigsten der maand Juni is te Nieuwehorne overleden in het huis nr 30 Grietje Hanses, oud 36 jaar, huisvrouw van Hendrik Durks WYKKEL, schoenmaker aldaar, nalatende drie kinderen bij gemelde huisman in echte verwekt”.

Kwartieren VanderHoek-deJong 2008

PAGE 17

Kwartieren VanderHoek-deJong 2008

PAGE 1