Grietje Bonnes Bouwman

GRIETJE BONNES BOUWMAN

Betovergrootmoeder. In 1821 getrouwd met Wolter Feerks Van der Hoek.

Grietje is eerste en enig kind uit het huwelijk van oudvader Bonne Jans Bouwman en Grietje Jans Bijma. Dat huwelijk werd op 10 juni 1798 in de Hervormde kerk van Oudeschoot bevestigd: Bonne Jans uit Nieuweschoot en Grietje Jans uit Rotstergaast.

Beide waren op dat moment begin twintig en een eerste dochter werd snel geboren (datum). Het duurde enkele maanden voordat ze werd gedoopt. Misschien werd moeder Grietje (Jans Bijma) getroffen door de “kraamvrouwenkoorts” en herstelde ze daar niet van.

Ze overleed. Oudvader Bonne Jans Bouwman trouwde op 10 mei 1801 voor een tweede maal. Nu met Lamkjen Jelles (Bakker) die bij de kerk te Mildam stond ingeschreven, maar oorspronkelijk afkomstig was uit Noordwolde.

Betovergrootmoeder Grietje Bonnes Bouwman wordt van baby af grootgebracht door de nieuwe moeder Lamkjen (of ook wel Lammigjen geschreven).

Bouwman-familie

Bij de familienaamregistratie van 1811 meldden zich in Friesland 20 gezinshoofden die de familienaam Bouwman lieten registreren. Voornamelijk in het zuidelijk deel van Friesland wonend. Het gaat om een beroepsnaam (boer, akkerbouwer). De precieze spelling stond niet vast en in het noordelijk deel kwam vaker Bouma (ca 70 gezinshoofden) voor, in het zuidwestelijke deel Bouwma (ca 35 gezinshoofden) of Bouman (10 maal). We melden dit omdat in onze voorfamilie de verschillende schrijfwijzen naast elkaar voorkomen na 1811. Uiteindelijk neigde men naar de schrijfwijze Bouma.

In plaats van Bouwman of Bouma als familienaam te kiezen (wat zo’n 140 gezinshoofden deden), had men ook Akkerman kunnen nemen (deden 18 gezinshoofden), Huisman (deden 45) of, vooral de Boer (deden ruim 550). Waarschijnlijk waren er per streek gevoels- dan wel beroepsmatige verschillen achter de keuzes. Bij Bouwman denk je minder aan veehouderij en meer aan gemengd bedrijf (ook: huisman) dan wel aan vooral akkerbedrijf.

Onze Bouwman-voorfamilie vóór 1800 laat zich uit archieven niet goed meer reconstruëren. Oudvader Bonne Jans Bouwman was een nog jonge arbeider te Nieuweschoot toen hij in 1798 met Grietje Jans Bijma trouwde. Zij was afkomstig uit Rotstergaast. Nieuweschoot en Rotstergaast zijn en waren aan elkaar grenzende buurschappen in het zuidwesten van het toenmalige Schoterland, noordelijk van de Tjonger-rivier en tussen Oudeschoot en het Tjeukemeer. Slechts een enkele dijk als verbindingsweg.

Bij de Quotisatie van 1749 telde Nieuweschoot slechts 17 huishoudingen en Rotstergaast 11. In Nieuweschoot werden 3 van de belastingplichtigen in de beschrijving boer genoemd, 11 golden als huisman, 1 gold als arbeider en 2 waren weduwe. De hoogste aanslag kregen “huisman” Evert Claasen (62 guldens, 19 stuivers) en de weduwe van Geert Gabes (51 guldens). De laagste kregen “boer” Meyne Harkes (15 guldens, 16 stuivers) en “arbeider” Lykele Saakes (17 guldens, 13 stuivers). In Rotstergaast werden ook 3 belastingplichtigen boer genoemd, ook 2 weduwe, slechts 1 huisman. Bij 3 gezinshoofden de aanduiding “gemeen bestaan”, bij 1 de aanduiding “redelijk bestaan” en ook bij 1 de aanduiding “vrijgezel”. Het zal om huismannen zijn gegaan terwijl de vrijgezel wellicht een nog jonge arbeider was. Verreweg de hoogste aanslag kreeg de persoon van “gemeen bestaan” (Jelle Rieuwerts, 48 gulden en 15 stuivers). De laagste aanslagen kregen de vrijgezel Jan Jacobs (7 guldens, 17 stuivers) en de “sobere weduwe” van Ypke Annes (16 guldens, 1 stuiver).

De situatie van 1749 zal vijftig jaar later deels zijn gewijzigd. De Bijma voorfamilie bijvoorbeeld kwam in Rotstergaast te wonen, maar was rond 1750 nog bezig vanuit Katlijk en Nieuwhorne in die richting te gaan. Die beweging is in registers teruggevonden.

De Bouwman voorfamilie heeft ook in de regio rond gezworven, maar hoe en waar moeten we nog ontdekken. Voorzover archieven dat toelaten. De gekozen familienaam in 1811 doet vermoeden dat “men” wel bekend kon zijn van een soort vast bedrijf (boerenbedoening) hier of daar.

In 1811

Van de 20 gezinshoofden in Friesland die bij de start van de Burgerlijke Stand in 1811 de familienaam Bouwman laten registreren zijn er voor ons in eerste instantie drie vooral interessant:

Libbe Jans Bouwman, Rotstergaast. Meldt kinderen: Fetje (dochter) 17, Jan 15, Halbe 13, Geert 8 en Lambert 3. Bonne Jans Bouwman, Oudehorne. Meldt kinderen: Grietje 17, Jelle 8, Lamkjen 5, Jan 4, Roel 1. Aise Jans Bouwman, Nieuweschoot. Meldt kinderen: Johannes 4 en Jan 1. Vetgedrukt: Bonne Jans is binnen onze familie een oudvader, zijn dochter Grietje een betovergrootmoeder. In het gezin van Bonne Jans is zij het oudste kind. Maar wij weten dat de andere genoemde kinderen in het gezin, kinderen zijn uit het tweede huwelijk van Bonne. Onze oudmoeder is Bonnes eerste echtgenote, Grietje Jans Bijma.

Voor 1811

We weten dat Bonne Jans zoon was van een Jan Libbes en een Lamkjen Haitzes Dit staat in zijn overlijdensakte Schoterland 1852 vermeld. Toen Bonne Jans in 1852 overleed was hij 78 en had hij drie huwelijken en behoorlijk wat omzwervingen achter de rug. We mogen blij zijn, binnen de situatie van toen, dat de geburen die aangifte van het overlijden deden, de namen van de ouders konden noemen. Wellicht noemden ze de goede namen.

Gezien zijn leeftijd bij overlijden is Bonne Jans ca. 1774 geboren. In het trouwregister van de Hervormde kerk Oudeschoot treffen we de sluiting van een huwelijk per 19 mei 1765 aan tussen: Jan Libbes (Oudeschoot) en Lamkjen Aises (Oldeholtwolde).

Vraag: DTB op dopen bij dit echtpaar al bekeken?

Ook de hiervoor genoemde Libbe Jans Bouwman en Aise Jans Bouwman kunnen zonen uit het huwelijk van Jan en Lamkjen zijn geweest.

Vraag: Worden bij Libbe (overleden 15-12-1848, 79 jaar, weduwnaar, Sch 156) en Aise (overleden 2-12-1826, 52 jaar, gehuwd, Sch 398) in de overlijdensakten namen van ouders genoemd?Zo niet, dan jammer. Van Libbe lijkt me wel zeker dat hij een broer van Bonne was. Bij Aise twijfel ik omdat hij in Drachten trouwt en omdat hij misschien ook ca. 1774 is geboren, net zoals Bonne. Dit kan 1773-1775 zijn of ze waren een tweeling.

Maar anderszins: de naam Aise is eerder te verwachten bij een huwelijk tussen Jan Libbes en Lamkjen Aises (of Haitzes) dan de naam Bonne. Die laatste naam vraagt nog verklaring.

Jan Libbes en Lamkjen Haitzes (of Aises) trouwen in 1765. Ze zijn wellicht in de periode 1735-1745 geboren. Bij de quotisatie van 1749 zouden hun vaders ergens moeten worden genoemd, voorzover die toen niet buiten Friesland woonden. V.w.b. Lamkjen “uit Oldeholtwolde” heb ik nog niet iets passends kunnen vinden. In trouwregisters te Weststellingwerf worden geen huwelijken Haitse of Aise gemeld (voorzover Ryksargyf via internet compleet is). In 1749 is er een Haeitse Jelles te Noordwolde, van beroep schipper, gezin van twee personen ouder dan 12 jaar. Dat lijkt niet de vader van Lamkjen. In registers uit aanpalende regio’s vind ik ook niets passends terug. Ben benieuwd.

V.w.b. Jan Libbes (Liebbes) heb ik ook nog geen duidelijke vaderrelatie kunnen vinden. Het dichtst in de buurt zou Libbe (Lubbe) Broers uit Nieuweschoot kunnen komen die 1-4-1736 te Nieuweschoot trouwt met Trijntje Geerts uit Oudehaske. Bij de Quotisatie van 1749 komen we hem misschien tegen te Oudehaske, Lubbe Broers, boer (armlijk), gezin met 2 volwassenen en 4 kinderen onder 12, aanslag 31 guldens, 7 stuivers.

Vraag: Is er een register van dopen onder de namen Libbe Broers en Trijntje Geerts? Ik heb een zoon Jan nodig die in 1765 oud genoeg was om te trouwen met Lamkjen Haitzes (of Aises).

Over de tijd voor 1765 weten we bij deze familie nog veel te weinig.

In 1765 trouwen Jan Libbes en Lamkjen Aises. Per 1811 misschien drie van hun zonen als nog levende gezinshoofden:

Libbe Jans, geboren ca 1769. Per 1-7-1792 te Oudeschoot (Hervormde kerk) getrouwd met Martjen Halbes. Jan overlijdt in 1848 (zie boven), Martjen 10-1-1836 (75 jaar gehuwd, Schot. Akte 8). Bonne Jans, geboren ca 1774. Trouwt 10-6-1798 te Oudeschoot met Grietje Jans Bijma. Verderop aparte aandacht. Aise Jans, ook geboren ca. 1774. Trouwt 7-2-1802 met Antje Johannes. Te Drachten. Hij uit Noorderdrachten, zij uit Ureterp. Minstens in 1811 en later vinden we hem en haar terug te Nieuweschoot. Was hij een broer of niet? (Bonne noemde een latere zoon Aise, maar dat zegt nog niks.

Straks verder.

Bouwman/Bouma – concept oktober 2001