Verantwoording

Small3

Van der hoeken lijn

vervangende voorpresentatie

mei 2001

VERANTWOORDING

Bij ons samenzijn 19 mei te Giethoorn gaf ik een notitie mee over voorfamilie om te lezen en te bewaren. En die nog verder kan en zal worden aangevuld - met ieders hulp en nog allerlei gezoek.

Voorfamilie vooraf aan grootouders en ouders, dus min of meer eindigend bij de overgrootouders. Dat zijn in de VanderHoeken-lijn Jan Wolters Van der Hoek (1835-1927) en Hiltje Jans Lukkes (1840-1915).

Een soortgelijke notitie over de De Jongen lijn krijgen jullie binnenkort toegestuurd. De overgrootouders aan die kant zijn dan Pier Jacobs de Jong (1825-1885) en Joltje Fokkes Veldstra (1823-1900). Omdat moeder Elizabeth de Jong (1910-1989), kleindochter van Pier en Joltje, de jongste dochter was uit het derde huwelijk van pake Klaas (Klaas Piers de Jong, 1853-1930), liggen die overgrootouders in een wat verder verleden. Pake Klaas was 58 toen Elizabeth werd geboren.

Over de grootouders en ouders naar beide kanten moet het in verdere notities en familieboeken (met foto’s) ook nog gaan. Omdat we met z’n allen over die recentere familiehistorie allerlei bijzonderheden weten en nog bij elkaar kunnen brengen, geldt ook een beroep op ieder van ons om aan de vergaring en invulling van interessante documenten en fotomateriaal mee te werken. Voorzover het een “belangrijk” doel dient, natuurlijk. Ik kan me best indenken dat er in de familie mensen zijn die het niet of weinig belangrijk vinden om aan zoiets mee te doen. In mijn eigen tijdsbesteding is het ook alles maar betrekkelijk. Generaties vergeten snel. En familieverhalen vergeet men gauw in het algemeen (van de bredere familie).

Voorfamilie-onderzoekers (wat drijft hen?) hebben niet veel archieven om zich op te baseren. Gelukkig worden de archieven die er zijn in deze computer-tijd steeds makkelijker toegankelijk. Anno 2001 geldt dit voor Friese archieven meer dan voor archieven elders in Nederland. Van die ontwikkeling profiteren we.

Komt voorfamilie of komen delen van voorfamilie niet uit Friesland dan is het onderzoek vaak zwaarder en tijdrovender.

Ik maak dit verhaal te lang (broer Klaas Willemszoon heeft in de afgelopen maanden het Ryksargyf te Leeuwarden vaak bezocht en een boel aanvullende en verbeterende informatie daardoor ingebracht - hij weet er meer van).

Correctie

In het 19 mei verspreide rapport wordt Lamkje Jelles Bakker (1779-1822) als de natuurlijke moeder van betovergrootmoeder Grietje Bonnes Bouman (1799-1882) genoemd. Bij nalezing van het rapport kreeg ik het gevoel dat er tegenstrijdige informatie door mij onvoldoende was verwerkt. Ik meldde dit aan Klaas met het verzoek om informatie in bepaalde richting bij het Ryksargyf na te gaan: Lamkjen Jelles Bakker werd wel snel de moeder van betovergrootmoeder

Tamme Freerks & Eeuwkje Jalderts (de Vries) Freerk Tammes (Van der Hoek) & Hendrikje Wolters Wolter Freerks Van der Hoek & Grietje Bonnes Bouwman Jan Wolters Van der Hoek & Hiltje Jans Lukkes Bonne Van der Hoek & Neeltje Roem Willem Van der Hoek & Elizabeth de Jong Kinderen Van der Hoek- De Jong

1. DE VANDERHOEK-LIJN

In 1811 laat Freerk Tammes in de mairie Knijpe de achternaam Van der Hoek vastleggen voor zichzelf en zijn kinderen. Hij is de enige binnen deze mairie die dat doet. Hij is 60 jaar op dat moment en heeft nog relatief jonge kinderen. Zijn ouders Tamme Freerks en Eeuwkje Jalderts zijn ruim veertig jaar eerder al overleden.

1.1. TAMME FREERKS (1722-ca1768) en EEUWKJE JALDERTS (1726-ca1758)

Het trouwregister van de Hervormde gemeente van Oudega-Nijega-Opeinde (tussen Drachten en het meer De Leijen) meldt op 27 november 1745 de eerste proclamatie van het voorgenomen huwelijk tussen Tamme Freerks, woonachtig te Opeinde, en Eukjen Jallerts, woonachtig te Terwispel. Waarschijnlijk zijn de twee begin 1746 te Terwispel getrouwd en daar ook gaan wonen. In 1751 werd uit het huwelijk de zoon Freerk Tammes geboren en als zijn geboorteplaats wordt later Terwispel gemeld. De kerkregisters van Terwispel zijn over die periode niet bewaard gebleven.

Misschien wordt later wat meer bekend over onze 18-de eeuwse oudgrootvader Tamme dan dat hij uit Opeinde kwam en met een meisje uit Terwispel trouwde. Zijn vader heette Freerk (of Frederik?). Zijn beroep kennen we nog niet. Hij kan ook al schipper zijn geweest. Waaraschijnlijk is hij rond zijn 45ste overleden.

Van onze oudgrootmoeder Eeuwkje weten we dat zij uit een Terwispelse familie kwam, dochter van Jaldert Jalkes en kleindochter van Jalke de Vries. Jaldert Jalkes, een oudovergrootvader van ons, trouwt in 1713 en krijgt minstens de zonen Bouwe, Jeen en Jalke en in 1726 de dochter Eeuwkje. Het is mogelijk dat haar broer Jalke in 1747 trouwde met een zus van Tamme Freerks, namelijk Minke Freerks. Uit dat huwelijk is in 1748 de dochter Wytske geboren. Dat kan de naam zijn geweest van een aloude voormoeder.

Tamme was 23 en Eeuwkje 19 toen ze trouwden. Tot dusver geen andere kinderen dan Freerk Tammes (1751-1841) uit dit huwelijk bekend - een huwelijk dat door het jong overlijden van Eeuwkje (rond 1758) hooguit tien jaar heeft geduurd. Waarschijnlijk is Tamme in 1763 opnieuw getrouwd, met Janke Harmens uit Lippenhuizen , en niet lang daarna zelf ook overleden (ca 1768). Dit moet nog worden bevestigd.

Is het zo dan was Freerk Tammes voor zijn 20ste een alleenstaande wees (misschien in de De Vries-familie opgevangen, er lijken duurzame contacten te zijn geweest).

1.2. FREERK TAMMES (1751-1841) en HENDRIKJE WOLTERS (1764-1822)

Het trouwregister van de Hervormde gemeente van Langezwaag-Kortezwaag-Luxwoude meldt 17 mei 1789 de huwelijksbevestiging van Frederik Tammes, woonachtig te Kortezwaag, en Hendrikjen Wolters, uit Oranjewoud. Dit is tot dusver de enige keer dat we Frederik geschreven vinden in plaats van Freerk.

Freerk is 38 jaar bij het huwelijk, Hendrikje 25. Misschien had Freerk een beetje bindingsangst gekregen door het vroege overlijden van zijn ouders en verloste Hendrikje hem daar eindelijk van. Was Hendrikje in Oranjewoud gaan wonen en werken? Ze was afkomstig uit een familie die later in mannelijke via haar oudste broer Jan Wolters Bijma ging heten en in Rotstergaast gevestigd was.

In 1811 woont het gezin dat Van der Hoek ging heten in Bovenknijpe en bestaat het naast vader Freerk en moeder Hendrikje uit vijf kinderen: Joukjen, 19 jaar en wonend in Langezwaag; Wolter, 16 jaar (onze betovergrootvader); Grietje, 13 jaar; Tamme, 7 jaar; Jaldert, 3 jaar.

Nederland is na vijftien jaar Franse bezetting in 1810 volledig bij Frankrijk ingelijfd zodat alle Franse wetten ook in Friesland gaan gelden, waaronder de wet op de Burgerlijke Stand die vaste achternamen eist. Eind 1811 laat de 60-jarige Freerk voor zichzelf en de vijf genoemde kinderen de achternaam VAN DER HOEK vastleggen. Nu we “weten” dat zijn grootvader oorspronkelijk uit Opeinde kwam is het niet vreemd te vermoeden dat de naam Van der Hoek al langer in de familie werd gebruikt. In het noordoostelijke deel van Friesland tot over de grens met Groningen heen dook in 1811 een “concentratie” van Van der Hoek-gezinnen op.

Wanneer in oktober 1822 te Bovenknijpe oudmoeder Hendrikje Wolters overlijdt (58 jaar), is Freerk de 70 al gepasseerd. In de overlijdensakte staat hij als arbeider vermeld. De namen van de ouders van Hendrikje ontbreken in die akte, zodat we wat verder moesten zoeken om dezen te achterhalen. Zie hierna: 1.3.1. Bijma’s, Boumannen en Bakkers.

Betovergrootvader Freerk Tammes Van der Hoek wordt 90 jaar oud en overlijdt in oktober 1841 (Bovenknijpe, “arbeider”).

Uit het gezin van vijf kinderen zijn in 1841 alleen nog zoon Wolter Freerks en dochter Grietje Freerks in leven. De twee jongere broertjes zijn al vroeg overleden. Grietje trouwde 18 maart 1832 (Aengwirden) met Kerst Libbes de Vries, bij wie ze een zoon kreeg die ook niet lang in leven bleef. Zij overlijdt 17 december 1882, 83 jaar, weduwe.

Joukje Oudste dochter Joukjen Freerks Van der Hoek, 19 jaar oud eind 1811 en toen al uitwonend te Langezwaag, trouwde 4 juli 1819, “Oud 26 jaren. Boerendienster geboren in de Knijpe. Gewoond hebbende in Langezwaag.” Zij trouwt met de 32-jarige boerenarbeider Freerk Freerks Postma, “Geboren en wonende te Oldeboorn, grietenij Utingeradeel. Zoon van Freerk Freerks, in de jare 1786 te Sneek overleden, en Foekjen Jans, broodverkoopster mede te Oldeboorn wonende.” Het echtpaar gaat in Bovenknijpe wonen (huis no.96). Na zeven maanden wordt een dochter geboren (8 februari 1820), Foekjen Freerks Postma (Foekjen Jans overlijdt 2 januari 1828, 75 jaar, weduwe). En ruim vijf jaar later nog een zoon (12 november 1825), Freerk Freeks Postma (1825-1890, Haskerland). Het jaar erop overlijdt de echtgenoot, Freerk Freeks Postma (de oudere dus), 39 jaar. Joukjen blijft met twee jonge kinderen achter. Zij trouwt 26 juli 1829 opnieuw, nu met Arend Alberts Krom, arbeider te Bovenknijpe, bijna tien jaar jonger dan Joukjen. Uit dat huwelijk wordt de dochter Afke Arends Krom geboren (13 maart 1830) voordat moeder Joukje op 17 november 1832, 39 jaar, overlijdt (in huis no.108 te Bovenknijpe, “nalatende twee kinderen uit het eerste huwelijk, en een uit het laatste huwelijk”).

Arend Alberts Krom trouwt opnieuw (22 september 1833), nu met Vroukjen Uilkes van de Singel en dat leidt nog tot een ander halfzusje voor Afke (Marijke Krom, geboren 7 november 1836, Opsterland). Op 13 oktober 1838 raakt Afke ook haar vader kwijt: Arend overlijdt, 36 jaar oud.

Afke komen we straks weer tegen, want ze trouwt met haar neef, Freerk Wolters (ook: Wouters) Van der Hoek. 1.3. WOLTER FREERKS VAN DER HOEK & GRIETJE BONNES BOUWMAN

Wolter Freerks, één van onze acht betovergrootvaders en de man met de achternaam Van der Hoek, is de enige zoon uit het huwelijk van Freerk Tammes en Hendrikjen Wolters die oud genoeg wordt om te trouwen en kinderen te krijgen.

Hij trouwt 10 juni 1821 met Grietje Bonnes Bouwman, die zodoende één van onze acht betovergrootmoeders werd. Moeder Hendrikjen is bij dit huwelijk en beleeft ook nog (die van Joukje werd immers Foekje genoemd) de geboorte van de eerste kleindochter die naar haar wordt genoemd, Hendrikjen, geboren 7 september 1822. Oma Hendrikjen overlijdt vier weken later (4 oktober 1822) en, helaas, kleindochter Hendrikjen vrij kort erna (7 weken oud, 19 oktober 1822).

Voor betovergrootmoeder Grietje werd 1822 helemaal een rotjaar, want moeder Lamkjen Jelles Bakker, overleed al begin van het jaar (13 februari 1822, 42 jaar). Lamkjen werd haar moeder vanaf dat Grietje anderhalf jaar oud was. Haar echte moeder, Grietje Jans Bijma, stierf kort na de geboorte van Grietje (zie hierna). Schoonmoeder Hendrikjen was tante van deze Grietje Jans Bijma.

Het huwelijk van Wolter en Grietje leidt tot de geboortes van zeven kinderen, van wie ook de tweede nog in de wieg overlijdt, terwijl drie latere zonen 86 of zelfs 92 jaar oud worden. De zeven kinderen die werden geboren:

Hendrikjen (1822 geboren en overleden - zeven weken oud, Opsterland) Bonne (april/mei 1824 - drie weken oud, Opsterland) Hendrikje Wolters Van der Hoek (geboren 12 juli 1825, Opsterland, blijft ongehuwd, overlijdt 16 april 1863, Schoterland, 38 jaar - overleeft haar vader, maar niet haar moeder) Bonne Wolters Van der Hoek (geboren 28 oktober 1828, Opsterland, blijft ook ongehuwd, overlijdt 11 december 1914, Schoterland/Het Meer, 86 jaar oud) Freerk Wolters Van der Hoek (geboren 25 april 1832, Utingeradeel, trouwt 13 mei 1871 op rijpe leeftijd met zijn net iets oudere nicht Afke Krom, huwelijk blijft kinderloos - Afke overlijdt 27 maart 1901, 71 jaar oud, Freerk 6 maart 1925, Schoterland/Aengwirden, 92 jaar oud)

Jan Wolters Van der Hoek (geboren 6 april 1835, Haskerland - onze overgrootvader) Jaldert Wolters Van der Hoek (geboren 19 juli 1841, Aengwirden, blijft ongehuwd, overlijdt 2 juli 1857, 16 jaar jong).

Uit het bovenstaande is af te leiden dat “de vanderHoek-lijn” ook in de derde fase slechts door één van de zonen werd doorgetrokken: door Jan Wolters die 2 juni 1861 trouwt met Hiltje Jans Lukkes (zie hierna).

Het rijtje laat ook zien dat na 1830 de kinderen in verschillende grietenijen worden geboren. Dit is gemakkelijk te verklaren door de aantekening die in april 1832 in de geboorteakte van Freerk te Utingeradeel (Akkrum) werd gemaakt: vader is schipper uit Benedenknijpe. Betovergrootvader Wolter Freerks was, in ieder geval tijdens die jaren, schipper. En Grietje Bonnes zeilde, ook in haar zwangere buien, met hem mee. (NB.: Ik schrijf Wolter maar ook Wouter komt vaak voor. Ik schrijf Bouwman maar dat werd ook Bouma).

Wolter Freerks Van der Hoek (1795-1849) overleeft zijn vader slechts acht jaar. Hij wordt 54 en sterft 30 september 1849 “des nachts om 2.30 uur in het huis nummer 238 Heerenveen” (Het Meer 238). In de overlijdensakte staat hij niet als schipper maar als arbeider vermeld.

Grietje Bonnes Bouwman (1799-1882) sterft 6 september 1882, weduwe, 83 jaar oud. “Gerhardes Oostinga, 46 jaren, schoenmaker in Het Meer, en Uiltje Johannes de Haan, 72 jaar, zonder beroep te Het Meer, verklaren dat Grietje Bonnes Bouman, oud 83 jaren, zonder beroep, geboren te Gaast, wonende in Het Meer, weduwe van Wolter Freerks Van der Hoek, dochter van Bonne Jans Bouman, 6 september ‘s middags 2 ure te Het Meer huis nr 42 is overleden.”

Alleen de zonen Bonne (1828-1914), Freerk (1832-1925) en Jan (1835-1927) zijn dan nog in leven.

Bonne bleef ongehuwd. Freerk trouwde in 1871 toen hij rond 40 was met zijn vrijwel even oude nicht Afke Arends Krom (1830-1901) die tot dan ook ongehuwd was gebleven. Jan trouwde in 1861 met Hiltje Jans Lukkes. Zij werden onze overgrootouders. Grootvader Bonne Van der Hoek (1875-1943) was 7 toen oma/beppe Grietje Bouwman stierf. Het jaar erop kwam Bonne onder de tram. Geschiedenis in het kort.

Bonne Wolters bleef ongehuwd en Freerk Wolters & Afke Arends bleven kinderloos. Afke overlijdt in 1901. De twee broers Bonne en Freerk woonden daarna samen in een huis in Het Meer, raakten hoogbejaard en heetten in later familieverhaal ook wel “de vieze vrijgezellen”. Dat was nadat neef Bonne, zoon van Jan, die in Holland was getrouwd met Neeltje Roem, in 1914 met zes kinderen naar Heerenveen terug verhuisde. Bonne en Freerk stonden (een deel van) het huis in Het Meer af om het jonge gezin tijdelijk onderdak te bieden. Zij waren te oud om ook hun leefgewoonten nog te veranderen en die vond Neeltje “vies”. Terecht waarschijnlijk. Zie hierover later in het familieverhaal.

Zoals gemeld trouwden neef Freerk en nicht Afke in 1871, beide rond 40 jaar. Misschien was de familie niet erg geporteerd van dit huwelijk. De huwelijksakte meldt gemeentehuispersoneel als getuigen: “En zulks in tegenwoordigheid van: Johannes Herman Banning, oud 42 jaar, bode des bestuurs; Yntze Boukes de Groot, oud 63 jaar, veldwachter; Ale van Ijzinga, oud 51 jaar, veldwachter; Anne Roomkens, oud 30 jaar, klerk. Allen wonende te Heerenveen. Geen bloed of aanverwanten van de echtgenoten.”

Of werden ze gevankelijk opgebracht en formeel gedwongen tot een huwelijk? Grapje.

De (half)zusjes Afke en Marijke stammen via hun vader en diens grootmoeder (Heidstra) deels af van genealogisch tot rond 1500 in de omgeving van Oudeschoot gesignaleerde families. De voorvader kwam uit Hemelum. Marijke trouwde met een Talsma, en combineerde daarmee de lijn met een andere oud-Schoterlandse familie die genealogisch ook tot dichtbij 1500 deels is nagetrokken. De herkomst voor de Talsma’s ligt meer in het oostelijker gelegen Hoornsterzwaag.

Dit zijn bij-opmerkingen want Afke en zeker Marijke hebben aan de VanderHoek-lijn niet bijgedragen. Maar het is aardig om te melden, lijkt me.

1.3.1. Bijma’s, Bouwmannen en Bakkers

De VanderHoek-lijn heeft allerlei vaders en een minstens gelijk aantal moeders. Soms meer moeders dan vaders. Of andersom.

We zagen dat FREEK TAMMES VAN DER HOEK (1751-1841) kind was uit een huwelijk dat relatief kort duurde. Moeder Eeuwkje (de Vries) overlijdt op jonge leeftijd. Vader Tamme Freerks hertrouwt maar uit dat tweede huwelijk komen geen kinderen en ook vader Tamme sterft niet lang erna.

Freerk Tammes trouwt relatief laat (1789) met Hendrikje Wolters die rond 25 is op dat moment, dertien jaar jonger dan Freerk. Van hun vijf kinderen zorgt alleen zoon Wolter voor “duurzaam” nageslacht. (Of het belangrijk is om daarvoor te zorgen, is een vraag die we hier nu niet behandelen. Zijnsrol kan voortplantingsdwang overtreffen)

Laat in de twintigste eeuw werd over het algemeen een einde gemaakt aan het vernoemen van kinderen (voornamen) naar directe grootouders of naaste familieleden. De ouderwetse namen raakten in onbruik en het kind werd Shirley of Sandra genoemd, Harry of Douglas of wat niet al op het moment populaire voornamen waren. Er wordt onderzoek gedaan naar trends in naamgeving.

In de VanderHoek-lijn zien we ruim honderd jaar geleden al dat voornamen zoals Tamme, Jaldert, Freerk of Eeuwkjen (Joukjen) verdwijnen. Niet in ruil voor meer populaire namen, maar omdat vernoemingen naar familieleden aan moeders kant zich ruimer aandienden dan vernoemingen naar familieleden aan vaders kant.

Eind 1811 meldt zich oudvader Bonne Jans bij de mairie Mildam om de achternaam Bouwman te laten vastleggen voor zichzelf en zijn vijf kinderen: Grietje , 12 jaar Jelle, 8 jaar Lamkjen, 5 jaar Jan, 3 jaar Roel, 1 jaar.

Eveneens eind 1811 meldt zich bij de mairie Noordwolde Jelle Klasen zich om zich als Bakker te laten registreren, tevens voor zijn twee dochters: Baukjen, 36 jaar, wonend te Wolvega Lammigjen, 33 jaren, wonend te Nijehorne.

Die Lammigjen is Lamkjen Bakker , de “moeder” van Grietje Bonnes Bouwman. In de overlijdensakte van betovergrootmoeder Grietje wordt gemeld dat zij, Grietje, in Gaast werd geboren.

In de notitie die ik 19 mei 2001 (FAMILIEDAG) meegaf liet ik ruimte voor Sjoukje Roelofs als moeder van de genoemde zussen Baukjen en Lamkjen (Lammigjen) Bakker. Die ruimte was terecht want niet Antje Meines, de tweede vrouw van Jelle Klasen Bakker uit Noordwolde, was moeder van deze meisjes. Maar Sjoukje Roelofs.

Bij het overlijden van Lamkjen Jelles Bakker (1779-1822) worden de namen van haar ouders niet vermeld. Wanneer haar zus Baukjen (1776-1837) te Wolvega overlijdt, gebeurt dit wel: Jelle Klazen en Sjoukje Roelofs. Waarschijnlijk is dit de eerste echtgenote van Jelle geweest en de moeder van de twee dochters. Het derde broertje van Grietje Bonnes Bouwman heet ook Roel.

Direct na 19 mei (FAMILIEDAG) bleek het vermoeden al bevestigd te kunnen worden: Jelle Claessen uit Noordwolde trouwt 2 augustus 1772 met Sjoukjen Roelofs uit Noordwolde. Hij trouwt voor de tweede maal 19 februari 1786 met Antje Meines uit Noordwolde.

De twee genoemde dochters zijn uit het eerste huwelijk. Uit het tweede huwelijk zijn geen kinderen bekend.

Van haar vaderskant komt Grietje uit een Oudeschootse familie. Volgens haar overlijdensakte zou zij in de Gaast zijn geboren. De overlijdensakte van haar vader (29 augustus 1852) suggereert een behoorlijk aantal verhuizingen en meldt drie huwelijken:

“Frank Jans Davids, 38 jaren, scheerenslyper te Heerenveen, en Jan Jans Bergsma, 27 jaren, arbeider te Jubbega-Schurega woonachtig, verklaren dat Bonne Jans Bouma, oud 78 jaren, arbeider, geboren te Oudeschoot, wonende te Jubbega-Schurega, eerstens weduwnaar van Grietje Jans Bijma, daarna van Lamkjen Jelles Bakker, en laatstens gehuwd met Marijke Uilkens de Vries, zonder beroep aldaar, zoon van Jan Libbes en Lamkjen Haitzes, 29 augustus 1852 voormiddag 11 uur in het huis nr. 126 te Jubbega-Schurega is overleden.” (de scheresliep kon niet schrijven als zulks nimmer geleerd hebbende)

Scharensliep Frank Jan Davids was die dag misschien toevallig op ronde in Schurega en werd gevraagd om op zijn kar de jonge buurman Jan Bergsma mee naar Heerenveen te laten rijden zodat ze samen het overlijden konden aangeven. In 1818/1819 toen Grietje nog een jonger broertje kreeg, Ayze Bonnes Bouma, dat 3 januari 1819 ruim drie weken oud overleed, en ook in 1822 toen Lamkjen Jelles Bakker overleed (42 jaar oud), woonden Bonne en Lamkjen in huis nr. 2 te Oudehorne en was hij daar werkzaam als “huisman” (bouwman, kleine boer).

Grietje Jans Bijma

De belangrijkste correctie op de notitie van 19 mei 2001 is dat niet Lamkjen Jelles Bakker de moeder was van GRIETJE BONNES BOUWMAN. Deze Grietje stamde als enige van de (relatief vele) kinderen van oudvader Bonne Jans Bouwman uit zijn eerste huwelijk. Dat met GRIETJE JANS BIJMA. De bijzonderheid in de overlijdensakte van betovergrootmoeder dat zij in Gaast zou zijn geboren, viel me op toen ik de 19 mei-notitie schreef. En bij het nalezen ervan (na de FAMILIEDAG) zocht ik op afstand nog wat verder. Broer Klaas deed de rest door bezoek aan het Ryksargyf. Bij een eerder bezoek had hij de overlijdensakte van oudvader Bonne Jans Bouwman al bekeken (zie hierboven) waarin diens drie huwelijken stonden vermeld. Ik was te laat om daar de BIJMA-naam uit op te pikken. Maar nu dus:

Eind 1811 meldt zich oudgrootvader Jan Wolters Bijma (1750-1829) uit Nieuweschoot, mairie Knijpe, om de achternaam Bijma vast te leggen voor zichzelf en zijn twee kinderen: Hendrik, 27 jaar Antje, 19 jaar. Tegelijk meldt hij ook een kleinkind te hebben die in Oudehorne woont en Grietje heet: van overleden Grietje.

Die overleden Grietje is de Grietje Jans uit Rotstergaast die 10 juni 1798 (trouwregister Hervormde kerk) trouwt met Bonne Jans uit Nieuweschoot. Uit het huwelijk wordt 22 april 1799 een dochter Grietje (Bonnes Bouwman) geboren die 2 juli 1799 wordt gedoopt. Ruim twee maanden na haar geboorte en ik weet niet of dit wil zeggen dat moeder Grietje Jans in de tussentijd, rond mei 1799 overleed. Daar komen we nog wel achter.

Genoemde Bonne Jans, nu als uit Oudeschoot gemeld, trouwt 10 mei 1801 met Lamkjen Jelles uit Mildam. Zijn tweede huwelijk. Dochter Grietje is dan nog een baby en Lamkjen wordt haar (tweede) moeder.

BOUWMANNEN

Oudvader Bonne Jans Bouwman (1774-1852) trouwt 10 juni 1798 met oudmoeder Grietje Jans (Bijma) (1778?-1799). Uit dat huwelijk wordt 22 april 1799 betovergrootmoeder Grietje Bonnes Bouwman (1799-1882) geboren die 10 juni 1821 trouwt met Wolter Freerks Van der Hoek.

(uitwerken)

BIJMA’S

Oudmoeder Grietje Jans (Bijma) (1778?-1799) is oudste dochter van Jan Wolters (1750-1829) uit Nieuweschoot die in 1811 de familienaam Bijma voor zichzelf en kinderen laat vastleggen. Dochter Grietje is dan al rond twaalf jaar dood, maar JWB meldt wel zijn kleindochter Grietje, van overleden Grietje.

Oudmoeder Grietje Jans Bijma (1778-1799) was tantezegster van onze oudmoeder Hendrikjen Wolters (1765-1822). Doordat de dochter van Grietje trouwde met een zoon van Hendrikjen (Grietje Bonnes Bouwman & Wolter Freerks Van der Hoek) komt Bijma-familie dubbelop in min of meer directe voorfamilie voor.

De oudovergrootouders in de Bijma-lijn zijn Wolter Jans en Grijtie Geerts. Zij schijnen op 19 november 1747 (kerkregister) vanuit Nieuwehorne officieel

In die notitie wordt ook de geboorteplaats Gaast voor betovergrootmoeder GRIETJE BONNES BOUWMAN als tamelijk merkwaardig genoemd. Op 20 mei 2001 las ik de notitie die ik had uitgereikt tweemaal over en stuitte opnieuw op de plaatsnaam Gaast (= Rotstergaast aan de Tjonger) en bleef het merkwaardig vinden. Dat heb je bij onderzoek: er klopt iets niet of iets lijkt niet te kloppen en waarom niet of waarom wel.

Kort gezegd: Oudvader Bonne Jans Bouwman meldt in 1811 vijf kinderen te hebben, met betovergrootmoeder als oudste (Grietje, 12 jaar). Volgens zijn overlijdensakte (1852) had hij drie huwelijken. Was Grietje misschien kind van zijn eerste vrouw en niet van Lamkjen Jelles Bakker? Met deze vraag opnieuw de gegevens nalopend bleek het antwoord sneller aanwezig dan gedacht. Broer Klaas bezocht woensdag 24 mei andermaal het Ryksargyf te Leeuwarden en, jawel, niet de Bakkers uit Noordwolde maar de Bijma’s uit Nijehorne/Katlijk en later Rotstergaast (de Jan-tak) zijn onze natuurlijke voorfamilie.

Oudmoeder HENDRIKJEN WOLTERS is jongste zus van de grootvader van GRIETJE BONNES BOUWMAN. Grietje was schoondochter van Hendrikjen.

Oud-oudbetovergrootvader Jelle Klasen Bakker was rond 70 toen hij zich liet inschrijven. Was hij bakker van beroep? Hij overlijdt 15 april 1815 “des morgens 8 uur in huis nr. 183 te Noordwolde”, 73 jaar, weduwnaar van Antjen Meines. Zijn buren melden het overlijden, niet zijn beroep. Misschien was Antjen Meines zijn tweede vrouw en niet de moeder van Baukjen en Lammigjen. Grietje en Wolter Freerks Van der Hoek trouwen 10 juni 1821. Grietje’s moeder Lamkjen overlijdt 13 februari 1822, 42 jaar oud, vader Bonne is dan rond 48. Op 20 november 1825 gaat hij nog een derde huwelijk aan: Marijke Uilkes de Vries, oud 22 jaren, dienstmeid, geboren in de Compagnie onder Oudehorne, dochter van Uilke Lammerts de Vries, arbeider, en van Marijke Hotzes, echtlieden wonende te Oudehorne.”

Uit het huwelijk van Bonne en Marijke werd nog een aantal jonge dochters geboren, halfzusjes van Grietje, ongeveer van dezelfde leeftijd als de zonen van Grietje en Wolter. 1.4. JAN WOLTERS VAN DER HOEK en HILTJE JANS LUKKES

Hij is 26 jaar wanneer hij 2 juni 1861 trouwt met Hiltje Jans Lukkes die één van onze vier overgrootmoeders werd. Hiltje is 21 op dat moment. De twee kunnen hun gouden huwelijksjubileum vieren in 1911. Hiltje overlijdt 12 augustus 1915 (Aengwirden, Terband), 75 jaar oud.

Jan is zoon van de ex-schipper Wolter Van der Hoek (1795-1849) die, pas 54 jaar oud, in 1849 in Het Meer overlijdt. Hiltje is dochter van Jan Johannes Lukkes, timmerman in Het Meer, en Bonjé Durks Woudstra, die op het eiland Tholen (Zeeland) werd geboren, als Friese schippersdochter, tijdens een reis. Jan is veertien jaar wanneer vader Wolter plots overlijdt. Hij schijnt zijn hele leven de kost als arbeider te hebben verdiend, maar “arbeider” was in die tijd een ruime term. Jan en Hiltje krijgen vijf kinderen waarvan twee dochters jong overlijden: Grietje, geboren 27 juni 1862. Ze wordt slechts 6 jaar. Op 30 december 1868 wordt gemeld dat ze werd “levenloos opgehaald uit een sloot”. Je denkt aan een kerst met sneeuw en ijs en een klein meisje dat onvoorzichtig is. Wolter, geboren 1 april 1867. Hij is dus anderhalf wanneer zijn zusje verdrinkt. De beoogde stamhouder zou je kunnen zeggen. Was intelligente jongen die “bij het spoor” ging. Inmiddels was de Gereformeerde richting ontstaan waar vader Jan zich bij aansloot. Je komt de jonge Wolter 1891/1892 even tegen als zondagsschool-meester (hulpmeester) te Nieuwenbrug. Dat duurt maar kort want Wolter trouwt mei 1891 met Geertje (Pieters) van der Hoeff (Aengwirden). Hij heeft een functie bij de spoorwegen die hem via Drachten waar 2 april 1892 een dochter Hiltje wordt geboren, uiteindelijk in Amsterdam brengt. Een zoon Pieter wordt geboren, rond 1905 (het gemeentearchief van Amsterdam heeft de documenten). Uiteindelijk is er nog een kleinzoon Wouter te Amsterdam die in de jaren tachtig van de vorige eeuw overlijdt. Zonder nakomelingen. Einde stamhouderij langs Amsterdamse tak. Grietje, geboren 18 januari 1870. Na de verdrinkingsdood van de eerste Grietje is het volgende kind weer een meisje. Zij wordt ook Grietje genoemd. Trouwt mei 1891 met Geert Fonk en krijgt diverse kinderen Fonk (of Vonk). Woont in Aengwirden/Terband en vangt in de periode erna familieleden op. Bontje, geboren 28 september 1872 (op Tholen zouden ze Bonjé hebben geschreven). Meisje overlijdt in de wieg.

Overgrootmoeder Hiltje Jans Lukkes (1840-1915) is dochter van de Knijpster timmerman Jan Johannes Lukkes en de “Jouwster schippersdochter” Bonjé Durks Woudstra. Jouwster schippersdochter zet ik tussen aanhalingstekens en de reden waarom wordt straks wel duidelijk. We hebben het eerst even over onze Lukkes-voorfamilie uit de Knijpe.

Het gekke is dat we betreffende betovergrootvader Jan Johannes Lukkes nog geen geboorteakte èn geen overlijdensakte konden vinden. Wel de huwelijksakte van 19 mei 1838:

“Jan Johannes Lukkes, 25 jaren, timmermansknecht, geboren en wonende in het Meer. Zoon van Johannes Cornelis Lukkes, in het Meer overleden 30 augustus 1829, en van Hiltje Hannes Ronduite, zonder beroep, wonende het Meer. EN:

Wanneer dochter Hiltje in 1861 met Jan Wolters/Wouters Van der Hoek trouwt is Jan Johannes Lukkes niet meer timmermansknecht maar timmerman in het Meer. Hij is rond 1803 geboren en was ca tien jaar ouder dan echtgenote Bonjé Woudstra. Wanneer Bonjé in 1876, 62 jaar oud, overlijdt is ze weduwe.

De huwelijksakte is wel duidelijk over de vader en moeder van betovergrootvader Jan Johannes Lukkes. Dat zijn Johannes Cornelis Lukkes en Hiltje Hannes Ronduite. J.C.Lukkes overlijdt 30 augustus 1829, “oud 60 jaren, huisman en wonende in het Meer, gehuwd met Hiltje Hannes Ronduite, nalatende zes kinderen. Overleden in het huis no. 38 in het Meer.” Voorvader J.C.Lukkes (1769-1829) is zoon geweest van Kornelis Jans Lukkes (1738-1821) die in het Meer woonde en 83 jaar oud werd. Bij overlijden wordt gemeld dat hij zijn vrouw Froukjen Jitzes als weduwe achterlaat plus drie kinderen. Uit de archieven zijn die kinderen, onder wie J.C.Lukkes (1769-1829) wel te achterhalen. Nu laten we het hierbij. De naam van voormoeder Hiltje Hannes Ronduite zou kunnen verwijzen naar Overijsselse herkomst: de schans Ronduite bij Wanneperveen.

1.4.2. De Woudstra-voorfamilie (van der Werf)

De geboorte van betovergrootmoeder Bonjé Dirks Woudstra (1814-1876) werd te Tholen in de provincie Zeeland aangemeld. Dit kwam wel vaker voor in de Woudstra-familie van schippers die tussen Friesland en Zeeland heen en weer pendelden. De kerkelijke inzegening vond in Friesland plaats, enkelijke zeilweken later.

Meer bijzonder is dat betovergrootmoeder Bonjé (waarschijnlijk was Bontje bedoeld, het patroniem Eelkes werd in het Zeeuwse ook tot Hillekes verbasterd) dochter was van een jonge moeder, Jacobje Wiebes van der Werf, 24 jaar oud, en een behoorlijk bejaarde vader, Durk Eelkes Woudstra, 68 jaar bij de geboorte van Bonjé.

Weduwnaar Durk (of Dirk) Woudstra gaat in 1811 een tweede of derde huwelijk aan, nu met de 20-jarige Jacobje Werff (of van der Werf). Ze krijgen twee kinderen van wie dochter Bonjé, geboren op een reis naar Zeeland, in leven blijft. Oudbetovergrootvader Durk Woudstra (1747-1817) overlijdt niet lang erna. “In het jaar een duizend achthonderd zeventien den zes en twintigsten der maand september zijn voor ons, grietman-officier van de Burgerlijke Stand der grietenij Haskerland provincie Vriesland gecompareerd: Freerk Nijbert Tijlemans, oud dertig jaren, van beroep zeilmaker, en Sikke Douwes Nijman, van de (dienst der) Belastingen, beide naaste geburen. Welke ons verklaard hebben, dat Durk Eelkes Woudstra, oud zeventig jaren, van beroep schipper, wonende op de Joure, echtgenoot van Jacobje Wijbes van der Werf, op den 24sten der maand september des voormiddags ten zes uren in het huis no. 109 op de Joure is overleden.”

De jonge Bonjé krijgt twee jaar later een stiefvader, want moeder Jacobje, 28, trouwt in 1819 met de korenmolenaar Wilt Hayes Zwart (of Swart) uit het Meer. De molenaar is 52 en was ook in september 1817 weduwnaar geworden, van Jeltje van der Meer. Bonjé krijgt daarmee een paar stiefzusjes uit het huwelijk tussen Wilt en Jeltje en ook nog een jonger halfzusje: Jeltje Wilts Swart, geboren 19 april 1821. Betovergrootmoeder Bonjé is waarschijnlijk in de korenmolen te het Meer opgevoed waar ze de timmermansknecht Jan Johannes Lukkes leert kennen, met wie ze in 1838 trouwt. Halfzus Jeltje trouwt in 1842 met Karst Jitzes de Ruiter.

Haar moeder Jacobje Wiebes van der Werf (1790-1853) wordt 62 jaar. “In het jaar 1853 2 april zijn voor mij Anne Meinesz, ambtenaar van de Burgerlijke Stand Gemeente Schoterland, provincie Vriesland, verschenen: Roelof Johannes Vos, 64 jaar, timmerman, en Sjoerd Jans Koopmans, 39 jaar, bakker, beide wonende te Heerenveen, verklaard hebbende dat: Jacobje Wiebes van der Werf, 62 jaar, zonder beroep, geboren te Sneek, wonende te Heerenveen, eerstens weduwe van Durk Eelkes Woudstra en laatst van Wilt Haayes Zwart, dochter van Wiebe Eelderts van der Werf en Rinske Jacobs, op den eersten der maand april des ochtends ten twee ure in het huis nummer 50 te Heerenveen is overleden.” Huis nummer 50 in het Meer.

Gemeld mag nog worden dat de vader van Jacobje, Wiebe Eelderts van der Werf, als klokkenmaker wordt genoemd. Van de beroemde Jouster friese staartklokken.

1.4.3. Het Lukkes/Woudstra-gezin

Overgrootmoeder Hiltje Jans Lukkes (1840-1915) was het eerste kind en de oudste dochter uit het huwelijk van Jan Johannes Lukkes en Bonjé Durks Woudstra.

Uit dat huwelijk werden twee zonen geboren, Durk en Johannes, van wie de eerste (1845-1860) slechts 16 werd en de tweede (1845-1848) slechts 3 jaar oud. Na de twee broertjes werd nog een zusje geboren, Jacoba, dat langer in leven bleef, een huwelijk aanging met een weduwnaar en dat ging ook allemaal niet zo goed. Overgrootmoeder Hiltje die zelf twee dochters jong verloor maar uiteindelijk wel een meer dan gouden huwelijksjubileum met Jan Wolters Van der Hoek kon vieren, met een tierig aantal kleinkinderen via jongste zoon Bonne, zal het allemaal best zorgelijk hebben gevonden.

Via smalle lijntjes naar uiteindelijk via kleinzoon Willem (en de rest) bijna 25 achterkleinkinderen. Maar dat heeft overgrootmoeder Hiltje niet meer kunnen weten. En ruim een halve eeuw later minstens zoveel achterkleinkinderen.

De overdracht van de Lukkes-familienaam vond via haar ouders niet meer plaats. We hebben het over haar echtgenoot-familienaam, Van der Hoek. Die blijft in “mannelijke lijn” (overdrachtslijn) enkele generaties later nog steeds heel smal, ondanks de zeven zonen van Willem en Lyske.

Maar dit is misschien ook helemaal niet belangrijk (zie de DE JONGEN-lijn).

Jan Wolter (mei 2001)