Familiehistorie

Familiehistorie

Ouders

Ouders Gebjr Gebplts Ovljr Ovlplts Lftijd Willem Van der Hoek 1906 Heerenveen 1961 Heerenveen 55 Elizabeth de Jong 1910 Oudehake 1989 Heerenveen 79

Ouders Huwjr Mnd Dag Plaats Leeft vr Leeft man Kind Ovl <20 Willem Van der Hoek Elizabeth de Jong 1934 juni 21 Oudehaske *) 28 24 12 0

Grootouders

Grootouders Gebjr Gebplts Ovljr Ovlplts Lftijd Partner Klaas Piers de Jong 1853 Haskerhorne 1930 Oudehaske 77 Fokje Schippers Fokje Jurjens Schippers 1870 Oranjewoud 1936 De Tynje 66 Klaas de Jong Neeltje Roem 1871 Naaldwijk 1937 Heerenveen 65 Bonne Van der Hoek Bonne Van der Hoek 1875 Oranjewoud 1943 Heerenveen 68 Neeltje Roem

Gem leeftijd 69. Periode 1867-1936.

Grootouders Huwjr Mnd Dag Plaats Leeft vr Leeft man Kind Ovl <20 Klaas Piers de Jong Fokje Jurjens Schippers 1893 mrt 2 Mildam 22 39 9 1 Bonne Van der Hoek Neeltje Roem 1900 sep 1 Naaldwijk 28 25 6 0

Huw rond 1896. Huwlft 28,5 jaar, vrouwen 25, mannen 32. KP bij eerste huwelijk 25. Dan gem: 25 jaar.

Overgrootouders

Onze acht overgrootouders leefden gemiddeld genorem in de periode 1830-1906. Ze zijn rond het jaar 1858 getrouwd en rond 1906 overleden. Gemiddeld werden ze 76 jaar oud, de mannen 79, de vrouwen 72. Dat de gemiddelde leeftijd voor de mannen zoveel hoger uitvalt, is te danken aan Jan Wolters VAN DER HOEK die 92 werd, Jurjen Annes SCHIPPER die 86 werd en Willem ROEM die 81 werd. In de volgende tabel een overzicht van de overgrootouders, gerangschikt naar geboortejaar.

Overgrootouders Gebjr Gebplts Ovljr Ovlplts Lftijd Partner Jurjen Annes Schipper 1822 Oldetrijne 1908 Oudehaske 86 Janke Wiekel Joltje Fokkes Veldstra 1823 Haskerhorne 1900 Mildam 77 Pier de Jong Pier Jacobs de Jong 1825 Doniaga 1885 Oudehorne 60 Joltje Veldstra Willem Roem 1826 Naaldwijk 1907 Naaldwijk 81 Antje van Beek Antje van Beek 1832 Naaldwijk 1905 Naaldwijk 72 Willem Roem Jan Wolters Van der Hoek 1835 Nijehaske 1927 Terband 92 Hiltje Lukkes Janke Hendriks Wiekel 1840 Nijehorne 1908 Nieuweschoot 67 Jurjen Schipper Hiltje Jans Lukkes 1840 Het Meer 1915 Terband 75 Jan v.der Hoek

Dat overgrootvader Jan Wolters VAN DER HOEK te Nijehaske werd geboren, had met de werkzaamheden van zijn vader te maken. Deze was een tijdlang schipper vanuit Benedenknijpe en zo werden kinderen te Akkrum geboren, te Nijehaske, te Terband. De echte thuisplek was De Knipe. Janke Hendriks WIEKEL overlijdt 12 januari 1908 te Nieuweschoot, de hoogbejaarde Jurjen Annes SCHIPPER in hetzelfde jaar op 29 oktober te Oudehaske, hoewel “woonachtig te Nieuweschoot”. In Oudehaske woonde op dat moment zijn dochter Fokje met gezin die hem vermoedelijk verzorging bood. Zoals overgrootmoeder Joltje Fokkes VELDSTRA die na het relatief vroege overlijden van Pier Jacobs DE JONG eerst naar Idskenhuizen trok (een tante en nicht) in 1900 te Mildam overleed. Daar woonde zoon Klaas met vrouw Fokje en gezin toen. De verzorgende rol had te Naaldwijk dochter Neeltje Roem voor haar ouders. Zij was getrouwd met Bonne VAN DER HOEK en het jonge gezin woonde bij de ouders van Neeltje of andersom. In Terband woonden Jan Wolters VAN DER HOEK en Hiltje Jans LUKKES naast de deur bij dochter Grietje. Toen Bonne en Neeltje begin 1916 van Naaldwijk naar Heerenveen kwamen werden ze te Terband ook in eerste instantie opgevangen.

Onze overgrootouders trouwden gemiddeld zo rond het jaar 1858. Op 27-jarige leeftijd, de mannen 31, de vrouwen 24. Willem ROEM was 35 toen hij in 1861 trouwde met Antje VAN BEEK (29). Voor beiden een eerste huwelijk. Jurjen Annes SCHIPPER was al 42 toen hij met Janke Hendriks WIEKEL (24) trouwde. Je zou denken dat het voor hem een tweede huwelijk was, maar dat vermoeden wordt door akten niet bevestigd. Over waar Jurjen SCHIPPER voor zijn 40ste zoal uithing, is nog geen duidelijk beeld te geven. De SCHIPPERS woonden (Steggerda etc) op de grens van Friesland en Overijssel en er was met werk (Steenwijkerwold etc) veel “grensverkeer”. Wanneer we het geval Jurjen buiten de berekening houden, is de gemiddelde leeftijd bij huwelijk van onze overgrootouders 25 jaar geweest, de mannen 27, de vrouwen 24. In de volgende tabel een overzicht van de huwelijken, gerangschikt naar huwelijksdatum.

Overgrootouders Huwjr Mnd Dag Plaats Leeft vr Leeft man Kind Ovl <20 Pier Jacobs de Jong Joltje Fokkes Veldstra 1846 aug 30 Haskerhorne 23 21 7 0 Willem Roem Antje van Beek 1861 mei 11 Naaldwijk 29 35 3 0 Jan Wolters vanderHoek Hiltje Jans Lukkes 1861 juni 2 Het Meer 21 26 5 1 Jurjen Annes Schipper Janke Hendriks Wiekel 1864 nov 12 Oldeholtwolde 24 42 5 0

De vier overgrootouderparen kregen bij elkaar 20 kinderen. Slechts één van die kinderen stierf jong: Grietje VAN DER HOEK, geboren te Luinjeberd op 27 juni 1862, het eerste kind van Jan en Hiltje. Het gezin verhuisde via Het Meer, waar in 1867 zoon Wouter werd geboren, naar Oranjewoud waar op 30 december 1868 in de vroege middag de 6-jarige Grietje verdronk in een sloot. Nabij het huis met nummer 61j. Misschien lag er ijs.

Betovergrootouders

Onze zestien betovergrootouders leefden gemiddeld genomen in de periode 1796-1864. Geboren nadat de Franse revolutionaire legers Nederland waren binnengetrokken en opgegroeid in de tijd van de Franse bezetting die tot eind 1812 duurde. Ze zijn rond het jaar 1823 getrouwd en rond 1864 overleden, het 15de regeerjaar van koning Willem III en het jaar waarin de eerste tramlijn in Nederland voor het publiek werd opengesteld, de paardentramlijn in Den Haag. Gemiddeld werden ze 67 jaar oud, de vrouwen 70, de mannen 64. Wanneer we de betovergrootvader Nicolaas ROEM die slechts 34 jaar oud werd, buiten de berekening laten, wordt de gemiddeld bereikte leeftijd 69. De vrouwen 70, de mannen 68. Dat ziet er minder scheef uit.

Nicolaas ROEM, vlassersknecht van beroep, leefde van al onze betovergrootouders verreweg het kortst. Anne Pieters SCHIPPER werd 90 jaar oud en daarmee het oudst. Grietje Bonnes BOUWMAN werd 83, Hendrik Durks WIEKEL 81 en Angenita MULDER, de weduwe van Nicolaas ROEM (maar na diens dood getrouwd in een tweede huwelijk), werd 78.

In de volgende tabel een overzicht van de betovergrootouders, gerangschikt naar geboortejaar.

Betovergrootouders Gebjr Gebplts Ovljr Ovlplts Lftijd Partner Anne P. Schipper 1776 Steggerda 1867 Steggerda 90 T.Kylstra Hendrik D.Wiekel 1780 Luinjeberd 1861 Nijehorne 81 F.v.Fleeren Trijntje H.Kylstra 1787 Drachten 1864 Steggerda 77 A.Schipper Christiaan v.Beek 1788 Naaldwijk 1866 Naaldwijk 77 N.v.Leeuwen Fokke F.Veldstra 1791 Haskerhorne 1861 Haskerhorne 69 L.Frankena Wolter F.v.d.Hoek 1795 Benedenknijpe 1849 Het Meer 54 G.Bouwman Jacob P.de Jong 1797 Oosterzee 1850 Haskerhorne 53 G.Oenema Grietje B.Bouman 1799 Rotstergaast 1882 Het Meer 83 W.vanderHoek Nicolaas Roem 1799 Naaldwijk 1834 Naaldwijk 34 A.Mulder Lijsbert Frankena 1800 Doniaga 1871 Haskerhorne 71 F.F.Veldstra Fokje van Fleeren 1801 Delfstrahuizen 1860 Nijehorne 60 H.Wiekel Angenita Mulder 1801 Den Haag 1879 Naaldwijk 78 N.Roem Geeske Oenema 1801 Westermeer 1879 Haskerhorne 77 J.P.deJong Neeltje v.Leeuwen 1805 Naaldwijk 1861 Naaldwijk 55 Chr.vanBeek Jan Joh.Lukkes 1813 Het Meer 1869 Heerenveen 56 B.Woudstra Bonjé Woudstra 1815 Tholen 1876 Heerenveen 62 J.J.Lukkes

Vier van de betovergrootouders zijn te Naaldwijk overleden. Zij vertegenwoordigen het Hollandse deel van onze voorfamilie, de voorfamilie van opoe Neeltje ROEM die in 1900 te Naaldwijk trouwde met de uit Friesland afkomstige Bonne VAN DER HOEK.

De laatstgeboren betovergrootouder is Bonjé Durks WOUDSTRA en dat zij in het Zeeuwse Tholen werd geboren, is min of meer toevallig. Het Jouster schippersechtpaar Woudstra lag in februari 1815 met schip bij Tholen in de haven. Bonjé werd daar geboren en enkele weken later te Joure gedoopt.

Onze betovergrootouders trouwden gemiddeld genomen in het jaar 1823, op 26-jarige leeftijd, de mannen gemiddeld 30 jaar oud, de vrouwen 21.

Ook hier worden de verschillen gekleurd door een paar afwijkingen, voornamelijk bij de mannen. Betovergrootvaders Hendrik Durks WIEKEL en Christiaan VAN BEEK waren allebei 40 jaar oud toen ze met betovergrootmoeders resp. Fokjen Jans VAN FLEEREN en Neeltje VAN LEEUWEN trouwden. Van Hendrik weten we zeker dat het voor hem om een tweede huwelijk ging (zijn eerste trouwpartij was op zijn 24ste) , van Christiaan vermoeden we het nog. Rekenen we hen even niet mee, dan komt de gemiddelde leeftijd bij huwelijk op 24-jarige leeftijd te liggen, voor de mannen 27, voor de vrouwen 21.

In de volgende tabel een overzicht van de huwelijken, gerangschikt naar huwelijksdatum.

Betovergrootouders Huwjr Mnd Dag Plaats Leeft vr Leeft man Kind Ovl <20 Anne P.Schipper Trijntje Kylstra 1811 Mrt 10 Steggerda 24 34 7 1 Hendrik D.Wiekel Fokjen vFleeren 1820 Nov 26 Nijehorne 19 40 8 3 Fokke F.Veldstra Lijsbert Frankena 1820 Dec 8 Haskerhorne 20 29 10 2 Wolter F.v.d.Hoek Grietje Bouwman 1821 Juni 10 Bovenknijpe 22 25 7 3 Nicolaas Roem Angenita Mulder 1822 April 20 Naaldwijk 21 22 3 0 Jacob Piers dJong Geeske Oenema 1824 Juni 11 Doniaga 22 27 9 3 Christiaan vBeek Neeltje vLeeuwen 1828 Nov 28 Naaldwijk 23 40 1? 0? Jan Joh Lukkes Bonjé Woudstra 1838 Mei 19 Het Meer 23 25 5 2

De acht betovergrootouderparen krijgen bij elkaar minstens 50 kinderen, waarvan 14 heel jong, in ieder geval voor de 20ste verjaardag, overlijden.

Oudouders

Onze oudouders treffen we gemiddeld vooral aan in de periode 1762-1822. Ze zijn rond het jaar 1791 getrouwd en rond 1822 overleden. Gemiddeld werden ze 60 jaar oud, de vrouwen 59 en de mannen 61. Bij het gemiddelde voor de vrouwen telt zwaar mee dat oudmoeder Grietje Jans BIJMA slechts 22 werd. Oudmoeder Maaike Hendriks wordt slechts 35, even oud trouwens als haar (eerste) man, oudvader Durk Rinzes WYKEL werd. Zonder deze drie jong overledenen, wordt de gemiddeld door onze oudouders bereikte leeftijd 63, zowel voor de vrouwen als de mannen.

Grietje Jans BIJMA overlijdt in 1799 op haar 22ste, na de bevalling van een dochter die wel in leven blijft en ook de voornaam Grietje krijgt: Grietje Bonnes BOUWMAN, via haar huwelijk met Wolter Freerks VAN DER HOEK een van onze betovergrootmoeders. De jonge weduwnaar Bonne Jans BOUWMAN trouwde nog tweemaal en werd 78, onder onze voorvaders de op één na hoogstbereikte leeftijd. Hij wordt wat dat betreft voorbij gestreefd door oudvader Freek Tammes VAN DER HOEK die 83 werd (in zijn overlijdensakte staat 90, maar dat moet een vergissing zijn). Twee oudmoeders worden ouder: Johanna Wijnandts wordt 86 en Epkjen Meyes FRANKENA wordt 85.

In de volgende tabel een overzicht van de oudouders, gerangschikt naar geboortejaar.

Oudouders Gebjr Gebplts Ovljr Ovlplts Lftijd Partner Hendrik Jelkes 1735 Rottevalle? 1801 Steggerda 66 Tetje Johannes Jacobus vdBeek 1743 Den Haag 1810 Naaldwijk 67 Geertruy Laarman Durk R.Wykel 1745 Tjalleberd 1781 Luinjeberd 35 Maaike Hendriks Durk E.Woudstra 1747 Nijehaske? 1817 Joure 70 Jacobje vdWerf Geertruy Laarman 1747 sGravenzande 1789 Naaldwijk 42 Jacobus vdBeek Maaike Hendriks 1747 Heerenveen 1783 Luinjeberd 35 Durk Wykel Pieter A.Schipper 1748 Steggerda 1807 Steggerda 58 Rinske Heeres Rinske Heeres 1752 Noordwolde 1809 Steggerda 57 Pieter Schipper Albertina vLoon 1754 Buuren (Gld) 1825 Naaldwijk 70 Willem Mulder Fedde F.Veldstra 1758 Haskerhorne 1812 Haskerhorne 53 Grietje Schokker Freerk T. vdHoek 1758 Terwispel 1841 Bovenknijpe 83 HendrikjWolters Hans M.Frankena 1759 Akmarijp 1816 Haskerhorne 57 Joltje Jacobs Pieter K.Roem 1760 Charlois 1810 Naaldwijk 49 Joh.Wijnandts Willem Mulder 1760 Den Haag? 1825 Naaldwijk 65 Albertina vLoon Tetje Johannes 1761 Drachten? 1823 Zuiderdrachten 62 Hendrik Jelkes Pier Jacobs 1762 Joure 1806 Oosterzee 43 Epkjen Frankena Arend vLeeuwen 1763 Monster 1830 Naaldwijk 67 AntjeVreugdenhil Hendrikje Wolters 1765 Katlijk 1822 Bovenknijpe 57 Freerk vdHoek Antje Vreugdenhil 1765 Naaldwijk 1829 Naaldwijk 64 Arend vLeeuwen Jan Andr.Fleeren 1765 Oldelamer 1828 Delfstrahuizen 62 Pietje Jans Johanna Wijnandts 1766 Naaldwijk 1853 Naaldwijk 86 Pieter Roem Grietje J.Schokker 1768 Nijehaske 1827 Haskerhorne 58 Fedde Veldstra Johannes Lukkes 1771 Het Meer 1829 Het Meer 58 Hiltje Ronduite Epkjen Frankena 1771 Langweer 1857 Doniaga 85 Pier Jacobs Trijntje K.deJong 1772 Indijken 1834 Oldeouwer 61 Jochum Oenema Joltje Jacobs 1772 Haskerhorne 1825 Haskerhorne 52 Hans Frankena Bonne J.Bouwman 1774 Rottum 1852 JubbegaSchur 78 Grietje Bijma Jochum O.Oenema 1775 Ouwsterhaule 1848 Oldeouwer 73 Trijntje de Jong Pietje J Lemstra 1776 Rottum 1848 Oldetrijne 72 Jan A.Fleeren Grietje J.Bijma 1777 Rotstergaast 1799 Nieuweschoot 22 Bonne Bouwman Hiltje H.Ronduite 1779 Nijehaske 1839 Het Meer 61 Joh.Lukkes Jacobje W.vdWerf 1791 Sneek 1853 Heerenveen 62 Durk Woudstra

In het rijtje van betovergrootouders is Bonjé Durks WOUDSTRA (geb 1815) de jongste van het stel. In het rijtje van oudouders is dat op afstand haar moeder, Jacobje Wybes VAN DER WERF (geb 1791). Jacobje was 17 toen ze trouwde met Durk Eelkes WOUDSTRA (weduwnaar, 61 jaar). Gemiddeld genomen trouwden onze oudouders rond 1791, op 28-jarige leeftijd, de mannen gemiddeld 33 jaar oud, de vrouwen 24. Grote verschillen rond deze gemiddelden ontstaan door tweede huwelijken, nadat de man weduwnaar en/of de vrouw weduwe was geworden. De volgende tabel geeft daarvan een beeld. De oudmoeders Albertina Elisabeth VAN LOON (45 toen ze met Willem MULDER trouwde) en Geertruy LAARMAN (31 toen ze met Jacobus VAN DER BEEK trouwde) waren weduwen. De oudvaders Hendrik Jelkes (Kylstra) en Durk Eelkes WOUDSTRA waren weduwnaren. Enkele van de andere laat-trouwende mannen hadden waarschijnlijk ook al een eerste huwelijk achter de rug. Maar om dat als zeker te kunnen constateren, hebben we nog wat meer documentatie nodig. Wanneer we Albertina en Geertruy bij de vrouwen, Hendrik Jelkes en Durk Eelkes (plus onzekerheden Hans Frankena, Johannes Lukkes, Jacobus van der Beek en Willem Mulder) buiten de berekening houden, komt de gemiddelde leeftijd bij huwelijk op 24 jaar te liggen, 27 voor de mannen, 22 voor de vrouwen. Dat is het gebruikelijke beeld.

Oudouders Huwjr Mnd Dag Plaats Leeft vr Leeft man Kind Ovl <20 Durk R. Wykel Maaike Hendriks 1769 mei 14 Terband 22 24 5 2 Pieter A.Schipper Rinske Heeres 1773 mei 16 Steggerda 21 24 10 1 Jacobus vdBeek Geertruy Laarman 1779 feb 21 Naaldwijk 31 36 3 1 Hendrik Jelkes Tetje Johannes 1784 okt 31 Rottevalle 23 49 4 0 Arend vLeeuwen Antje Vreugdenhil 1788 mei 12 Naaldwijk 23 25 1? 0 Freerk vderHoek Hendrikje Wolters 1789 mei 17 Kortezwaag 24 30 7 4 Fedde F.Veldstra Grietje Schokker 1791 jan 9 Haskerhorne 22 32 4 0 Pieter Kl.Roem Johanna Wijnands 1791 mei 8 Naaldwijk 25 30 1? 0 Jan Andr. Fleeren Pietje Jans 1794 dec 3 Oldelamer 18 29 6 0 Pier Jacobs Epkjen Frankena 1796 mei 5 Langweer 24 33 6 0 Hans Frankena Joltje Jacobs 1797 juni 6 Haskerhorne 24 38 4 1 Bonne Bouwman Grietje Bijma 1798 juni 10 Oudeschoot 22 24 1 0 Jochum Oenema Trijntje de Jong 1799 mei 5 Langweer 26 24 4 0 Willem Mulder Albertina vLoon 1799

Den Haag 45 39 1 0 Johannes Lukkes Hiltje Ronduite 1803 feb 20 Het Meer 23 31 6 0 Durk E Woudstra Jacobje vdWerf 1808 sep 25 Joure 17 61 3 1 Roem of Romp

Neeltje Roem heette opoe. Ze is in 1871 in Naaldwijk geboren, een centrale plek in het tuinbouwgebied ten zuiden van Den Haag en ten westen van Delft, dat vanwege die ligging van oudsher Westland is genoemd. Want ooit was Delft de belangrijke stad in dat deel van Zuidholland. Het Westland werd vroeg ontgonnen en bepolderd en werd een dichtbewoond agrarisch gebied. Mede om de inwoners van de stad te voeden en van andere nuttige zaken te voorzien. In een latere fase werd het Westland overwegend tuinbouwgebied, vooral toen er eind 19de eeuw op grote schaal werd geinvesteerd in de bouw van verwarmde glazen kassen of warenhuizen. De vader van Neeltje was tuinder te Naaldwijk, maar een groot bedrijf zal hij niet hebben gehad. En de ommekeer van koude grond naar warme grond kwam voor hem te laat. Toen de nieuwe vindingen voor een revolutie in de tuinbouw zorgden, was hij al rond de 70 en zijn twee zonen, dertigers inmiddels, verdienden hun boterham beter in andermans dienst.

Neeltje was het jongste kind en de enige dochter uit het gezin van Willem Roem en Antje van Beek. Toen zij werd geboren was Willem 45 en Antje 39. Ze groeide als dochter op met op leeftijd rakende ouders en ze bleef in huis om de handen uit de mouwen te steken, zoals dat wel wordt gezegd. Haar broers, Nicolaas en Christiaan, trouwden en trokken het huis uit en Neeltje werd 21. Willem en Antje vonden het wel een nuttig idee om wat extra-inkomsten te verdienen door één van de schuren om te bouwen en aan kostgangers onderdak te bieden. De streek trok vele jonge werkers die ’s ochtends al vroeg uit de veren moesten, daar had je niet zoveel omkijken naar. En Antje en Neeltje deden er het wasgoed en het oog voor netjes houden wel bij. Ik stel me voor dat het zo in zijn werk ging en dat zo ook de jonge Friese kleermaker Bonne Van der Hoek kostganger werd bij de Roems, in 1897 ongeveer. Bonne is dan 22.

Gut Hübsch

Gut Hübsch bestaat niet meer. Niet dat het door de stroomafwaarts tussen Wesel en Rees slingerende Rijn is verzwolgen, wat denkbaar was voor wie de ondergrond niet kende. Voorbij Rees koos de rivier in duizenden jaren immers allerlei verschillende beddingen, en waarom zou dat bij de Lohrwardt ook niet ooit gebeuren. Gut Hübsch vormde de westpunt van deze Lohrwardt. De snelstromende Rijn werd gedwongen om deze punt heen te draaien. Niet in staat de grindberg weg te spoelen die hier in de voorvorige ijstijd was ontstaan. Toen de Romeinen hun koloniale rijk tot aan deze grensrivier uitbreidden - aan de overkant het vijandige land der Germanen - bouwden ze pal tegenover de Lohrwardt de versterking die Xanten ging heten. Xanten bestaat nog.

1749 beroepen

Door mij geteld:

Dorpregter 21x, dorprechter 24x, bijsitter 59x, bijzitter 9x, stelling (WSW) 9x = 122. Executeur 41x, deurwaarder (Leeuwarden) 17x = 58. Hospes 50x, hospis 5x, hospita 13x, herberg 143x = 211. (verblijfsverlener, “hotel-houder”) Ko(o)yker 7x, coy(c)ker 2x, cooyman (kooyman, coyman) 6x = 15. Marsedrager 1x (Pyter Beernts, Aengwirden). Bijker 36x (Opsterland 22x, Weststellingwerf 5x, Schoterland 4x, Het Bildt 2x, Tietjerksteradeel 2x, Franekeradeel 1x). Meestal als enige beroep maar ook samen met arbeyder, gortmaker, winkelier, koemelker, kuiper, houtkoper, schoenmaker.

De kerk in het midden laten

De meesten van onze voorouders zullen niet zwaar-christelijk of ijverige kerkgangers zijn geweest. Wanneer het om kerk of kapel ging had je voor 1500 vrijwel alleen de Rooms-katholieke denominatie en daarmee moest je regelmatig uitkijken. In het zuiden en oosten van Friesland had men regelmatig te lijden onder invallen door legertjes van de bisschop van Utrecht, terwijl in het noorden en westen verschillende kloostergemeenschappen niet nalieten om met elkaar in de slag te gaan en zich in de Friese, onderlinge twisten actief te mengen of deze zelfs opzettelijk te doen oplaaien. Na 1500 de doperse richting. Op 17 januari 1586 wordt bij Boxum een staats leger door een troepenmacht onder leiding van de Spaanse legeroverste Tassis. “Willem Lodewijk van Nassau moet machteloos toezien hoe het Friese Westergo wordt gebrandschat.” P.C.Hooft stelt bijna honderd jaar later in zijn Nederlandse geschiedschrijving naar aanleiding van de nederlaag bij Boxum over de Friese situatie van toen dat “de boeren door de veilighe hoedenissen vergiftight; de Roomsgezinden al van ouds den Spanjaarde toegedaan; de Mennonyten, die schier een vierendeel van ’t volk maakten, verbittert teeghens de Hervormden; deeze ten plattelande zeer dun gezaayt, lafmoedigh, en ingenomen van een gevoelen dat aan hun vreedigh zitten niet dan ’t vertrek der Staatsche soldaten ontbrak; de gelooveloozen weifeligh tussen party en party; liet Verdugo geen’list onbeproeft, die tot stooken van ’t vuur moghte dienen.” In 1809 83% NH, 9,5% RK, 7,5% Doopsgezind. Maar van NH lang niet allemaal lidmaat, misschien slechts een kwart (vrouwen in meerderheid). Liefhebbers. Veel neutralisten: geen keuze voor een kerkelijke denominatie.

Sensationeel slot Preamkesprong Concours

Maandag 2 maart 1840, Benedenknijpe – De 28-jarige timmerman Jannes Lukkes uit Het Meer heeft zaterdagmiddag voor een sensationeel resultaat gezorgd. Hij versloeg in de finale van het Preamkeprong Concours in De Knijpe de favoriete Luxwouder Gosse Wijngaarden met een sprong van 15,5 voet uit de kant. Lukkes en Wijngaarden stonden in de finale tegen over elkaar. Wijngaarden koos bij zijn slotsprong voor alles of niets, maar raakte de praamboord. Hij won het concours in de vier voorgaande jaren en had zich tot doel gesteld het rijtje van vijf achtereenvolgende overwinningen waar te maken, wat hem een halve zij gerookt spek zou hebben opgeleverd, beschikbaar gesteld door de organisatie. Dankzij de bijzondere prestatie van Lukkes ging het mis. De timmerman uit het Meer droeg de overwinning op aan zijn vrouw Bonjé, die juist op dezelfde dag was bevallen van een gezonde dochter. Volgens oud-kampioen Wijngaarden was het een foute keuze van de organisatie de finale op 29 februari te laten springen. Op zo’n schrikkeldag ben je uit je doen, vond de teleurgestelde turfsteker. “Op iedere andere dag spring ik de aal uit de vaart.”

PAGE

PAGE 1