Familiedocumentatie

Aan: Jurjen Klaas Van der HoekCONVGEGEVENS Van: Jan Wolter Van der Hoek dd.: 14 november 2000 (Klaas gefeliciteerd) re.: betovergrootvader als schipper

Jurjen!

De voorfamiliedocumentatie die ik je begin dit jaar toestuurde was natuurlijk niet compleet en voor allerlei verbetering en aanvulling vatbaar. Ik ben ook geen echte family-searcher, zelfs geen hobbyïst op dat terrein. Het voornaamste wat me drijft bij dit geschrijf is eigenlijk dat je toch minstens "iets" moet weten. Meer dan niets. Betreffende voorfamilie. Soort culturele verplichting. Alles wat ik min of meer toevallig tegenkom op dit terrein probeer ik dus te plaatsen. Omdat via internet allerlei bronnen meer ter beschikking komen zijn er meerdere gelegenheden voor toevallig tegenkomen dan eerdere generaties ooit aan gelegenheid hadden. Behalve in het eigen dorp of de eigen streek en persoonlijk.

Laat ik de inleiding niet te ingewikkeld maken. Die neiging heb ik vaak, nog gisteren in een gevraagd rapport aan het directieteam betreffende afkalving - kan je nagaan. Soms schrijf ik als een dominee.

Familiedocumentatie

Volgens mij moet een nieuwe en verbeterde versie worden gemaakt. Die eerste versie heb ik trouwens alleen aan jou gestuurd (vanwege je vraag op internet bij het Ryksargyf). Misschien moet er een familieboekje komen verlucht met oude foto's van plekken en oma's en opa's. Of is dat te nostalgisch. Heeft Hillie die foto's?

Allerlei voorfamiliegegevens zijn redelijk duidelijk. Maar door nog iets verder te kijken kom je soms voor onverwachte verrassingen.

In de eerste documentatie die ik je begin dit jaar stuurde, ging ik nog te sterk uit van "het familieverhaal". Dat het dorpje Brongerga de eigenlijke thuisbasis was. Toen ik bij het Ryksargyf kopie van de overlijdensakte van Freerk Tammes Van der Hoek (1751-1841) eindelijk eens per post bestelde, bleek hij notabene uit Terwispel te komen en in Bovenknijpe woonachtig te zijn. Ik heb je die "ontdekking" in maart of zo direct gemeld. Zodat je alvast een kanttekening in de toegezonden documentatie kon maken. De nieuwe verrassing is beetje van zelfde niveau. Overgrootvader Jan Wolters is in Haskerland geboren en zijn vader was.... schipper. Wolter Freerks Van der Hoek: schipper

Over onze betovergrootvader van vaderskant Wolter (of Wouter) zijn me nooit "familieverhalen" verteld. Dat kan zijn. Hij overleed in 1849, 54 jaar oud. Onze overgrootvader Jan was toen pas 14. Grootvader Bonne werd geboren toen genoemde Jan rond 40 jaar oud was en Bonne vertrok rond zijn twintigste naar de omgeving Den Haag. Waar vader Willem in 1906 werd geboren (Naaldwijk). Betovergrootvader was al meer dan een halve eeuw eerder gestorven en de omgeving voor familieverhalen was inmiddels door andere verwikkelingen behoorlijk verstoord. Het collectieve geheugen kan per generatie behoorlijk herinneringsloos worden. Om welke redenen dan ook.

Dat mij als jongetje Brongerga werd ingeprent als herkomstdorp kan aan moeder Elizabeth (of Lyske) hebben gelegen. Late dochter uit derde huwelijk van haar vader Klaas Piers de Jong, die een belangrijk deel van haar jeugd in Duitsland woonde of in Haskerland bij een getrouwde halfzus. Haar ouders, pake Klaas en beppe Fokje, hadden elkaar in Brongerga/Mildam ontmoet. Fokje woonde destijds in Brongerga. Het Van der Hoek-gezin (Jan, Hiltje en kinderen) zou daar ook gewoond hebben. Maar moeder Elizabeth kwam ook pas een halve eeuw later met deze ideeen en vermoedens. I loved her maar het verhaal dat ik van haar oppikte hield giswerk van haar kant in. En waarom ook niet (wat vraag je toch veel) gezien de precieze historie. Door het nu voor ons en verdere familie beter te documenteren hoeft zulk giswerk minder voor te komen.

Door het Ryksargyf is in het voorbije weekend eindelijk ook een index op het internet voor geboortes in Schoterland tijdens de 19de eeuw gepubliceerd. Terwijl ik gistermiddag tussen 5 en 6 uur op kantoor hing omdat er nog een telefoontje was te verwachten (dat afkalvingsverhaal was vlak na vijven af en ge-emaild naar de directeur), deed ik wat onduidelijk internetwerk en tripte ook even langs Ryksargyf. Haha-ervaring toen ik zag dat geboortes Schoterland bleken te zijn toegevoegd. Daar wachtte ik op.

Om het beetje beknopt te houden:

o WOLTER FREERKS (1795-1849) is zoon van Freerk Tammes Van der Hoek en Hendrikjen Wolters. In 1811 wanneer Freerk Tammes de familienaam laat vastleggen is Wolter 15 jaar oud. o In 1821 trouwt hij met GRIETJE BONNES BOUWMAN (of Bouma, 1799-1882) en ze gaan in Opsterland wonen waar vier kinderen worden geboren. De eerste twee overlijden als baby van enkele weken. o Na 1828 werden nog drie kinderen geboren en ik nam aan dat dit weer in Schoterland was (Brongerga-verhaal). Nu zie ik dat Freerk (1832) in Utingeradeel werd geregistreerd, overgrootvader Jan (1835) in Haskerland en jongste zoon Joldert (1841) in Aengwirden. Dat zijn gemeentes noordwestelijk van Schoterland. Van Brongerga als "stamplaats" is zeker geen sprake. o Bij de geboorte-aangifte van zoon Freerk (1832) tekent de ambtenaar van de burgerlijke stand van Uitingeradeel (Akkrum, Terhorne etc) aan: Vader is schipper, afkomstig uit Benedenknijpe. Betreffende betovergrootvader WOLTER FREERKS (1795-1849) had ik in het achterhoofd al twijfelende gedachten: wat deed hij eigenlijk. Ik ging ervan uit dat hij als arbeider bij de boer of in het veen de kost verdiende. Dat hij schipper van beroep was verandert het beeld volledig.

Vraag ik dus: Schipper waarop. Wat voor schip? Hoe woonden Freerk en Grietje. Op het schip? De geboorteaktes van hun jongste drie zonen wekken de indruk dat ze lange tijd niet in De Knijpe woonden maar "varend" waren. Niet op de wilde zeeën maar in het veenplassen- en veenkanalen gebied noordwestelijk van de Knijpe. Turfschipper denk je al gauw voor wat betreft dit gebied.

Vragen

Van mijn vroegste jeugd af leek me binnenschipper wel een leuk beroep. Wat voor soort schipper was Wolter Freerks en hoe leefde hij met gezin (waaronder onze overgrootvader). Had stamvader Freerk Tammes ook al iets met schepen of scheepsbouw te maken (Bovenknijpe telde diverse scheepshellingen, Knijpe was een botendorp). Wolter overleed op 54-jarige leeftijd (1849), tamelijk jong. Was hij langdurig ziek of ging het om een bedrijfsongeval, met het schip bijvoorbeeld. en andere vragen

Enzovoort

Het was een verrassing voor me, Jurjen, om zo in het voorbijgaan te moeten lezen dat deze betovergrootvader schipper was. Nieuw perspectief.

Ik weet ook wel dat jij kunt zeggen: hoezo. Ik ben vernoemd naar mijn overgrootvader JURJEN ANNES SCHIPPER (1825?-1908) en stam dus van Schippers af. Je hebt gelijk, Jurjen. Alleen wisten we niet dat aan VanderHoeken-kant een voorvader ambachtelijk schipper was. Leuk toch, die extra-informatie?

Wat ik in het voorbijgaan ook zag was dat Hiltje Jans Lukkes 2 maart 1840 is geboren en dat de index me niets leert over haar ouders. Terwijl ik ook voor haar een voorgeschiedenis bedacht. Die blijft nog open.

Hiltje trouwt 2 juni 1861 (Schoterland) met Jan Wouters (of Wolters) Van der Hoek. Vraag ik me af: waar woonden ze toen. Wat deed Jan voor werk. Het lijkt me niet dat hij ook (nog) schipper was. Volgens "het familieverhaal" deed hij seizoenswerk. Graag meer duidelijkheid. Jan was wel de man die zijn twee zonen naar betere scholen kon sturen, met gevolg dat ze rond hun twintigste al uit Friesland wegtrokken en in Holland hun geld gingen verdienen en gezinnen stichten.

Kinderen van Jan en Hiltje

Het huwelijk werd 2 juni 1861 (Schoterland) bevestigd en dochter Grietje werd 27 juni 1862 geboren. Dit is het meisje dat 30 december 1868 overlijdt, 6 jaar oud, levenloos opeghaald uit een sloot. Schoterland wordt gemeld, niet Aengwirden waar Grietje werd geboren. Misschien waren Jan en Hiltje intussen naar "Brongerga" verhuisd. Je ziet dat ik waar mogelijk het verhaal van moeder Lyske probeer na te checken. Zoon Wolter Van der Hoek wordt 1 april 1867 geboren (Schoterland). Dit is de zoon die in 1891 trouwt met Geertje van der Hoeff en, werkzaam bij de spoorwegen, richting Amsterdam verhuisd. De "Amsterdamse Van der Hoek-tak" (voor wat betreft onze voorfamilie) die via zoon Pieter en diens zoon Wouter inmiddels naamdragend niet meer bestaat.

Na het verdrinkingsdrama met de eerste Grietje wordt 18 januari 1870 een nieuwe dochter geboren die ook Grietje wordt genoemd. Deze dochter, getrouwd met Geert Fonk, speelde een belangrijke rol vanaf 1910 of daaromtrent in opvang en verzorging van ouders en aanverwanten zoals het Naaldwijkse gezin van jongere broer, grootvader Bonne, toen deze rond 1914 terugkwam in het Heerenveense gebied.

Een volgende dochter was waarschijnlijk Bontje Van der Hoek, geboren 28 september 1872. Genoemd naar de oma van moederskant, Bonjé Woudstra. In het "familieverhaal" via moeder Lyske werd over een Bontsje gepraat die jong zou zijn overleden. Toen ik kennisnam van de verdrinkingsdood van de eerste Grietje dacht ik dat van naamsverwisseling sprake was (niet Bontsje maar Grietje). Blijkt nu dat 1872 wel een dochter Bontje werd geboren. Die is vroeg gestorven. Ik weet nog niet waarom en hoezo.

Grootvader Bonne Van der Hoek (8 januari 1875) is jongste en laatste kind uit het huwelijk van Jan en Hiltje. Hij werd in Oranjewoud geboren, aan de "grintdyk". Groeide op in Terband (Aengwirden) aan de noordkant van Heerenveen. Verhuisde richting Zuid-Holland en trouwde daar (Naaldwijk, 1900) met Neeltje Roem. Zes kinderen werden geboren onder wie vader Willem (1906-1961). Rond 1914 verhuisde Bonne met gezin terug naar gebied Heerenveen.

Drie verrassingen bij deze kennismaking:

o Wolter Freerks (1795-1849) was schipper. o Zoon Jan (1835-1927) werd in Haskerland geboren. o Er was een dochter Bontje.

Grietje Van der Hoek (1870-1937)

Ik bedoel de voortante die geboren werd 18 januari 1870 en met Geert Fonk trouwde (mei 1891). Het oudere zusje van grootvader Bonne Van der Hoek (1875-1943). De indruk bestaat dat Grietje, met Geert Fonk, direct naast zijn en haar ouders woonden in Terband (Aengwirden). Ongeveer daar waar nu vlakboven Heerenveen het knooppunt van autowegen ligt. "De rotonde". Grietje, in 1937 overleden, zorgde voor haar ouders en ving ook na het overlijden van haar moeder Hiltje Jans Lukkes het jonge gezin van haar Hollandse broer Bonne op in de periode 1915-1918. In 1918 kreeg Bonne met zijn gezin een eigen huurwoning aan de Van Dekemalaan in de westerlijke uitbreiding van Heerenveen.

In "het familieverhaal" dat ik hoorde wordt deze Grietje met grote waardering genoemd, voorzover genoemd. Haar verhaal mag beter verteld worden. Ze is de zus van je grootvader en deed familiaal erg goede dingen.