Van der Hoek
Documenten

Betovergrootouders van

Voorlopig dossier

BETOVERGROOTOUDERS VAN

de kinderen van

WILLEM VAN DER HOEK (1906-1961)

ELIZABETH DE JONG (1910-1989)

Versie augustus 2000/Jan

Inleiding

De betovergrootouders van de kinderen van Willem Van der Hoek en Elizabeth de Jong. Dan gaat het over de voorgeneratie van rond 200 jaar geleden. Ook over generaties van nog eerder.

Maar om over generaties van nog eerder iets te weten te komen moet je diep in oude archieven gaan, voorzover er oude archieven zijn (bewaard gebleven) die betreffende voorfamilie interessante gegevens bevatten.

Zo diep ben ik niet gegaan. Mijn informatie stopt dus rond 1800 en gaat soms een 100 jaar verder terug. Laat dat voorlopig al voldoende zijn. Het zal zeker meer zijn dan de korte ‘eigen’ herinnering die vaak niet verder dan 50 jaar terug gaat.

In deze notitie over de betovergrootouders van de kinderen van Willem (1906-1961) en Elizabeth (1910-1989) gaat het natuurlijk al om 16 verschillende voorouders en voorfamilies. De familienaam Van der Hoek is overgeerfd, zoals ook andere familienamen, door de invoering van de Burgerlijke Stand eind 1811 tijdens de Franse bezetting. Na die bezetting is het systeem van Burgerlijke Stand, met vaste familienaam langs mannelijke lijn, gehandhaafd gebleven.

Terugblik geeft aan dat de overdracht van de Van der Hoek-naam in ons geval vanuit het miniscule dorpje Bovenknijpe in Friesland is ontstaan, zonder dat goed valt na te gaan waarom Freerk Tammes, 60 jaar oud, in 1811 voor deze familienaam koos. Vijftien andere familienamen horen minstens tot de voorfamilie van begin 19de eeuw te worden gerekend.Naast Van der Hoek ook bijvoorbeeld: Bouma, Lukkes, Woudstra, Roem, van Beek, de Jong, Oenema, Veldstra, Frankena, Schipper, Wiekel en Fleeren.

Iedere voorfamilie is veelnamig.

Ga je minder ver terug dan wordt het beperkter. Of ook niet. Want bij de kinderen van Willem (1906-1961) en Elizabeth (1910-1989), twaalf in getal, krijg je weer een uitdijing. Bij drie kinderen die trouwen blijft aangetrouwde familie overzichtelijk. Bij tien kinderen die trouwen en misschien ook nog een tweede keer trouwen en/of kinderen adopteren wordt het tal van voorfamilie super-veelnamig.

Maar goed. Dat is ons ‘familieprobleem’ van nu. Ook onze betovergrootouders zijn een divers stel. Voorzover ik het nu heb kunnen terugvinden, stammen we uit het veengebied van zuidoost-Friesland. De VanderHoeken vanuit noordelijk-Friesland (Leeuwarden?, in ieder geval Terwispel). Boel andere voorfamilies van herkomst misschien uit de buurt van Giethoorn. Grootvader Bonne Van der Hoek (1875-1943) trouwde in Naaldwijk met de niet-Friese Neeltje Roem. Al zijn kinderen werden ook in Naaldwijk, het Westland onder den Haag geboren, zoals hiervoor genoemde Willem (1906-1961). Rond 1914 ging Bonne met zijn gezin en jonge kinderen terug naar Heerenveen. Bij Heerenveen zijn een fase later (1935-1955) ook de kinderen van Willem en Elizabeth geboren.

In het verhaal hieronder gaat het om hun betovergrootouders en de voorfamilie eromheen. Voorzover (tot dusver) bekend.

Jan (augustus 2000) Betovergrootouders (1795-1849)

H16va-1GRIETJE Bonnes BOUMAN (Mildam 1799- Brongerga 1882)

JAN Johannes LUKKES (Knijpe 1810?- Brongerga <1876)

H16va-3BONJé Durks WOUDSTRA (Rotsterhaule 1814- Brongerga 1876)

H16va-4.. ROEM ? JAN ROEM (Cappelle a/d Ijssel 1792- Naaldwijk>1826?) H16va-5

H16va-6.. VAN BEEK ?

H16va-7echtgenote?

H16va-8JACOB Piers DE JONG (Oudehaske 1797-1850)

GEESKE Jochums OENEMA (Westermeer 1802- Oudehaske 1879)

H16mo-2FOKKE Feddes VELDSTRA

H16mo-3LIJSBERT Hanzes FRANKENA (Langweer? 1800- Haskerhorne 1871)

H16mo-4ANNE Pieters SCHIPPER (Steggerda/Noordwolde 1777-1867)

H16mo-5echtgenote? ? H16mo-6HENDRIK Durks WIEKEL (Delfstrahuizen? 1781- Oudehorne 1861)

H16mo-7FOKJEN Jans VAN FLEEREN (Delfstrahuizen 1800- Oudehorne 1860)

H16mo-8De betovergrootouders van de kinderen van Willem Van der Hoek (1906-1961) en Elizabeth de Jong (1910-1989).

Boven de vette lijn in de tabel de betovergrootouders van vaderskant, eronder die van moederskant. Je ziet nog diverse ???. Vooral de zuidhollandse voorfamilie (Roem, van Beek) is slecht gedocumenteerd. Maar ik neem aan dat bij wat gericht archievenonderzoek veel meer naar boven komt. De naam van de echtgenote van Anne Pieters Schipper is mij ook nog onbekend.

1. Voorfamilie VAN DER HOEK: eerste helft 19de eeuw

  1. WOLTER FREERKS VAN DER HOEK (1795-1849)

Wolter is de oudste zoon van FREERK TAMMES. Hij is 16 jaar oud in december 1811 wanneer vader Freerk zich op bevel van de Franse keizer Napoleon meldt bij de Mairie Knijpe om zich, met kinderen, onder een vaste familienaam te laten inschrijven en tellen. Nederland was toen al zo’n vijftien jaar door de Fransen bezet, Wolter kende het niet anders. Gelukkig was Wolter nog net niet oud genoeg om opgeroepen te worden voor de militaire dienst. Anders was deze voorvader van ons waarschijnlijk nooit onze voorvader geworden, maar zoals vele andere jonge mannen bij Napoleons mislukte veldtocht tegen Rusland omgekomen. Even blij mocht hij zijn dat twee jaar later aan de bezetting door “de kale Fransen” een definitief einde kwam. De Napoleontische burgerlijke stand werd niet afgeschaft. Wolter, en zijn nazaten, houden “voor eeuwig” de familienaam Van der Hoek. Langs de mannelijke lijn aan kindskinderen door te geven.

Bij de mairie De Knijpe meldde FREERK TAMMES zich aan. Hij koos de familienaam VAN DER HOEK en 5 kinderen voor wie deze naam ook zou blijven gelden (echtgenote HENDRIKJEN WOLTERS bleef buiten beschouwing en hield haar vadersnaam):

  • dochter Joukjen, 19 jaar oud (wonend te Langezwaag)
  • zoon Wolter, 16 jaar oud
  • dochter Grietje, 13 jaar oud
  • zoon Tamme, 7 jaar oud
  • zoon Joldert, 2 jaar oud (Jaldert).

Zoon WOLTER trouwt 10 juni 1821 (Schoterland) met GRIETJE BONNES BOUMAN (1799-1882, Bouwman, Bouma). Hij is 26, zij 23. Hij woont waarschijnlijk bij zijn ouders in Bovenknijpe aan de Schoterlandse Compagnonsvaart, zij is (?) oudste dochter van BONNE JANS BOUWMAN uit Mildam (of omstreken). De buurschappen liggen dicht bij elkaar.

Bonne Jans Bouwman laat zich eind 1811 bij de mairie Mildam als Bouwman (uitoefenaar van een agrarisch bedrijf) registreren met twee dochters: Grietje en Lamkje, en drie zoons: Jelle, Jan en Roel.

Het kan ook zijn dat Wolter in 1821 niet meer bij zijn ouders in Bovenknijpe woonde, maar iets noordelijker in het buurdorp Langezwaag (Opsterland) waar zus Joukjen al in 1811 woonde. Wolter en Grietje staan na hun huwelijk in Schoterland tenminste tot en met 1828 in Opsterland geregistreerd. Toevallig woont men er pal op de grens tussen deze twee grietenijen. Zoon Freerk wordt in 1832 in de gemeente Uitingeradeel (rond Akkrum) geboren. Op de akte staat aangetekend: Vader is schipper afkomstig uit Benedenknijpe. Wolter was dus achipper!

Zij kregen diverse kinderen, van wie de eersten vroeg stierven:

Hendrikjen Wolters Van der Hoek, geboren 7 september 1822, overlijdt 21 oktober 1822, 7 weken oud (Opsterland) Bonne Wolters Van der Hoek, geboren 26 april 1824, overlijdt 7 mei 1824, nog geen 3 weken oud (Opsterland) Hendrikje (Wolters) Van der Hoek, geboren 12 juli 1825 (Opsterland), overlijdt 16 april 1863, 38 jaar oud, ongehuwd (Schoterland) Bonne, geboren 28 oktober 1828 (Opsterland), overlijdt 11 december 1914, 86 jaar oud, ongehuwd (Schoterland) Freerk (Wolters Van der Hoek), geboren 25 april 1832(Utingeradeel), overlijdt 6 januari 1825, 92 jaar oud, weduwnaar (Aengwirden/Schoterland), getrouwd geweest met Afke Arends Krom, geen kinderen Jan (Wolters of Wouters Van der Hoek), geboren 6 april 1835 (Schoterland), overlijdt 23 september 1927, 92 jaar oud, weduwnaar (Heerenveen), getrouwd geweest met Hiltje Jans Lukkes, vader van o.a. Bonne Van der Hoek Joldert (of Jaldert Wolters Van der Hoek), geboren in 1840 (Schoterland), overlijdt 2 juli 1857, 16 jaar oud.

Het eerste dochtertje, Hendrikjen, wordt naar de oma aan vaderskant vernoemd, naar Hendrikjen Wolters dus. Deze oma heeft het meisje nog even gekend. Oma overlijdt 5 oktober 1822 (58 jaar oud), haar kleindochter ruim veertien dagen later (7 weken oud). De eerste zoon die Wolter en Grietje krijgen wordt slechts drie weken oud. Hij is vernoemd naar de opa aan moederskant, Bonne Bouwman.

Zoals het lijstje hierboven laat zien houden Wolter en Grietje deze vernoemingen aan bij de volgende kinderen die werden geboren. Het tweede dochtertje gaat weer Hendrikje heten (zonder de ‘n’) en het tweede zoontje weer Bonne. Het gezin verhuist na 1828 en komt weer in Schoterland terecht (Benedenknijpe). Nog drie zonen worden geboren: Freerk (vernoemd naar opa van vaderskant), Jan (naar Bouwmankant) en Joldert (Jaldert, vernoemd naar Wolters opa van moederskant?).

Zoon Joldert wordt slechts zestien jaar, de andere drie zonen worden rond de negentig jaar oud.

Wat ook uit het lijstje van kinderen kan worden opgemaakt: alleen Jan (1835-1927) krijgt nakomelingen.

WOLTER FREERKS VAN DER HOEK sterft 30 september 1849, 54 jaar oud. Zijn vrouw GRIETJE BONNES BOUMAN overlijdt 6 september 1882, 83 jaar oud (Schoterland).

Vader Wolter Freerks overlijdt relatief jong, terwijl zijn oudste kinderen rond 20 jaar oud zijn en zoon Jan pas 14, zoon Jaldert 8. Hoe precies de gezinssituatie was, valt moeilijk te gissen. Dat de oudere kinderen niet aan een huwelijk toe kwamen (Freerk trouwt pas rond zijn veertigste) had misschien met de gezinssituatie te maken. Jan trouwt ‘normaal’ rond zijn 25ste, met HILTJE JANS LUKKES.

DE DUNNE LIJN VAN ‘ONZE’ VAN DER HOEK FAMILIENAAM-DOORGIFTEFreerk Tammes Van der Hoek (1751-1841) was waarschijnlijk de enige zoon uit het Terwispelse huwelijk van Tamme Freerks en Eeuwkjen Jalderts. Freerk liet de familienaam Van der Hoek registreren toen hijzelf al 60 was en achteraf is niet vast te stellen of dit gebeurde vanuit een familiegevoel met anderen die dit ook deden (enkele tientallen gezinshoofden in heel Friesland). Zoon Wolter Freerks Van der Hoek (1795-1849) is van de drie zonen van Freerk de enige die lang genoeg in leven blijft om een gezin te stichten. Van de vijf zonen die hij krijgt zorgt slechts eentje voor nakomelingen. Dit is Jan Wolters (Wouters) Van der Hoek (1835-1927). Van de twee zonen van deze Jan krijgt Wouter slechts één nakomeling, de zoon Pieter (Amsterdam) die op zijn beurt een zoon Wouter krijgt. Met de zoonloze dood van deze Wouter eindigt de Amsterdamse tak van ‘onze’ Van der Hoek-familie (rond 1985). Bonne Van der Hoek (1875-1943) krijgt vijf dochters en twee zonen, Willem (1906-1961) en Jan Wolters (1909-1945). Zoon Jan Wolters trouwt in 1939 en wordt eind Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetters opgepakt, gemarteld en naar Duitsland ‘abtransportiert’. Zijn lichaam is nooit teruggevonden. Deze Jan kreeg één zoon (Jan) en drie dochters. Zijn weduwe hertrouwde en emigreerde in 1949 naar Canada. Op dit moment nadert ook het einde van de Canadese tak van ‘onze’ Van der Hoek-familie. Willem Van der Hoek (1906-1961) kreeg, in zijn huwelijk met ELIZABETH DE JONG (1910-1989), zeven zonen en vijf dochters. Inmiddels is vast te stellen dat van de zeven zonen slechts drie mannelijke nakomelingen kregen. Zonen Klaas (Willem en Martin), Jan Wolter (Jelte, Rense en Auke) en Peter (Bram). In dit kadertje ga ik uit van de wijze van familienaam-doorgifte volgens mannelijke lijn zoals die in 1811 door de Franse bezetter werd ingevoerd en sindsdien bleef gehandhaafd. Je ziet dat vanaf 1750 de doorgifte steeds via een dunne lijn ging. De zes directe kleinzonen van Willem en Elizabeth vormen een mogelijk dikkere lijn, alhoewel het er alweer op lijkt dat we niet te veel mogen verwachten. Jelte Willem Jan Van der Hoek (*1968) heeft twee zonen (Mart en Kris). Momenteel de Australische tak van ‘onze’ Van der Hoek-familie. Continu een dunne lijn die verklaart waarom we eigenlijk zo weinig ‘Van der Hoeken’-familie hebben. Is over een eeuw de Van der Hoek-naam, onze tak, werkelijk historie? Zoals Napoleon? Uit dit kadertje mag niet de conclusie worden getrokken dat ik de genenoverdracht langs vrouwelijke lijn onderwaardeer. Het gaat hier alleen over de familienaam-doorgifte zoals ooit door Napoleon afgedwongen en sindsdien afstammingstraditie geworden. Heel wat vermaarde geslachten (zie Oranje-Nassau) bleven slechts ‘bewaard’ dankzij de vrouwelijke lijn.

Van onze zestien betovergrootouders is er maar één die de familienaam Van der Hoek draagt (Wolter Freerks). Eén andere (Grietje Bouma) werd ‘vrouw Van der Hoek’ omdat ze met Wolter trouwde. Maar zij is een Bouma (Bouwman). Haar kinderen zijn half VanderHoek, half Bouma. Zo zit het systeem in elkaar.

De andere veertien betovergrootouders komen weer uit heel andere families. Het moet iedereen duidelijk zijn dat al die betovergrootouders qua fysieke afstamming (genenoverdracht enzovoort) gelijk te waarderen zijn. Wij hebben iets ‘van hen allemaal’. Door situaties kunnen verschillen ontstaan en uit diverse mogelijkheden andere ‘personen’. Dat is ook wel het leuke van een familieverhaal. Maar in principe telt iedere voorouder in gelijke mate mee. Nakomelingen zijn we van Jan Wolters Van der Hoek (1835-1927) via zijn huwelijk in 1861 met Hiltje Jans Lukkes (1840-1915). Dit zijn overgrootouders van ons. De ouders van Jan zijn hierboven besproken. Nu de beurt aan de ouders van Hiltje, onze betovergrootouders van haar kant. Hoewel, eerst nog beknopt en onvolledig wat we me tot dusver ‘bekend’ is over eerdere voorfamilie van JW en diens vader, Wolter Freerks. Over Freerk Tammes dus die in 1811 de familienaam Van der Hoek liet registreren en zijn herkomst.

FREERK TAMMES (1751-1841) - zijn herkomst en familie Freerk Tammes is het gezinshoofd dat (inlijving bij Frankrijk, invoering registers burgerlijke stand) eind 1811bij de Mairie Knijpe voor zichzelf en zijn kinderen de familienaam VAN DER HOEK laat vastleggen. Binnen genoemde mairie is er geen ander gezinshoofd dat deze familienaam laat registreren. Totaal in Friesland zijn het er slechts rond 30 (gegevens betreffende Leeuwarden zijn verloren gegaan). In de mairies rond Knijpe komt het ook slechts een enkele keer voor. In deze meldingen is geen aanknopingspunt te vinden voor familiebetrekkingen tussen Freerks gezin en de min of meer naburige Van der Hoek-gezinnen. In 1811 is Freerk al 60 jaar oud (met tamelijk jonge kinderen varierend van 19 jaar oud tot 2 jaar oud). Hij woont in de mairie Knijpe, oostelijk van Heerenveen, die na de Franse bezetting weer onderdeel wordt van de grietenij Schoterland, zoals vanouds. Oudste dochter Joukjen (19 jaar oud) woont eind 1811 al buitenshuis. In Langezwaag (Opsterland). ⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨Over de herkomst van Hendrikjen Wolters weet ik voorlopig nog niets. Slechts enkele vermoedens die nog zouden moeten worden getoetst. Deze voormoeder overlijdt in 1822, vier oktober ‘des avonds ten vijf uren’ te Bovenknijpe, huisnummer 122, ‘oud achtenvijftig jaren, huisvrouw van Freerk Tammes Van der Hoek, arbeider, wonende in de Bovenknijpe, nalatende haren Man en vier kinderen bij den zelven in echte verwekt.’ Zo luidt de overlijdensakte die in de middag (3 uur) van 5 oktober 1822 wordt opgemaakt door de ambtenaar P.O.van Vierssen en de declaranten Luitjen Jacobs de Jong (35 jaar) en Tjeerd Annes Nijenhuis (34 jaar), ‘beide arbeiders, als geburen’. Dat wil zeggen dat laatstgenoemde twee voor buurman Freerk Tammes (ruim 70 jaar oud op dat moment) naar het grietenijkantoor gaan om het overlijden van Hendrikjen formeel te melden. Opvallend is dat in de overlijdensakte het aantal van vier kinderen wordt vermeld, terwijl in 1811 sprake was van vijf kinderen. De jongste twee van die vijf, de zoontjes Tamme en Jaldert, ben ik in meldingen na 1811 verder ook nog niet tegen gekomen. Eentje van hen zal in 1822 al zijn overleden. De andere misschien kort erna (geen bewijzen). Freerk Tammes (Van der Hoek) wordt 90 jaar oud. Hij overlijdt 1 oktober ‘des morgens ten zes ure, in het huisnummer 123 te Bovenknijpe’. Hendrikje op huisnummer 122, Freerk bijna twintig jaar later op huisnummer 123. Misschien vergisten de aanmelders zich in het huisnummer. De andere conclusie zou zijn dat Freerk na het overlijden van Hendrikjen verhuisde naar het huis ernaast. Ik denk aan een vergissing van de aanmelders. In de overlijdensakte betreffende Freerk worden zijn ouders genoemd (Tamme Freerks en Eeuwkjen Jalderts) en staat zijn geboorteplaats vermeld: Terwispel. De volledige tekst van de akte luidt als volgt:

In het jaar Een duizend acht honderd eenenveertig, den tweeden der maand October zijn voor ons meester Hans Willem de Blocq van Scheltinga, Ambtenaar van den Burgerlijken Stand der Grietenij Schoterland, Provincie Vriesland, verschenen Gerrit Piers Hornstra, oud drie en zeventig Jaren, arbeider, en Rein Jacobs Soet, oud zeven en dertig Jaren, Koopman, beide wonende te Bovenknijpe, welke ons verklaard hebben, dat Freerk Tammes Van der Hoek, oud negentig Jaren, zonder beroep, geboren te Terwispel en wonende te Bovenknijpe, - weduwnaar van Hendrikje Wolters -, zoon van Tamme Freerks en van Eeuwkjen Jalderts, beide overleden, op den Eersten der maand October des morgens ten zes ure, in het huis nummer Eenhonderd drie en twintig te Bovenknijpe is overleden; en hebben wij deze Acte aan de Aangevers voorgelezen, welke derzelve met ons hebben onderteeekend. (Ondertekend Hornstra, Soet en de Blocq van Scheltinga)

⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨⎨

TERWISPELFreerk Tammes woont in Bovenknijpe, is zestig jaar oud, getrouwd met Hendrikjen Wolters, tamelijk jonge kinderen. Neemt de familienaam Van der Hoek aan die verder binnen de gemeente (mairie Knijpe) niet voorkomt. Zijn overlijdensakte geeft aan dat hij geen Knypster van origine is. Hij is noordelijker geboren, in het dorp Terwispel. Zoon van Tamme Freerks en Eeuwkjen Jalderts. Van die twee, de ouders van voorvader Freerk Tammes die ons de familienaam Van der Hoek formeel bezorgde, weet ik dat ze zelf ook in Terwispel werden geboren. De vader van FT heet TAMME FREERKS. In 1722 te Terwispel geboren, in 1747 met Eeuwke Jalderts getrouwd. FT is in 1751 geboren en vermoedelijk het oudste kind uit dit huwelijk of een van de eerstgeborenen. Eeuwkje Jalderts is van 1726. Zij is waarschijnlijk vóór 1760 overleden. Tamme Freerks trouwt opnieuw 5 juni 1763 met Janke Harmens uit Lippenhuizen. Dat is een dorp in Opsterland, dichtbij Terwispel gelegen. Freerk Tammes is dan 12 jaar oud en (voor die tijd) oud genoeg om als knechtje bij een boer in betrekking te gaan. Moeder Eeuwkje is overleden, vader Tamme wordt weinig ouder dan 45 jaar. Janke Harmens wordt weduwe. FT heeft geen ouders meer. Het lijkt erop dat hij een eigen weg koos en via allerlrei betrekkingen tenslotte in Bovenknijpe belandde, hemelsbreed rond tien kilometer bezuiden Terwispel. De streek van Langezwaag ligt tussen deze twee dorpen. Volgens de archieven is Tamme Freerks, vader van FT, in 1722 in Terwispel geboren. Gezien het patroniem is er een eerdere FREERK geweest, vader van deze Tamme die in de periode 1680-1700 werd geboren. Ook in Terwispel misschien. Over de vader en grootvader van voormoeder Eeuwkjen Jalderts is nog wel wat meer te vertellen. Hun bijnaam was ‘de Vries’. Dat werd later ook de familienaam. Een Terwispels geslacht van voor 1700.

Terwispel als woonplaats. Gelegen op het westelijke puntje van de rivierduin (‘schoot’) ten zuiden van de Boorne-rivier. Al rond het jaar 1000 was bij Terwispel van ‘bedijking’ sprake. De dorpsnaam is wellicht afgeleid van een drenkplaats voor het vee (weidepoel). Het naastliggende dorp Gorredijk kreeg zijn naam door die bedijking., in het ‘goor’ (drassig gebied ten zuiden van de Terwispelse hoogte). 

  1. JAN JOHANNES LUKKES (ca.1810-<1876)

De grootvader aan moederskant van Willem Van der Hoek is JJ Lukkes.

Het is nog niet helemaal duidelijk, bewezen via documenten uit archieven (dit kan nog gebeuren), maar het sterke vermoeden bestaat dat Jan Johannes Lukkes de vader is van onze overgrootmoeder Hiltje Jans Lukkes (1840-1915) die in 1861 in het huwelijksbootje stapte met Jan (Wouters) Van der Hoek (1835-1927).

De Lukkes-voorfamilie (Lucas, Luckes, Lok) is waarschijnlijk uit Drenthe afkomstig. Bij de familienamen-registratie van 1811 komt de Lukkes-naam in Friesland niet voor. Dat kan vier redenen hebben: Men weigerde mee te doen aan ‘dit Franse gedoe’ (vooral bedoeld om jonge mannen geschikt voor Russische veldtochten te kunnen opsporen). Het was bekend dat een klein deel van de gezinshoofden niet aan de registratie van 1811 mee had gedaan. Omdat het instituut van de burgerlijke stand na de Franse bezetting werd gehandhaafd werd in 1826 aan niet-geregistreerden de mogelijkheid geboden zich alsnog in te schrijven. De Lukkes-familie woonde rond 1811 naar gevoel tijdelijk in Friesland (wisselend werk) en beschouwde zich niet als inwoners die zich op die tijdelijke plek dienden te laten registreren bij de nieuw-ingevoerde burgerlijke stand. Het gezinshoofd voelde zich op dat moment te ziek, zwak of misselijk om de tocht naar de mairie te ondernemen. En stuurde ook geen vervanger of gelastigde. De Lukkes-familie kwam pas na 1811 naar Friesland.

Direct na 1811 is de Lukkes-familie wel duidelijk in Schoterland (Knijpe) aanwezig. Daar overlijdt 13 april 1821 bijvoorbeeld Kornelis Jans Lukkes, 83 jaar oud (1738-1821). Hij laat volgens de overlijdensakte een weduwe, Froukjen Jitzes, en drie kinderen na. Gezien de leeftijd die Kornelis bereikte, moeten genoemde vrouw en kinderen ook redelijk oud of middelbaar zijn geweest. Zoals bijvoorbeeld zoon Johannes Kornelis Lukkes die in 1829 overlijdt, 60 jaar oud. Gehuwd, dat wil zeggen dat hij een weduwe naliet. Kinderen ook. Minstens de zoon JAN JOHANNES LUKKES die vader werd van Hiltje Jans Lukkes (1840-1915).

De veronderstelde immigrantenfamilie vanuit Drenthe kan beter worden onderzocht dan ik tot dusver heb gedaan. Eerste aanname kan zijn dat de familie naar Schoterland trok vanwege de werkgelegenheid in de verveningen. Vader Kornelis Jans was al te oud voor het zware werk maar nog belangrijk genoeg om de verhuizing ‘te leiden’. Misschien deed hij dit in samenwerking met een veel jongere broer of neef, Fedde Jans Lukkes (1862-1827). Deze verschijnt rond die tijd namelijk ook in de Schoterlandse akten. Fedde overlijdt 1 juni 1827, 65 jaar oud.

Feddes echtgenote, Sjieuwke Hendriks, is al eerder overleden. Fedde en Sjieuwke hadden minstens twee dochters: Jantje (overleden 3 december 1817, 22 jaar oud, ongehuwd) en Antje Feddes Lukkes (Luckes) die trouwde met een Pieter Rienks Kuiper. Pieter is 50 jaar oud, wanneer hij op 9 december 1817 overlijdt te Smilde. Binnen een week twee sterfgevallen in deze familie. Pieters overlijdensakte wordt 17 december in Schoterland opgemaakt waarbij Antje staat vermeld als Antje Feddes Lok (of Lukkes).

‘Aartsvader’ Kornelis Jans Lukkes overleed dus in 1821, 83 jaar oud. Zijn zoon Johannes Kornelis overlijdt in 1829, 60 jaar oud. Diens zoon Jan Johannes is dan 15-20 jaar oud. Zijn geboortedatum moet nog uit de nevelen van de archieven worden opgedoken, evenals trouwens de datum van zijn overlijden. Dit is merkwaardig, maar zo gaat het soms. We komen er wel achter. Bekend is dat Jan Johannes 19 mei 1838 trouwt met een meisje Woudstra (zie hierna) die als weduwe te boek staat, wanneer zij begin 1876 overlijdt (Schoterland).

Broer en zussen van Jan Johannes

Hoewel de familienaam Lukkes in het Schoterlandse en daaromheen na 1860 niet verdwijnt, is het niet de tak van Jan Johannes die daarvoor zorgt (van wie wij afstammen, maar met andere familienaam). Hijzelf werd geboren toen zijn vader de veertig al was gepasseerd. Ik veronderstel dat zijn vader slechts vier kinderen kreeg, tenminste voorzover na 1820 nog in leven en geregistreerd:

Jantje Johannes Lukkes (1803-1848). Dochter die 19 april 1829 trouwt met Ubele Iebeles Stamhuis. Vader Johannes Kornelis kan dat nog meemaken. De 60-jarige overlijdt in oktober 1829. Jantje is 26 wanneer ze trouwt, Stamhuis is 29. Er zijn geen kinderen bekend. Stamhuis overlijdt in 1840. Jantje, 41 jaar oud, trouwt in 1845 voor een tweede keer, nu met Sikke Tobias Huizinga. Misschien had ze in de tussentijd nog een andere relatie, want er is een Trijntje die in 1848 overlijdt, 5 jaar oud, dochter van Janke Johannes Lukkes en geen vadersnaam geregistreerd. Eerder in datzelfde jaar, op 13 januari, is Jantje overleden, 44 jaar oud slechts. Haar man op dat moment, Sikke Huizinga, overlijdt zes jaar later, 8 februari 1854: ‘Oud 52 jaar, weduwnaar. Overleden te Ommerschans als kolonist.’ Na de dood van Jantje is hij dus uit Schoterland weggetrokken om bij de Overijsselse Vecht in de ontginning te gaan werken. Cornelis Lukkes (1811-1833). De oudere broer van Jan Johannes werd maar 22 jaar oud. De ‘goede reden’ hiervoor is dat hij in militaire dienst moest juist in de tijd van de Belgische oorlog. Na de val van Napoleon werd in 1815 op Europees niveau (Congres van Wenen) besloten dat Belgie en Nederland samen één staat zouden vormen, als een koninkrijk onder het huis van Oranje-Nassau. Alle familie-aanspraken op gebieden in Duitsland door de Oranje-Nassaus (de Nassause erflanden) moesten ze opgeven, maar in ruil ervoor kregen ze Luxemburg (groothertogdom) als familiebezit toegewezen. In de herfst van 1830 begonnen de Belgen een afscheidingsoorlog die bij tussenpozen tot en met eind 1832 duurde. De jongeman Cornelis Lukkes werd als dienstplichtig militair bij het Nederlandse leger ingezet. Hij raakt daarbij zwaar gewond en overlijdt 10 maart 1833 in het hospitaal te Eindhoven. Jan Johannes Lukkes (1815?-voor 1876). Zie hierna. Trijntje Johannes Lukkes (1820-1857). Zou ‘nakomertje’ in het gezin zijn geweest. Trouwt 15 mei 1842 met Jelle Baekes de Groot en verhuist met hem naar Franeker. Daar overlijdt ze, 22 augustus 1857, pas 37 jaar oud. In Franeker worden twee kinderen geboren: Antje de Groot (1852) en Beke de Groot (1854).

Kinderen van Jan Johannes

Uit het bovenstaande valt af te leiden dat JJ door toeval de enige aangewezen persoon was om binnen zijn tak van de Lukkes-familie voor overdracht van de familienaam zorg te dragen. Nou ja, is dat wel een ‘taak’. Achteraf blijkt dat het JJ niet was gegeven om een nageslacht van Lukkes-naamdragers te verwerven. Via zijn dochter Hiltje had hij wel een belangrijke inbreng ten gunste van de VAN DER HOEK-familie.

Jan Johannes Lukkes trouwt 19 mei 1838 met BONJÉ DURKS (Dirks) WOUDSTRA. Allebei zijn ze rond 25 jaar oud. Bonjé komt uit het westelijke deel van het toenmalige Schoterland, bij het Tjeukemeer. Dit werd honderd jaar later toen de gemeente Heerenveen ontstond uit een samenvoeging van Schoterland en Aengwirden aan Haskerland afgestaan, in ruil voor het noordwestelijke deel van het dorp Heerenveen (Heerenwal, Stationsbuurt, Nijehaske) dat op Haskerlands grondgebied tot stand kwam. Zij was vermoedelijk dochter van Durk Woudstra uit Rotsterhaule. Hoe JJ en Bonjé (Bontsje, Bontje) elkaar leerden kennen in die tijd zonder auto’s en fietsen weten we nog niet. Misschien had JJ in de omgeving van Rotsterhaule, verveningsgebied, een betrekking.

Uit het huwelijk van JJ en Bonjé werden, voorzover mij tot dusver bekend, drie kinderen geboren:

Hiltje Jans Lukkes (2 maart 1840-1915) die in 1861 trouwde met JAN WOLTERS (Wouters) VAN DER HOEK Durk Jans Lukkes (1842-1860). Overleden 14 december 1860, 18 jaar oud Johannes Jans Lukkes (1845-1848). Overleden 1 juli 1848, 3 jaar oud.

De twee zonen van JJ stierven jong en er kwamen geen Lukkes-naamdragers als vervolg. Dochter Hiltje werd belangrijke schakel in het (naamdragende) voortbestaan van de VANDERHOEK-familie. Immers slechts afgeleid via haar kregen Freerk Tammes en Wolter Freerks mannelijke nazaten in het ontstaan van (achter) kleinzonen.

Woudstra-connectie

Via bovengenoemde Bonjé Woudstra (1814-1876) is er in de voorfamilie een Woudstra-connectie. Met welke Woudstra’s kan nog worden nagegaan. Van nu nog directe familie is geen sprake meer.

  1. De Roem-kant

WILLEM VAN DER HOEK (1906-1961) werd in Naaldwijk geboren. De Friese Bonne trouwde er met Neeltje Roem, dochter van WILLEM ROEM (1826-1907) en ANTJE VAN BEEK (1832-1905).

Voldoende gegevens over de Roem-kant van voor 1826 heb ik nog niet. De naam komt te Naaldwijk en omgeving regelmatig voor. Het kan een puur-Hollandse familie zijn, maar ROHM wordt ook genoemd en dan heb je het over een familie die uit zuid-Duitsland stamt.

In de periode voor 1826 duikt Capelle (of Kapelle) aan de IJssel als meer oorspronkelijke herkomstplaats van Roem-families voor. Dit corrigeert dan het familieverhaal over in tuindersgebied Naaldwijk gewortelde familie.

Grootvader WILLEM ROEM (1826-1907) was misschien zoon van JAN ROEM (1792-??), die 3 juni 1792 in Capelle werd geboren uit het huwelijk tussen ADRIANUS ROEM en CORNELIA SPRUIJT (= Neeltje?). Adri en Neeltje trouwden 21 augustus 1791. Was dit een laat huwelijk van Cornelia Spruijt uit Haastrecht (geboren 10 juli 175O en in 1792 overleden)? Bij of direct na de geboorte van JAN ROEM.

ADRIANUS ROEM zou hertrouwd zijn met de veel jongere LIJSBETH ROSKAM, wat tot een aantal kinderen leidde (Geertrui, 1797, Nieuwerkerk; Janna, 1803, Capelle, misschien Adrianus, 1808, Naaldwijk). Er ontstaat een familie Roem in Naaldwijk. Een spoor?

  1. De Van Beek-kant Geen gegevens. Behalve dan Antje, moeder van Neeltje Roem.

2. Voorfamilie DE JONG: eerste helft 19de eeuw

  1. JACOB PIERS DE JONG (1797-1850)

De veronderstelling is dat Pier de Jong (1825-1885), de grootvader van Elizabeth, zoon was van de Hasker JACOB PIERS DE JONG die 29 november 1850 overleed, 53 jaar oud. Deze Jacob trouwde op 11 juni 1824 met GEESKE JOCHUMS OENEMA (Doniawerstal) die 77 jaar oud werd en 4 augustus 1879 overleed (Haskerland).

Hij was zoon van een Pier de Jong die waarschijnlijk rond 1760-1770 werd geboren. Vele tientallen Friese familiehoofden lieten bij de registratie van 1811 de naam de Jong vastleggen, anderen deden dat niet ('hadden de naam al'). Deze Pier met zijn gezin waarin de dan 14-jarige Jacob vinden we (nog) niet in de registratie.

  1. GEESKE JOCHUMS OENEMA (1802-1879)

Trouwt in 1824 met genoemde JACOB PIERS DE JONG. In 1825 wordt zoontje Pier geboren, de grootvader van Elizabeth. Geeske is kleindochter van OENE WYTSES OENEMA uit Oldeouwer die in 1811 bij de mairie Langweer (Doniawerstal) drie volwassen zonen aanmeldt en 9 kleinkinderen.

1811: kinderen en kleinkinderen van OENE WYTSES OENEMA, wonend te Oldeouwer kinderen: Wijtse (38 jaar, wonend Ouwsterhaule), Jochem (36 jaar, wonend Westermeer bij Joure), Harmen (34 jaar). kleinkinderen: (van Wytse) Geeske 9, Klaaske 5, Antje 1; (van Jochem) Klaas 4, Oene 2, Geeske 9; (van Harmen) Oene 5, Egbert 1, Antje 3.

Als geboorteplaats van Geeske noem ik Westermeer (Haskerland), maar Jacob en Geeske trouwen in Doniawerstal. Het kan zijn dat Jochem (of Jochum) rond 1820 met zijn gezin weer naar de Ouwster Trijega verhuisde.

CONVGEGEVENS De dorpjes Oldeouwer, Ouwster Nijega en Ouwsterhaule vormden samen de streek Ouwster Trijega aan de noordkant van het Tjeukemeer, een kleine 5 kilometer zuidelijk van Joure/Westermeer. Ze liggen in het zuidoostelijke puntje van Doniawerstal, vlak op de grens met Haskerland (tegenover Rotsterhaule en St.Johannesga aan Haskerlandse kant). De streek had veel last van afslag door het Tjeukemeer. In 1741, het geboortejaar van Oene Wytses, werd de eerste Trijegaaster polder aangelegd, met 16 boerderijen. Daaromheen werd in de eerste helft van de 19de eeuw veel grond verveend. Die activiteit bracht misschien ook Jochem weer naar de Ouwster Trijega terug, zodat dochter Geeske van daaruit in 1824 trouwde met Jacob Piers. Successievelijk werden nog een tweede enn derde Trijegaaster polder aangelegd.  OENE WYTSES OENEMA, grootvader van Geeske, overlijdt 1 mei 1815, 74 jaar oud, weduwnaar (Doniawerstal). Zoon Jochem, nu geschreven JOGCHUM OENES OENEMA, de vader van Geeske, overlijdt 27 maart 1848, 73 jaar, ook weduwnaar (Doniawerstal). Deze twee heren droegen hun genen dus ook bij aan de kinderen VANDERHOEK-DEJONG.

In 1811 had Geeske twee jongere broertjes, Klaas 4 en Oene 2 jaar. Klaas overlijdt 12 mei 1835, 28 jaar oud, gehuwd (Haskerland) en had minstens een zoon Jochem (Klazes Oenema) die 7 oktober 1889 overlijdt, 56 jaar, gehuwd (Haskerland).

  1. FOKKE FEDDES VELDSTRA (1792-1861)

De vader van Joltje Veldstra (1823-1900), grootmoeder van Elizabeth.

In 1811 meldt zich bij de mairie Haske (Nijehaske) FEDDE FOKKES VELDSTRA uit Haskerhorne met twee zonen en vier dochters:

Fokke 20, Boukjen 17, Jan 15, Janke 13, Aukje 9, Margjen 5.

Vader Fedde Fokkes overlijdt 22 mei 1812, 54 jaar oud. Zoon Fokke trouwt 28 december 1820 met LIJSBERT HANZES FRANKENA. Zij krijgen in 1823 de dochter Joltje.

Het Veldstragezin woonde rond 1811 te Haskerhorne, het dorpje aan de dijk tussen Oudehaske en Westermeer/Joure, daar waar de zijweg richting het Tjeukemeer via Ouwsterhaule en Oldeouwer begint. Lijsbert is uit dat gebied afkomstig (Doniawerstal), maar ze trouwen in Haskerland. De ouders van Lijsbert verhuisden enkele kilometers?

Fokke (29 jaar) en Lijsbert (20 jaar) trouwen 28 december 1820. Zus Boukjen (nu geschreven Baukjen) Feddes Veldstra trouwt 17 mei 1829 met Wytze Klazes de Vries. Ze is dan rond 35 jaar, dus wellicht een tweede huwelijk. Zij overlijdt 7 maart 1864, 70 jaar oud (weduwe).

Broer Jan Feddes Veldstra trouwt 24 mei 1823 met Roelofje Hendriks Pijlman. Hij overlijdt 14 oktober 1863, 67 jaar oud, weduwnaar (Aengwirden).

Zus Aukje trouwt ook in 1823 (Haskerland, 27 augustus, met Jacob Jans Symons). Een Aukjen Feddes Veldstra trouwt ruim 4 jaar later met Cornelis Beerends Schipper (Aengwirden, 23 februari 1828). Wanneer dit dezelfde Aukje is zal ze met haar eerste echtgenoot naar over de Heeresloot zijn verhuisd, de grens tussen de Haske en Aengwirden. Symons kan vrij kort erna aan malaria zijn overleden (of andere doodsoorzaak). Aukje hertrouwt dan met een Schipper. Aukje overlijdt in 1848 (Aengwirden), 45 jaar, gehuwd.

CONVGEGEVENS Malaria in Friesland Begin februari 1825 zorgde een zware storm en hoogwater voor het breken van de dijken aan de zuidkust van Friesland. Vrijwel heel zuidwest-Friesland kwam onder water te staan. Bij de stormvloed kwamen direct al 17 mensen om. Het brakke water dat het land overstroomde, zorgde voor een malaria-epidemie met nog veel meer slachtoffers. Het sterftecijfer in 1825 en 1826 is hoog. Overigens deed deze watersnood 'den Haag' (koning Willem I) besluiten tientallen miljoenen guldens te steken in nieuwe bedijkingen en het aanleggen van straatwegen (Rijksstraatweg van Steenwijk via Heerenveen naar Leeuwarden) binnen dit Friese gebied, dat voorheen in de winter vaak onbegaanbaar was. Het was een project dat ruim 40 jaar vergde en het wegenstelsel (grintdijken etc.) definitief ging bepalen. Jongste zus Margjen Feddes Veldstra overlijdt, 20 jaar oud (ongehuwd), 5 november 1826. Over de zus Janke Feddes Veldstra, 13 jaar in 1811, nog geen verdere gegevens bekend.

  1. LIJSBERT HANZES FRANKENA (1800-1871)

Voormoeder Lijsbert was 20 jaar oud toen ze met Fokke Veldstra trouwde. Ze overlijdt 17 december 1871, 71 jaar oud, weduwe, want Fokke stierf tien jaar eerder.

Lijsbert was dochter van een Hans Frankena, waarschijnlijk van HANS MEYES FRANKENA, die 6 augustus 1816, 57 jaar oud, overleed (mairie Haske). Deze Hans was dan van 1759 en rond 40 jaar oud toen Lijsbert werd geboren.

Bij de naamregistratie van 1811 komt geen HANS MEYES FRANKENA voor, terwijl hij toch echt wel bestond. Wel een Lammert Meyes Frankena (mairie Langweer, Doniawerstal) die een zoontje noemt, Meije van 2 maanden. Lammert kan een jongere broer (20 jaar jonger) van Hans zijn geweest. Alle beschreven Frankena's in 1811, veertien gezinshoofden in totaal, komen uit de Friese Zuidwesthoek (Doniawerstal, Sloten etc.). Om die reden de aanname dat Lijsbert oorspronkelijk ook uit het Doniawerstalse stamt, hoewel ze in Haskerland trouwt en Hans Meyes ook in Haskerland overlijdt.

Lijsbert had waarschijnlijk minstens een jongere broer en een jongere zuster. Er is een Meye Hanzes Frankena (Haskerland, huwt 26 februari 1832 met Hendrikjen Feddse Kooiker, overlijdt 18 maart 1875, 70 jaar, gehuwd) en een Jacobje Hanzes Frankena (Haskerland, huwt 27 mei 1826 met Lykele Sakes Poutsma, overlijdt 28 november 1826, 19 jaar, gehuwd).

Broer Meye kreeg kinderen: Joltje Meyes Frankena (trouwt 1855 met Ane Sippes Sipkema), Vedde Meyes Frankena (trouwt 7 november 1873 met Atje Van der Hoek (geen voorfamilie), overlijdt 1915, 80 jaar, gehuwd), Hans Meyes Frankena (overleden 1918, 81 jaar), Grietje Meyes Frankena (overleden 1857, 13 jaar), Jan Meyes Frankena (overleden 1911, 63 jaar, weduwnaar). Misschien nog een dochter Jacobjen en een zoon Auke.

Lijsberts zusje Jacobje overleed, november 1826, 19 jaar oud, een halfjaar getrouwd. Ook een slachtoffer van de malariakoorts na de grote overstroming van 1825? Lijsbert krijgt ruim een jaar later een dochter, haar vierde, die ze Jacobje noemt. Het kind leeft slechts tien maanden (overlijdt 21 december 1828). Lijsberts volgende dochter (1831) wordt weer Jacobje genoemd en 74 jaar oud.

Kinderen van FOKKE FEDDES VELDSTRA en LIJSBERT HANZES FRANKENA:

  • Janke (1821-1889, getrouwd 1842 met Harmen Jacobs Cloo)
  • Joltje (1823-1900, getrouwd 1846 met PIER JACOBS DE JONG)
  • Grietje (1825-1845)
  • Jacobje (1828, overl. 10 maanden oud)
  • Fedde (1829-1881, getrouwd 1869 met Akke Kerstes Postma)
  • Jacobje (1831-1906, getrouwd 1867 met Hendrik Greevelink)
  • Hansje (1833-1913, Utingeradeel, getrouwd 1863 met Ids Schaap)
  • Margje (1836-1908, getrouwd 1862 met Roelof Jans Holtrop)
  • Hans (1839-1916, Utingeradeel, getrouwd 1869 met Bregtje Thaekes de Groot)
  • Fokjen (1842-1916, Utingeradeel, overlijdt ongehuwd).

Acht dochters en twee zoons (Fedde en Hans). Margje trouwt 9 mei 1862 in Haskerland; Hansje 30 mei 1863 in Utingeradeel. Ook jongste zoon Hans trouwt en overlijdt in die gemeente. Jongste dochter Fokje bleef ongehuwd en overleed eveneens in Utingeradeel.

Na het overlijden van vader Fokke (12 mei 1861 in Haskerhorne) zijn de jongste kinderen richting Haskerdijken (Utingeradeel) getrokken. Moeder Lijsbert overlijdt 17 december 1871 'gewoon' in Haskerland.

  1. ANNE PIETERS SCHIPPER (1777-1867)

De grootvader aan moederskant van Elizabeth de Jong is Jurjen Schipper. Hij overlijdt (Haskerland) op 29 oktober 1908, oud 86 jaar, weduwnaar. Nog een ‘jonge’ weduwnaar. Zijn vrouw, Janke Wiekel, overleed eerder in hetzelfde jaar, 68 jaar oud. Bij Jurjen wordt in de documentatie geen patroniem vermeld, maar op basis van andere gegevens mogen we aannemen dat hij voluit Jurjen Annes Schipper heette. Een kopie van zijn overlijdensakte heb ik (nog) niet opgevraagd, maar deze zal misschien de namen van zijn ouders vermelden, Anne Pieters Schipper en diens echtgenote van wie ik op het moment van dit schrijven de naam nog niet ken.

ANNE PIETERS SCHIPPER (Weststellingwerf) overlijdt 1 juli 1867, oud 90 jaar, weduwnaar. Hij is dus rond 1777 geboren. In 1811 bij de invoering van de burgerlijke stand is hij in Steggerda woonachtig (mairie Noordwolde). Rond 34 is hij en hij rapporteert een zoontje, Pieter, dat dan 3 maanden jong is. Het is gemakkelijk uit te rekenen dat Anne rond 45 is als in 1822 overgrootvader Jurjen wordt geboren.

De Schipper-familie is waarschijnlijk van Gieterse afkomst. Rond 1800 trokken honderden veenwerkers uit Giethoorn en omgeving zuidoost-Friesland binnen waar ze het voortouw namen bij de zogenaamde ‘lage vervening’. De namen Schipper en Schippers komen in de Gieterse annalen regelmatig voor. Bij de lage vervening (baggerturf) waren schepen ook vrijwel onmisbaar.

In Steggerda, bij de Linde-rivier, treffen we in 1811 behalve Anne Pieters Schipper (met zoontje van 3 maanden) ook een Hendrik Pieters Schipper aan (geen kinderen) die een broer kan zijn geweest. De vader van dit tweetal die Pieter Schipper zal hebben geheten, komt in het 1811-register niet voor. Die is dan of overleden of vader Pieter is nooit naar Friesland getrokken (het 1811-register dat wij gebruiken betreft alleen Friesland). Uiteraard kan inzage in de overlijdensakte van Anne Pieters tot meer informatie over deze Pieter leiden.

Anne kan naar zijn grootvader zijn genoemd. De vader heette dan Pieter Annes Schipper, geboren waarschijnlijk rond 1740 en overleden voor 1811. In 1811 namelijk meldt zich ook bij de mairie Noordwolde een Auke Annes Schipper uit Vinkega, het dorpje aan de Linde direct oostelijk van Steggerda. Wellicht broer van voorvader Pieter, die samen met hem naar het Linde-gebied trok om hun diensten aan te bieden bij het vervoer over water. Als schippers dus.

Auke Annes is in 1811 al een tamelijk bejaarde man. Hij overlijdt 15 maart 1818 (Weststellingwerf), oud 74 jaar, gehuwd. In 1811 meldt hij twee zonen die tot zijn gezin behoren, Dirk van 38 jaar en Hendrik, 34 jaar. Dirk Aukes laat zich in 1811 ook zelf als gezinshoofd registreren. Auke Annes is rond 1744 geboren. Opvalt dat hij in 1811 geen zoon Anne noemt (wel Dirk en Hendrik). Volgens de gebruiken van die tijd zal er wel een zoon Anne zijn geweest. Die is dan voor 1811 op tamelijk jonge leeftijd overleden.

Het rijtje Schipper-voorvaderen die dankzij Fokje Schippers, de moeder van Elizabeth de Jong, aan ons gerelateerd zijn lijkt er dus als volgt uit te zien:

Jurjen Schipper (1822-1908), getrouwd met Janke Wiekel, ouders van Fokje, grootouders van Elizabeth de Jong (1910-1989) Anne Pieters Schipper (1777-1867), Steggerda/Weststellingwerf Pieter Annes Schipper (ca.1740-<1811) ‘Anne (Hendriks?) Schipper’ (begin 18de eeuw, waarschijnlijk uit Giethoorn of omgeving) ‘Hendrik (..?) Schipper’ (eind 17de eeuw)???

Speculatie: Hendrik ? Schipper

Het rijtje Schipper-voorvaderen laat ik hierboven eindigen met een hypothetische Hendrik die tussen 1650 en 1675 geboren zou kunnen zijn. Niet in Friesland maar in Overijssel. Dit is een tamelijk willekeurige veronderstelling, slechts op namenfantasie gebaseerd. Voor ondergraving en verbetering geschikt.

We hebben Anne Pieters (Steggerda, 1777-1867) die ik aanwijs als vader van Jurjen Schipper, de grootvader van Elizabeth de Jong. Anne was rond 45 jaar oud toen Jurjen werd geboren (1822). We hebben Auke Annes (Vinkega, 1744-1818) die ik aanwijs als oom van Anne Pieters en broer van diens vader Pieter Annes die voor 1811 is overleden. De broers Pieter en Auke zijn voor 1800 als turfschippers aan de Linde-rivier actief geworden. Stammen uit de buurt van Giethoorn in Overijssel.

Auke Annes Schipper is rond 67 jaar in 1811. Hij meldt dan de zonen Dirk (38 jaar) en Hendrik (34 jaar). Een zoon Anne is waarschijnlijk voor 1811 overleden.

Auke en Pieter Annes hebben (waarschijnlijk) nog een zus, Grietjen Annes Schipper, die 19 april 1829 overlijdt. Oud 89 jaar, weduwe (Weststellingwerf). Tante van Anne Pieters Schipper (1777-1867).

Anne Pieters Schipper (1777-1867) heeft ook een zoon Hendrik. Zijn oudste, hierboven al genoemde, zoon is Pieter, jongetje van 3 maanden eind 1811. Anne trouwde ruim na zijn dertigste en zorgde daarna voor een redelijk groot gezin: Pieter Annes Schipper (geboren 1811) trouwt 26 september 1839 met Grietje Hoek. Jelke Annes Schipper (geboren 1816) trouwt 28 juli 1843 met Aaltjen Brouwer. Hij hertrouwt 20 augustus 1853 met Sjoukje Rienks Ekhart. Overlijdt 12 november 1859, oud 43 jaar, gehuwd. Hendrik Annes Schipper trouwt 9 mei 1845 met Jacobje Hulstra (Huistra?). Jantje Annes Schipper (dochter) trouwt 27 oktober 1860 met Alexander Johannes Maas. Jurjen Schipper (geboren 1822) trouwt 12 november 1864 met Janke Hendriks Wiekel. Via dochter Fokje Schippers grootvader van Elizabeth de Jong (1910-1989). Peperga, Steggerda, FinkegaVan oudsher stromen drie rivieren (riviertjes) vanuit het oostelijk gebied door het zuiden van wester-Lauwers Friesland. Meest noordelijk de Boorn (of Koningsdiep) die voorbij Terwispel in de vroegere Middelzee uitmondde. Ten zuiden daarvan de Tjonger die langs Oudeschoot afbuigt en in de vroegere Zuiderzee uitmondde, samen met de Linde die parallel aan de Tjonger maar weer zo’n tien kilometer zuidelijker ook uit het hoogveen ontsprong. Tjonger en Linde vloeiden samen in een uitmonding in de Zuiderzee, de Kuinder genoemd. Bij het latere havenplaatsje Kuinre. Het meest westelijke deel van de Linde werd grensrivier tussen Friesland en het jachtgebied van de Utrechtse bisschoppen (Overijssel of Oversticht). Het was een moeilijk begaanbaar gebied voor reizigers richting Leeuwarden. Meestal koos men de oostelijke route, vanaf Steenwijk. Via de Leemweg bij Steggerda naar Noordwolde (zandgebied) en dan langs de Hornes (Schoterland) naar de wouddorpen in Opsterland. Opsterland dankt zijn naam aan het feit dat men daar een hoger gelegen en drogere route kon volgen. Langs de Linde-rivier werden kortere verbindingen bedacht. Westelijk van Noordwolde ontstonden zo de ‘overgangen’ Peperga, Steggerda en Finkega. Peperga dankt zijn naam aan een vroege afwateringssluis en overbrugging in de Linde (een ‘pijp’) vlak voor de rivier helemaal uitmondde in onbegaanbaar moerasgebied. Steggerda dankt zijn naam aan een aangelegde ‘stegge’. Een houten brug over de rivier. Via Steggerda verliep eeuwenlang een belangrijk deel van het reis- en handelsverkeer. Finkega dankt zijn naam aan de vroegste periode van veenontginning. Het veen uit Finkega was niet van hoge kwaliteit. Kort erop werden rond Tjonger en Linde grotere veengebieden ontgonnen. 

  1. HENDRIK DURKS WIEKEL (1781-1861)

De grootvader aan moederskant van Elizabeth de Jong is Jurjen Schipper. Hij overlijdt (Haskerland) op 29 oktober 1908, oud 86 jaar, weduwnaar. Nog een ‘jonge’ weduwnaar. Zijn vrouw, Janke Wiekel, overleed eerder in hetzelfde jaar, 68 jaar oud.

Deze Janke is jongste dochter van Hendrik Durks Wiekel die we als schoenwinkelier en schoenmaker te Oudehorne (Schoterland) tegenkomen. Janke wordt in 1840 geboren. Vader Hendrik is dan 60 jaar oud. Hij wordt 80. In aktes wordt hij Wiekel genoemd, in de overlijdensakte Wykel.

De familienaam Wiekel (ook wel geschreven als Wykel of Wyckel) kan een patroniem zijn of verwijzen naar het dorp in het zuid-Friese Gaasterland, onder het Slotermeer, dat tegenwoordig Wikel heet. Dit dorp dankt zijn naam aan een eertijdse ‘grootboer’ Wike (Wyke of Wiekel of hoe ook geschreven). Het dorp Wikel ligt niet ver van de plaats waar voorvader HDW in mijn bronnen het eerst opduikt, dat is te Delfstrahuizen aan de zuidoostkant van het Tjeukemeer, waar hij 26 november 1820 trouwt met Fokje Jans Fleeren (1800-1860). Zij is 20, hij rond 40. Hij zal al het beroep van schoenmaker hebben uitgeoefend. Ergens heb ik gelezen dat in het nabije Oosterzee, ook aan het Tjeukemeer, in die tijd zelfs drie schoenmakers hun bedrijfje hadden.

Peter Stuyvesant/Rip van Winkle Opmerkelijk is weer dat in de familienaamregistratie van 1811 zich geen Wiekel of Wykel meldt in Gaasterland of bij het Tjeukemeer. Slechts een Aafke Willems Wiekel te Burum, een Wiebe Pieters Wiekel te Sexbierum en een Johannes Melles van Wiekel te Noorderdrachten. Geen Durk. Geen Hendrik. Was Durk Wiekel ook uit het gebied rond Giethoorn afkomstig en treffen we hem en Hendrik daarom niet aan in de Friese registratie? Nog uit te zoeken. In Amerika zijn vanouds veel familienamen Wyckle, Wikle, Wickel, Wiekel en Van Wickle bekend. Bekend mag zijn dat een gouverneur van New York (Nieuw Amsterdam) Pieter Stuyvesant was, geboren te Scherpenzeel, een dorp langs de zuidfriese Linderivier, tussen Tjeukemeer en het Gieterse gebied. Meerdere Wiekels gingen ‘met Stuyvesant mee’ naar de Amerikaanse kolonies zou je bijna vermoeden. Trouwens ook Van der Hoeken kom je al vroeg in het deel van Amerika tegen dat later Verenigde Staten ging heten. Maar meestal lijken deze niet uit Friesland maar uit Zuid-Holland afkomstig. Geertruyd Van der Hoek trouwde er half 18de eeuw (voor de onafhankelijkheidsoorlog) met een Van Winkle. Dat is geen Van Wickle, dat wil ik niet suggereren. De onafhankelijkheidsoorlog vond 100 jaar na Peter Stuyvesant plaats. En Geertruyd Van der Hoek was niet de moeder van Rip van Winkle, een verzonnen figuur - een Hollandse kolonist die op jacht ging in de bergen en pas twintig jaar later weer opdook in zijn dorp. Daar bleek alles veranderd en de Verenigde Staten waren inmiddels los van Engeland en eigen baas, wat Rip bijzonder verwarde. Het verhaal over Rip van Winkle is in de VS een populair volksverhaal (‘de domme Hollander’), zoals het ook verzonnen verhaal betreffende Hansje Breukers die met zijn duim een dijkdoorbraak voorkomt (‘de heldhaftige Hollander’). Dit zijn overbodige zijwegen. Neem me niet kwalijk.

Hendrik Durks Wiekel (1781-1861), schoenmaker, is rond 40 jaar oud wanneer hij eind 1820 trouwt te Delfstrahuizen met Fokje Fleeren die 20 jaar jonger is. Ze krijgen een aantal kinderen, onder wie de dochters Trijntje Wiekel en Janke Wiekel. Laatstgenoemde werd via huwelijk met Jurjen Schipper grootmoeder van Elizabeth de Jong.

Of Hendrik Durks Wiekel een eerder huwelijk had voordat hij met Fokje Fleeren in 1820 trouwde (hij 40, zij 20). Er zijn Hendriks Wykel-kinderen uit een eerdere periode in Schoterland (het gebied rond Delfstrahuizen hoorde tot Schoterland, werd pas in 1934 aan Haskerland toegevoegd): Durk Hendriks Wykel, geboren 1804 (overleden 1879, 74 jaar, weduwnaar, Schoterland) Hans Hendriks Wykel, geboren 1806 (overleden 1846, 39 jaar, gehuwd, Schoterland) Maike Hendriks Wykel, geboren 1810 (overleden 1881, 71 jaar, gehuwd, Schoterland). Via de overlijdensaktes is misschien na te gaan of dit kinderen uit een eerder huwelijk van HDW waren. Vanaf zijn huwelijk met Fokje Fleeren (1820) komt HDW als Wiekel in de aktes voor. Bij zijn overlijden (1861) meldt de akte weer de Wykel-naam. Uit het huwelijk met Fokje werden minstens vijf kinderen geboren: Jan, Trijntje, Rintze, Bontje en Janke (1840-1908). Laatstgenoemde werd via huwelijk met Jurjen Schipper moeder van Fokje Schippers en grootmoeder van Elizabeth de Jong (1910-1989).

  1. FOKJE JANS VAN FLEEREN (1800-1860)

De grootvader aan moederskant van Elizabeth de Jong is Jurjen Schipper. Hij overlijdt (Haskerland) op 29 oktober 1908, oud 86 jaar, weduwnaar. Nog een ‘jonge’ weduwnaar. Zijn vrouw, Janke Wiekel, overleed eerder in hetzelfde jaar, 68 jaar oud. Janke Wiekel (1840-1908) is de jongste dochter uit het huwelijk van Hendrik Durks Wiekel (1781-1861) en Fokje Jans van Fleeren (1800-1860).

Uit de hierboven genoemde jaartallen valt op te maken dat vader Hendrik (schoenmaker teOudehorne) rond 60 jaar was toen Janke Wiekel werd geboren. Moeder Fokje was rond 40 jaar oud. Moeder Fokje is in dit verband Fokje Jans van Fleeren. Uit Delfstrahuizen aan het Tjeukemeer. Dochter van Jan Andries die in 1811 door de ambtenaar onder de familienaam ‘Vleeren’ wordt ingeschreven, maar met ‘Fleeren’ ondertekent. Bij zijn overlijden in 1828 wordt hij als ‘van Fleeren’ te boek gesteld.

CONVGEGEVENS Fleeren- of Vleerennaam 1811: Ambtenaar schreef Vleeren, Jan Andries tekende met Fleeren. Eventjes later werd het Van Fleeren. Een plaatsnaam- of gebiedsnaam-aanduiding. Jan Andries had met Fleeren gelijk. Maar de ambtenaar wist dat je voor het friese Flearen in het Hollands Vleeren moest schrijven. Als kinderen van Jan Andries naar Weststellingwerf verhuizen wordt de familienaam ook (on-Fries) van Vleeren. FLEAR (Nederlands: vledder, vleer, vlier). Allerlei gebieden van drassig land met bossage konden als Yn 'e Flearen worden genoemd. De vlierboom gaf er de naam aan of kreeg er de naam van, zegt men. Overigens is de Jan Andries uit Delfstrahuizen de enige die in 1811 bij de familienaam-registratie in heel Friesland (voorzover de registratie geldt) met deze achternaam kwam aanzetten. Dat hij mogelijk van ‘Gieterse’ herkomst (Vledderveen) is, valt niet uit te sluiten. Zou dit waar zijn dan moet je hem tot een van de eerste immigrantenfamilies rekenen die al behoorlijk was verfriest. Jan Andries (van) Fleeren te Delfstrahuizen meldt zich in 1811 bij de mairie Sint-Johannesga (tot 1934 Schoterland) voor de burgerlijke stand aan met 6 kinderen: - Albertje (13 jaar) - Fokjen (10 jaar) - Jantje (8) - Andriesje (5) - Andries (2) - Jan (3 dagen oud).

Kinderen van JAN ANDRIES FLEEREN uit Delfstrahuizen

JAN ANDRIES overlijdt 27 september 1828, 63 jaar. De naam van zijn vrouw is (nog) niet bekend. Hij is in 1765 geboren, rond z'n dertigste getrouwd. Dochter Albertje was eerste kind.

Het lijstje van 1811 kan worden aangevuld:

  • Albertje (13 jaar in 1811) overlijdt 30 oktober 1824, 26 jaar oud
  • Fokjen (10 jaar in 1811) trouwt 26 november 1820 met HENDRIK DURKS WIEKEL, wordt grootmoeder van Elizabeth de Jong, overlijdt 9 februari 1860, 60 jaar, gehuwd (Hendrik Durks overlijdt in het jaar erna)
  • Jantje (8) overlijdt 9 oktober 1873, 69 jaar, weduwe
  • Andriesje (5) overlijdt 10 oktober 1860, 54 jaar (Weststellingwerf)
  • Andries (2) trouwt 7 november 1838 met TRIJNTJE MEINES BOS (Weststellingwerf). Ze wonen in Oldetrijne tot rond 1846, verhuizen daarna naar Oldelamer. Beide dorpen dichtbij Delfstrahuizen, maar 'over de Tjonger'. Uit het huwelijk van Andries Jans van Fleeren en Trijntje Meines Bos worden diverse kinderen geboren: Jacobje (1839), Jan Andries (1841), Pietje (dochter van 1844), in Oldelamer Jeltje (1848, overlijdt 1 jaar oud), nog een Jeltje (1850) en jongste zoon Meine (1853).
  • Jan (3 dagen oud). Jan Jans van Fleeren overlijdt 1 januari 1888, 76 jaar oud, weduwnaar (Weststellingwerf). Na 1811 geboren:
  • Marrigjen Jans van Fleeren, overlijdt 11 januari 1894, 79 jaar.
  • Bonne Jans van Fleeren, overlijdt 1 juni 1882, 65 jaar, gehuwd.

In de buurt van Oldelamer komt nageslacht ook als Van Vleeren voor. De familienaam duikt al eerder ook in Amerika op.

De hierboven genoemde dochter Fokje trouwt dus op 20-jarige leeftijd (november 1820) met Hendrik Wiekel, schoenmaker, 40 jaar oud. Ze krijgen minstens vijf kinderen en verhuizen tijdens het huwelijk naar het dorp Oudehorne, weg uit het natte gebied rond Tjeukemeer en naar het drogere deel van Schoterland. Zo’n 20 kilometer oostelijker hemelsbreed.

De kinderen van Hendrik en Fokje zijn hierboven al even genoemd. Aanvulbare verdere vermelding: Jan Hendriks Wiekel. Waarschijnlijk het eerste kind uit dit huwelijk. Vernoemd naar de vader van Fokje wat mogelijk aangeeft dat HDW kinderen (waaronder een Durk) uit eerder huwelijk had. Zoontje Jan overlijdt in 1824, slechts 9 maanden oud. Trijntje Hendriks Wiekel, geboren in 1827. Trouwt 19 november 1848 met Willem Martens de Jong. Overlijdt 20 juli 1868, 41 jaar oud. Moeder Fokje (1860, 60 jaar oud) en HDW (1861, 80 jaar oud) zijn dan ook al overleden. Rintze Hendriks Wiekel, overlijdt 8 januari 1915, 81 jaar oud (geboren rond 1833). ??? Bontje Hendriks Wiekel (geboren rond 1835?), trouwt 7 november 1880 met Gerrit Sakes Bos (diens tweede huwelijk) die verre afstammeling is van Jacob Annes (Nieuweschoot, geboren rond 1625). ??? Janke Hendriks Wiekel (1840- gestorven 12 januari 1908 te Oudehaske, Haskerland). Grootmoeder van Elizabeth de Jong (1910-1989).